خبرکده، گروه سیاسی: ایران و آمریکا پس از سوئیس به ایستگاه قطر رسیدند؛ اما هنوز دور دوم مذاکرات آغاز نشده است. هرچند که هیاتهای دو کشور در دوحه به سر میبرند، اما مذاکرات این بار به شکل غیرمستقیم است و به گفته اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه عزام هیئت کارشناسی ایران به دوحه در راستای پیگیری اجرای تفاهمنامه است و طرف بحث قطر خواهد بود.
با این حال، حضور همزمان هیاتهای ایران و آمریکا در قطر به معنای ادامه روند گفتوگوها ولو به شکل غیرمستقیم است. محور این گفتوگوها نیز داراییهای مسدودشده ایران و جنگ در لبنان خواهد بود؛ جایی که هرچند حملات اسرائیل به شکل قابل توجهی کاهش یافته، اما کاملا متوقف نشده است. این یعنی هنوز یکی از بندهای تفاهمنامه اسلامآباد اجرایی نشده و به همین دلیل هنوز کارگروههایی که برای پیشبرد مذاکرات ایران و آمریکا تشکیل شده، کار خود را آغاز نکردهاند.
در چنین شرایطی، آیا افق روشنی از مذاکرات ایران و آمریکا وجود دارد یا جنگ در کمین است؟
داراییهای مسدودشده ایران چه میشود؟
ایران تاکید دارد که براساس تفاهمنامه اسلامآباد باید بخشی از داراییهای مسدودشده پیش از ورود به مذاکرات هستهای آزاد شود. ۶ میلیارد دلار ایران در قطر، اما همچنان مسدود است و کاخ سفید اصرار دارد که صرفا برای مصارف بشردوستانه و تحت نظارت آزاد شود. قطر نیز اعلام کرده که آزادسازی این پول منوط به پیشرفت در مذاکرات است؛ اتفاقی که هنوز رخ نداده و اخبار پیرامون مذاکرات به شدت مبهم است.
رسانه سعودی الحدث مدعی شده که ایران و آمریکا سرانجام بر سر آزادسازی ۳ میلیارد دلار از اموال ایران به توافق رسیدهاند. اما مشخص نیست که این رقم نیز به طور کامل در اختیار ایران قرار میگیرد یا صرفا تحت نظارت برای خرید کالاهای اساسی آزاد خواهد شد.
چالش پایان جنگ در لبنان
پایان جنگ در لبنان گره دیگر تفاهم اسلامآباد است که البته به سادگی باز نخواهد شد. چراکه این اتفاق به اسرائیل گره خورده که مخالف سرسخت هرگونه مذاکره و توافق بین ایران و آمریکاست و تلاش میکند تا در آن اخلال ایجاد کند. اسرائیل تحت فشار آمریکا حملات و پیشروی خود را در جنوب لبنان متوقف کرده، اما حاضر به عقبنشینی از خاک لبنان نیست. در حالی که برآورد میشود حدود ۵ درصد از خاک لبنان را اشغال کرده است.
وزیر دفاع اسرائیل مدعی شده که بانک اهداف برای حمله به ایران آماده است و این رژیم میتواند مستقل از آمریکا عمل کند. با این حال فشار آمریکا بر اسرائیل برای پیشبرد توافق با ایران همچنان ادامه دارد و منجر به بالاگرفتن اختلافات بین ترامپ و نتانیاهو شده است. فشارهایی که با توجه به نزدیکبودن انتخابات اسرائیل، میتواند نتانیاهو را در موضع دشواری قرار دهد. با این همه به نظر نمیرسد که اسرائیل به سادگی از جنوب لبنان عقبنشینی کند و این همچنان موضوع یکی از مهمترین چالشهای مذاکرات و تفاهم ایران و آمریکا خواهد بود.
مسیر ایرانی در تنگه
تنگه هرمز نیز تبدیل به یکی از کانونهای اختلاف ایران و آمریکا شده است. در حالی که آمریکا مدعی است براساس تفاهم اسلامآباد تنگه هرمز بدون عوارض باز خواهد بود، ایران تاکید میکند که براساس همین تفاهمنامه آمریکا حق ایران برای مدیریت تنگه را به رسمیت شناخته است. رویترز در جریان مذاکرات دوحه به نقل از منابع ایرانی مدعی شده که ایران خواهان «دریافت هزینه از کشتیهای ورودی و خروجی از خلیج فارس است، حتی اگر این کار را با زور انجام دهد.»
در همین راستا، ایران تلاش دارد تا عمان را هم در کنار خود داشته باشد. به همین دلیل محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی سفرهایی به عمان داشتهاند تا با این کشور به تفاهمنامهای برای شرایط جدید مدیریت تنگه هرمز برسند. اما عمان در این زمینه موضعی دوگانه دارد. وزیر خارجه عمان اعلام کرده که این کشور مخالف دریافت عوارض از کشتیهای عبوری تنگه هرمز است، اما همزمان از موضوع دریافت هزینه خدمات را نیز مطرح کرده است.
در نقطه مقابل اما، به رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، شکستی راهبردی برای آمریکا محسوب میشود. به همین دلیل مقامات آمریکا و در راس آنها دونالد ترامپ، تاکید بسیاری بر بازماندن تنگه هرمز بدون عوارض دارند. موضوعی که در صورت عدم انعطاف طرفین، میتواند در کنار برنامه هستهای، به یکی از اصلیترین محورهای اختلافی مذاکرات پیشرو تبدیل شود.
چه خواهد شد؟
به گفته کاظم غریب آبادی معاون وزیر خارجه، ایران با آمریکا مذاکره مستقیمی در دوحه نداشته و برای پیگیری بندهای تفاهم اسلامآباد به قطر سفر کرده است. اما در مقابل دونالد ترامپ مدعی است که «نشست ممتازی با طرف ایرانی داشتیم» و «در مسیر خلع سلاح هستهای ایران پیش میرویم». این در حالی است که به نظر میرسد مقامات ایران رویکرد محتاطانهتری نسبت به اظهارنظر درباره نتیجه مذاکرات دارند.
با این همه، دیوان امیری قطر نیز ادامه مذاکرات را تایید کرده و گفته که در کنار پاکستان به روند میانجیگری ادامه خواهد داد. هرچند که تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده و برنامه هستهای ایران موانعی جدی در مسیر رسیدن به توافق نهایی هستند. آن هم در شرایطی که هنوز روند مذاکرات کارگروههای تشکیلشده برای رسیدن به توافق جامع آغاز نشده است.
همزمان، خطر جنگ نیز همچنان در کمین است و آمریکا آرایش نظامی خود در خاورمیانه را تغییر نداده است. حتی برخی گزارشها پروازهای ترابری به خاورمیانه را نیز رصد کردهاند. موضوعی که نشان میدهد تا رسیدن به توافق نهایی، سایه جنگ بر سر مذاکرات خواهد ماند.