آرمانزارعی: صادرکنندگان هندی روز دوشنبه هشدار دادند که تحریمهای جدید برنامهریزیشده آمریکا علیه ایران و تصمیم امارات متحده عربی برای توقف تجارت با تهران، میتواند صادرات برنج، چای و دارو از هند به ایران را با اختلال جدی روبهرو کند؛ بهویژه آنکه بخش قابلتوجهی از این تجارت در سالهای اخیر از مسیر بندر دبی انجام شده است.
رویترز نوشت: هند در مقطعی یکی از پنج شریک تجاری بزرگ ایران بود، اما تجارت دو کشور از اوج ۱۷ میلیارد دلاری خود در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است. اکنون بخش عمده صادرات هند به ایران به کالاهایی محدود میشود که به دلایل بشردوستانه از تحریمها معاف هستند.
صادرکنندگان هندی نگرانند طرح پیشنهادی «روز دی» اقتصادی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، که احتمالاً اواخر روز دوشنبه رونمایی میشود، فشار بیشتری بر تجارت محدود هند با ایران وارد کند. این تجارت در حال حاضر نیز تحت تأثیر تحریمها، احتیاط بانکها و محدودیتهای کشتیرانی قرار دارد. امارات متحده عربی هفته گذشته تمام فعالیتهای تجاری، مبادلات و تراکنشهای مالی با ایران را تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآورد.
دو گارگ، معاون رئیس فدراسیون صادرکنندگان برنج هند، با اشاره به احتمال استفاده از ترکیه بهعنوان یک مسیر جایگزین گفت: «ما همین حالا هم نشانههایی میبینیم که تراکنشها و سازوکارهای پرداختی که بهطور سنتی از طریق امارات متحده عربی انجام میشدند، در حال بررسی حوزههای قضایی جایگزین هستند.»
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، هند به ارزش ۳۸۳.۱۱ میلیون دلار برنج به ایران صادر کرد. ایران دومین بازار بزرگ خارجی هند برای برنج مرغوب، از جمله برنج باسماتی دانهبلند، محسوب میشود. گارگ گفت: «هرگونه اختلال طولانیمدت در این کریدور، تأثیر بسیار بیشتری بر صنعت باسماتی، بهویژه بر
آسیابانها و صادرکنندگان در شمال هند، نسبت به کل تجارت برنج غیر باسماتی هند خواهد داشت.» تا همین اواخر، صادرکنندگان هندی معمولاً وجوه حاصل از فروش را از حساب یک تاجر اماراتی، به درهم، دلار یا سایر ارزهای مجاز، از طریق یک بانک مجاز هندی دریافت میکردند.
در همین حال، تاجر اماراتی بهطور جداگانه وجه مربوط به معامله را از مشتری ایرانی خود از طریق کانالهای بانکی قانونی دریافت میکرد. صادرات چای هند به ایران نیز در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱۴.۳۴ میلیون دلار رسید.
پرابات بزبوروا، چایکار ارشد و رئیس سابق هیئت چای دولتی هند، گفت فروش چای به ایران تحت تأثیر قرار خواهد گرفت، زیرا بخش قابلتوجهی از این تجارت از طریق امارات متحده عربی انجام میشود. وزارتخانههای تجارت و امور خارجه هند هنوز درباره این موضوع اظهار نظر نکردهاند. یک صادرکننده مستقر در دهلی نو نیز گفت ممکن است حملونقل مستقیم میان هند و ایران افزایش پیدا کند، اما در مقابل، مشکلات مربوط به پرداختها میتواند تشدید شود.
آجی سریواستاوا از ابتکار تحقیقات تجارت جهانی گفت تجارت هند با ایران از زمان اعمال تحریمهای قبلی بهشدت کاهش یافته است. او گفت: «ما امیدواریم محصولات غذایی و دارویی معافیت دریافت کنند، اگرچه صادرکنندگان همچنان ممکن است با هزینههای بالاتر حملونقل، بیمه و پرداخت مواجه شوند.»
در سوی دیگر، صادرات ایران به هند در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ عمدتاً شامل نفت خام بود که ارزش آن حدود ۷۰۷ میلیون دلار برآورد شده است. محمولههای بسیار کوچکتری نیز شامل گاز مایع، سیب، خرما، بادام و کیوی از ایران به هند صادر شد.
مقامهای هندی گفتهاند واردات نفت خام از ایران تا حد زیادی به دلیل معافیتی که آمریکا در اوایل سال جاری اعطا کرده، امکانپذیر شده است؛ با این حال، ادامه این معافیت ممکن است دشوار باشد. در سال ۲۰۲۶، ارزش تجارت هند و ایران به حدود ۱.۶ میلیارد دلار کاهش یافته است؛ رقمی که فاصله بسیار زیادی با سطح ۱۷ میلیارد دلاری تجارت دو کشور در سال ۲۰۱۹ دارد. در شرایط فعلی، توقف مسیرهای تجاری و مالی از طریق امارات میتواند فشار مضاعفی بر همین حجم محدود تجارت وارد کند.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، صادرات هند به ایران در بخش برنج، چای و سایر کالاهای مجاز همچنان ادامه داشته است، اما صادرکنندگان با چشمانداز دشوارتری روبهرو هستند. توقف فعالیتهای تجاری و مالی امارات، که یکی از مسیرهای اصلی انتقال کالا و انجام پرداختها میان دو کشور بوده، میتواند هزینههای حملونقل، بیمه و نقلوانتقال پول را افزایش دهد. صادرکنندگان هندی اکنون در حال بررسی مسیرها و حوزههای قضایی جایگزین برای ادامه تجارت با ایران هستند و ترکیه نیز بهعنوان یکی از گزینههای احتمالی مطرح شده است.
در بخش واردات هند از ایران نیز نفت خام همچنان مهمترین قلم کالا محسوب میشود. ارزش صادرات نفت خام ایران به هند در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰۷ میلیون دلار بوده است. در کنار نفت، کالاهایی مانند گاز مایع، سیب، خرما، بادام و کیوی نیز در مقادیر بسیار کمتر به هند صادر شدهاند.
مقامهای هندی تأکید کردهاند که امکان ادامه واردات نفت خام ایران تا حد زیادی به معافیت صادرشده از سوی آمریکا وابسته است و مشخص نیست این معافیت در ادامه نیز تمدید یا حفظ شود.
در مجموع، تجارت هند و ایران که در سال ۲۰۱۹ به حدود ۱۷ میلیارد دلار رسیده بود، در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱.۶ میلیارد دلار کاهش یافته است. صادرات هند نیز عمدتاً به کالاهایی مانند برنج، چای و دارو محدود شده که در چارچوب معافیتهای بشردوستانه امکان تجارت آنها وجود دارد. اکنون تحریمهای جدید آمریکا و توقف تجارت و تراکنشهای مالی از سوی امارات میتواند همین مسیر محدود را نیز با مشکلات بیشتری مواجه کند و صادرکنندگان هندی را به سمت مسیرهای جایگزین و تحمل هزینههای بالاتر سوق دهد.
۲۲۳۲۲۴