خبرکده – رجا ابوطالبی: گزارش جدید بانک جهانی درباره «چشمانداز بازارهای کالایی» نشان میدهد که تبعات جنگ ایران و آمریکا، فراتر از بازار نفت، در حال اثرگذاری بر کل زنجیره تجارت جهانی کالاهاست؛ تا جایی که برخی بازارها اکنون بیش از نفت، نگران اختلال در تجارت گوگرد هستند.
بانک جهانی در این گزارش تاکید کرده که تمام پیشبینیهای ارائهشده، بر این فرض استوار است که تنگه هرمز حداکثر تا پایان ماه می بازگشایی شود؛ یعنی بازارها عملا تنها حدود ۲۰ روز دیگر را بهعنوان بازه بحرانی در نظر گرفتهاند.
سقوط تاریخی تردد کشتیها در تنگه هرمز
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای تجارت جهانی به شمار میرود و بخش قابلتوجهی از صادرات انرژی، فلزات و مواد اولیه جهان از این مسیر عبور میکند. طبق دادههای منتشرشده، تعداد کشتیهای عبوری از این تنگه از میانگین روزانه ۶۰ کشتی، به کمتر از دو کشتی در روز کاهش یافته است؛ اتفاقی که میتواند زنجیره عرضه جهانی را با اختلال جدی مواجه کند.
گوگرد؛ کالایی مهمتر از نفت؟
بررسی ترکیب کالاهای عبوری از تنگه هرمز نشان میدهد برخلاف تصور عمومی، بیشترین سهم تجارت دریایی جهان وابسته به این مسیر مربوط به نفت یا گاز نیست، بلکه گوگرد است.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که گوگرد ماده اولیه تولید اسید سولفوریک محسوب میشود؛ مادهای که نقش کلیدی در فرآیند استخراج فلزات، بهویژه شستشوی سنگهای اکسیدی دارد. به همین دلیل، کاهش طولانیمدت عرضه گوگرد میتواند استخراج فلزات را در سطح جهانی با چالش مواجه کند.
بانک جهانی در همین راستا پیشبینی کرده قیمت فلزاتی مانند مس، قلع و آلومینیوم در سال ۲۰۲۶ به سقفهای تاریخی جدیدی برسد. این بدان معنا است که شاخص قیمت فلزات و مواد معدنی در سال ۲۰۲۶ بهطور متوسط ۱۷ درصد افزایش خواهد یافت.
در این میان، آلومینیوم به دلیل وابستگی بالاتر تجارت دریایی آن به تنگه هرمز، میتواند رشد قیمتی بیشتری نسبت به میانگین بازار تجربه کند. به عبارت بهتر، حدود ۷.۲ درصد تجارت دریایی آلومینیوم از این مسیر انجام میشود.
با این حال، وضعیت سنگآهن متفاوت است. بانک جهانی پیشبینی میکند قیمت سنگآهن به پایینترین سطح خود در هفت سال اخیر برسد؛ موضوعی که عمدتا ناشی از ادامه ضعف بخش املاک چین و رکود فعالیتهای ساختوساز در اقتصادهای پیشرفته عنوان شده است.
جهش ۴۰ درصدی شاخص انرژی در ۲۰۲۶
در بخش انرژی، بانک جهانی از افزایش قابلتوجه قیمتها سخن گفته است. بر اساس این گزارش، شاخص قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ رشد ۴۰ درصدی خواهد داشت. حال اگر ریزتر به مبحث انرژی وارد شویم، قیمت نفت نیز از میانگین ۶۹ دلار در هر بشکه در سال ۲۰۲۵، به ۸۶ دلار در سال ۲۰۲۶ افزایش مییابد.
با این حال، وضعیت بازار گاز در آمریکا و اروپا متفاوت ارزیابی شده است. بانک جهانی معتقد است قیمت گاز طبیعی آمریکا تا حد زیادی نسبت به تحولات خاورمیانه بیتفاوت باقی خواهد ماند؛ زیرا بخش عمده عرضه و مصرف گاز آمریکا از طریق خطوط لوله آمریکای شمالی انجام میشود و وابستگی کمتری به تجارت LNG دارد.
در مقابل، بازار گاز اروپا همچنان آسیبپذیر ارزیابی میشود. به همین دلیل بانک جهانی رشد ۲۵ درصدی قیمت گاز اروپا را پیشبینی کرده، در حالی که این رقم برای گاز آمریکا تنها حدود ۸ درصد برآورد شده است.
تاثیر غیرمستقیم جنگ بر بازار غذا
برخلاف جنگ روسیه و اوکراین که مستقیما صادرات غلات و دانههای روغنی را مختل کرد و موجب جهش سریع قیمت مواد غذایی شد، بحران جدید خاورمیانه فعلا و بهصورت غیرمستقیم بر بازار غذا اثر گذاشته است. افزایش هزینه انرژی و کودهای شیمیایی، مهمترین مسیر انتقال اثرات جنگ به بازار مواد غذایی بوده است.
بر همین اساس، با وجود عرضه نسبتا مناسب جهانی، قیمت غلات در سهماهه نخست ۲۰۲۶ حدود ۵ درصد افزایش یافته است. قیمت گندم نیز تحت تاثیر نگرانیهای آبوهوایی و کاهش احتمالی کشت بهاره، در واکنش به رشد قیمت کودها، حدود ۹ درصد افزایش داشته است.
در بازار ذرت نیز افزایش تقاضا از سوی صنعت اتانول و محدودیتهای لجستیکی، قیمتها را به بالاترین سطح یک سال اخیر رسانده است. همچنین قیمت برنج نیز افزایش یافته که نشاندهنده تقاضای قوی صادراتی و مصرف داخلی بالا در کشورهای اصلی صادرکننده است.
بازارها همچنان امیدوارند
در مجموع، بازارهای جهانی همچنان امیدوارند تنگه هرمز طی هفتههای آینده بازگشایی شود. با این حال، در صورت تداوم بحران، بانک جهانی هشدار میدهد که سال ۲۰۲۶ میتواند به سال ثبت رکوردهای تاریخی جدید در بازار کامودیتیها، فلزات و انرژی تبدیل شود.
منبع: خبرکده