به گزارش خبرکده، محمد سرافراز، عضو کنونی شورای عالی فضای مجازی، در گفتوگو با روزنامه اینترنتی فراز توضیح داد که عدهای در کشور متاثر از الگوی اینترنت چین بر این باورند که نیاز مردم به اینترنت باید از طریق شبکههای داخلی تامین شود و اینترنت جهانی صرفا در اختیار گروهی خاص، محدود و کنترلشده باشد. وی در این مصاحبه به بررسی وضعیت حکمرانی اینترنت در ایران و عملکرد شورای عالی فضای مجازی پرداخت و با انتقاد از ساختار این شورا، آن را نهادی ناکارآمد توصیف کرد.
او با اشاره به مدل تصمیمگیری در کشور گفت: «ساختار شورای عالی فضای مجازی ایراد دارد. به عبارت دیگر، این شورا تا امروز ناکارآمد بوده و نتوانسته اهدافی که مد نظرش بوده را پاسخ دهد. این یک ساختار ناکارآمد است، چون مشکل را حل نخواهد کرد.»
سرافراز میگوید بر اساس تحقیقاتی که انجام شده، در کشور ما بیش از سه هزار شورای عالی وجود دارد: «سه مدل شورای عالی داریم: درونبخشی، دروندولتی و درونحاکمیتی. شوراهای عالی درونبخش، داخل دستگاهها برای اعتباربخشی تشکیل میشوند. شوراهای عالی دروندولتی، بین ارگانهای دولتی ایجاد شدهاند که در آن حضور دارند. مثل شورای عالی اقتصاد که متولیانش رییسجمهوری یا وزیران هستند. اما از بخشهای دیگر نیز در آن حضور دارند. شوراهای عالی درونحاکمیتی با حضور سران سه قوا در سطوح عالی حاکمیتی ایجاد شدهاند. مثل شورای عالی فضای مجازی، شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی انقلاب فرهنگی.»
ناکارآمدی مدل حکمرانی شورایی
عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در ادامه با تعمیم این نقد به کل ساختار تصمیمگیری شورایی در کشور تصریح میکند: «مدل حکمرانی شورایی، در مجموع ما را به اهداف نرسانده است.» به اعتقاد او شورای عالی فضای مجازی نیز با همین مدل شورایی ناکارآمد بوده و «نتوانسته به اهدافش برسد.»
ساختار شورایی ناکارآمد است و شورای عالی هم بهخاطر همین ساختار نتوانسته به اهدافش برسد
او ادامه میدهد: «حکمی که رهبری بیش از ۱۵ سال پیش برای تشکیل این شورا صادر کردهاند، به شرح زیر است: گسترش فزاینده فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، بهویژه شبکه جهانی اینترنت و آثار چشمگیر آن بر ابعاد زندگی فردی و اجتماعی و لزوم سرمایهگذاری وسیع و هدفمند در جهت بهرهگیری حداکثری از فرصتهای ناشی از آن در جهت پیشرفت همهجانبه کشور و مقابله با آسیبهای گسترده و مفاسد احتمالی آن، نیازمند عزم جدی و برنامهریزی و هماهنگی مستمر به منظور صیانت از آسیبهای ناشی از آن است که این مهم نه فقط از طریق دستگاههای سیاستگذاری، تصمیمگیری و هماهنگی در فضای مجازی کشور به وجود آید؛ و به این دلیل، شورای عالی فضای مجازی تشکیل شد.»
رئیس پیشین سازمان صداوسیما در ادامه تاکید میکند که یکی از اهداف کلیدی تشکیل این شورا، استفاده از ظرفیتهای اینترنت برای توسعه کشور بوده، اما این هدف در عمل محقق نشده است. به گفته سرافراز، اکنون سه رویکرد متفاوت نسبت به اینترنت در کشور وجود دارد که هر یک مسیر متفاوتی را دنبال میکنند.
سه نگاه متفاوت به اینترنت
این عضو شورای عالی فضای مجازی، نخستین رویکرد را نگاه محدودکننده به اینترنت دانست و گفت: «به اعتقاد این گروه، نیاز مردم به اینترنت باید از طریق شبکههای داخلی تامین شود و اینترنت جهانی در اختیار گروهی خاص، محدود و کنترلشده باشد.» او در توضیح این دیدگاه، به الگوی چین اشاره کرد و افزود:
تجهیزات لازم برای فراهم کردن این شرایط از چین خریداری و وارد شده است. در چین اینترنت جهانی برای عموم مردم قطع شده و بهطور محدود در اختیار عدهای خاص قرار داده شده است. در آن کشور، برای این که روایت حکومت بر کشور حاکم باشد، سازوکاری به نام «سیستم نیکان» اینترنت ایجاد شده است. این سیستم، خبرهای بینالمللی و اتفاقات جهانی را دریافت میکند، پالایش میکند و در اختیار حزب کمونیست میگذارد. وزارت ارتباطات چین هم این سیستم را در اختیار دارد و حزب کمونیست نیز برای حفظ روایت رسمی حکومت چین از این ابزار استفاده میکند.
– محمد سرافراز، عضو شورای عالی فضای مجازی
سرافراز همچنین درباره نحوه دسترسی کاربران چینی به اینترنت گفت: «دولت چین روی دادهها و سایتهای خارجی کنترل شدیدی دارد. مردم نیز از طریق «چاینا تلکام» به شکلی کنترلشده و بسیار محدود اینترنت دریافت میکنند، اما سرویسهایی مثل گوگل به طور کامل قطع است. تفاوت چین با ما این است که چین، در ازای قطع گوگل، موتور جستوجوی قدرتمندی برای استفاده مردم تولید کرده است».
ذینفعان قطع اینترنت و اقتصاد فیلترینگ
او در ادامه به رویکرد دوم اشاره کرد که به گفته او، به منافع اقتصادی برخی بازیگران گره خورده است: «نگاه دیگر، مربوط به ذینفعان قطع اینترنت است که در شوراهای عالی تصمیمگیری و تصمیمسازی صاحب جایگاه هستند. قطع اینترنت برای این گروه یک فرصت است و آنها بابت هر فرصتی که برایشان پیش بیاید، به دنبال کسب درآمد خودشان هستند.»
سرافراز ادامه میدهد: «این فرصت یکبار از طریق مسدود شدن تعدادی از شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای خارجی پیش میآید و آنها از این فرصت، با فروختن فیلترشکن برای کسب درآمد استفاده میکنند. امروز فرصت جدیدتر و بزرگتری به نام «اینترنت پرو» خلق کردهاند.»
اینترنت پرو؛ فروش دسترسی به قیمت بالا
عضو شورای عالی فضای مجازی در توضیح اینترنت پرو نیز گفت: «برای دادن اینترنت محدود و کنترلشده به عدهای خاص، سختافزارها و نرمافزارهایی از چین تهیه شده است. ذینفعانی که به آنها اشاره کردم، همین مساله را به یک فرصت تبدیل کردهاند تا اینترنت را به شکل بسیار گرانقیمت در قالب «اینترنت پرو» به مردم بفروشند و کسب درآمد کنند. مثل این میماند که شما در سرزمینی با وفور آب باشید، اما شما را مجبور کنند برای یک بطری آب و برای رفع تشنگی، هزینه گزافی بپردازید.»
او در پاسخ به این پرسش که چه کسانی در شکلگیری این طرح نقش دارند، گفت: «اپراتورهایی که به سیستمهای حاکمیتی وصلند و در شوراهای عالی نقش دارند و تصمیمگیری میکنند.»
سرافراز در ادامه تاکید میکند که «ذینفعان نباید در نظامهای تصمیمگیری دخالت مستقیم داشته باشند. یا باید ذینفع نباشند، یا باید از شغل ذینفعیشان کنارهگیری کنند.»
اینترنت بهعنوان فرصت توسعه
او همچنین به رویکرد سوم پرداخت که اینترنت را فرصتی برای توسعه میداند: «این گروه اصولا اینترنت را بهعنوان یک فرصت برای دسترسی به علوم و تکنولوژیهای نوین جهانی میدانند. از نگاه این گروه، اهداف اینترنت بدون قرار گرفتن در اختیار عموم مردم، قابل تحقق نیست.»
عضو شورای عالی فضای مجازی در ادامه توضیح میدهد این گروه سوم باور دارند ارتباطات ارزان جهانی، اقتصاد دیجیتال با همهی شاخههای رو به گسترش خود، آموزشهای متنوع مجازی، هوش مصنوعی و تمام فناوریهای نوین امروز و آینده جهان، همه در سایه اینترنت جهانی به وجود میآید. او این نکته را هم اضافه میکند: «این به آن معنی نیست که اینترنت تهدیدی برای جوامع ندارد. این تهدیدها را باید مدیریت کرد.»
نابودی کسبوکارها و تبعیض با اینترنت پرو بیشتر از اینترنت امنیت روانی را مخدوش میکند
سرافراز به دلایل مطرحشده برای قطع اینترنت سراسری نیز پرداخته و گفت: «امروز عموما گفته میشود که اینترنت به علت حفظ امنیت قطع شده و برای آن سه دلیل میتراشند. یک: برای جلوگیری از حملهی سایبری. دو: برای جلوگیری از شناسایی و ترور مسئولان کشور. سه: برای جلوگیری از انتشار مطالبی که امنیت روانی جامعه را به خطر میاندازند.» او در رد استدلال قطع اینترنت به دلایل امنیتی افزود:
تا امروز مشخص شده که قطع اینترنت برای جلوگیری از حملات سایبری اساسا ایده موفقی نبوده؛ چون در جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، اتفاقا قویترین حملات سایبری در دورهی قطع اینترنت اتفاق افتاده است. قطع اینترنت برای جلوگیری از ترور مسئولان نیز همین حکایت را دارد. این ترورها قبل، در حین و بعد از قطع اینترنت ادامه داشته است.
او درباره استدلال قطعی اینترنت برای حفظ امنیتی روانی جامعه نیز گفت: «در بحث امنیت روانی جامعه نیز به نظر من دو اتفاق، به امنیت روانی جامعه لطمه بیشتری زده است. اول: از بین رفتن کسبوکارها در جامعهای که گرفتار تحریمهای سنگین و تورم است. دوم: تبعیضهای ناروا با دادن اینترنت سفید به عدهای و اینترنت پرو به صاحبان مال و ثروت.»
منبع: خبرکده