بازارهای جهانی اوراق قرضه در هفتههای اخیر شاهد یک موج فروش گسترده بودهاند که بازدهی اوراق را در بسیاری از اقتصادهای توسعهیافته به بالاترین سطوح چندساله رسانده است. این روند که از ترکیب افزایش انتشار بدهی دولتها، شوک قیمت نفت و انتظار برای سیاست پولی سختتر نشأت میگیرد، به نظر نمیرسد یک نوسان زودگذر باشد. تحلیلگران ارشد معتقدند جهان وارد یک دوره بلندمدت با نرخهای بهره بالاتر شده است و این تغییر، پیامدهای عمیقی برای دولتها، شرکتها، مصرفکنندگان و بازار سهام به همراه خواهد داشت. در این گزارش به بررسی دقیق این تحول و گروههایی که بیشترین آسیب را میبینند میپردازیم.
دولتها در خط مقدم: افزایش هزینههای بهره و فشار بر بودجه
بار بدهی دولتها در سراسر جهان از پیش از این نیز بالا بود، اما اکنون با افزایش بازدهی اوراق قرضه، هزینههای بازپرداخت بدهیهای سررسید شده به شدت رشد خواهد کرد. ماساهیکو لو، استراتژیست ارشد درآمد ثابت در State Street Investment Management، فرانسه را آسیبپذیرترین کشور در میان اقتصادهای توسعهیافته معرفی میکند و به کسری مالی، عدم تمایل سیاسی برای اصلاحات و عدم قطعیت انتخاباتی اشاره دارد. در بازارهای نوظهور، کشورهایی که با کسری دوگانه (بودجه و حساب جاری) مواجه هستند، به دلیل افزایش همزمان هزینههای استقراض و ریسک تأمین مالی خارجی، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
ژاپن نمونهای آشکار از این فشار است. بدهی دولت ژاپن بیش از ۲۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی است و حساسیت بالایی نسبت به افزایش نرخهای بهره دارد. برآوردها نشان میدهد که هزینه خدمات بدهی ملی در سال مالی ۲۰۲۶ بیش از ۲۵ درصد از کل مخارج دولت را تشکیل خواهد داد. به گفته دویچهبانک، هرچه بازدهی بیشتر بالا رود، مسیر مالی بلندمدت برای بسیاری از کشورها ناراحتکنندهتر میشود. دولتها میتوانند با بازخرید اوراق یا تغییر در سررسید انتشارات خود سعی در کنترل بازدهی داشته باشند، اما این اقدامات مشکل اساسی عدم تعادل بین استقراض سنگین و تقاضای سرمایهگذاران را حل نمیکند.
شرکتها: رشد و سرمایهگذاری تحت فشار
شرکتها نیز برای بازپرداخت بدهیهای موجود یا تأمین مالی پروژههای جدید باید هزینه بیشتری بپردازند. آسیبپذیرترین شرکتها آنهایی هستند که بدهی متغیر (floating-rate) دارند، از جمله شرکتهای کوچک. توماس براون، مدیر پرتفوی در Keeley Teton Advisors اشاره میکند که شرکتهای کوچکمقیاس معمولاً بدهی متغیر بیشتری دارند و با افزایش نرخها، هزینه بهره آنها سریعاً بالا میرود. لو همچنین شرکتهای دارای اهرم بالا، املاک تجاری، شرکتهای تحت حمایت سرمایهگذاری خصوصی، وامهای مستقیم و شرکتهای نرمافزاری با کیفیت پایین را در معرض خطر میداند.
رقابت برای سرمایه: موج هوش مصنوعی و بدهیهای عظیم
موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی ابعاد جدیدی به این چالش افزوده است. شرکتهای فناوری برای ساخت مراکز داده و زیرساختهای مرتبط، حجم عظیمی بدهی منتشر میکنند و با دولتها و سایر شرکتها برای جذب سرمایه رقابت میکنند. لری هولزنتالر، مدیر ارشد پرتفوی در Catalyst Funds تأکید میکند که این شرکتها نسبت به نرخ بهره حساسیت کمی دارند و این امر باعث افزایش رقابت در بازار بدهی میشود. در نتیجه، حتی شرکتهای سالم نیز با افزایش هزینههای تأمین مالی مواجه میشوند که ممکن است پروژههای ساختمانی، مراکز داده، اکتسابها و سایر سرمایهگذاریها را از نظر اقتصادی توجیهناپذیر کند.
مصرفکنندگان: فشار نامتقارن و شکاف K-shaped
بازدهی بالاتر اوراق بلندمدت مستقیماً بر وامهای مسکن، خودرو و سایر اشکال اعتبار خانوار تأثیر میگذارد. بر اساس تحلیل کارشناسان، بار این فشار به طور یکسان توزیع نمیشود. مصرفکنندگان با درآمد پایینتر که بخش بیشتری از درآمد خود را صرف بازپرداخت بدهی و کالاهای ضروری میکنند، اولین قربانیان خواهند بود. در مقابل، خانوارهای ثروتمندتر از بازدهی بالاتر پساندازهای خود سود میبرند و توانایی بیشتری برای جذب اقساط بالاتر دارند. هولزنتالر این وضعیت را «پویایی K-shaped» مینامد: یک گروه (پاییندرآمدها) افت شدیدتری را تجربه میکند در حالی که گروه دیگر (بالا درآمدها) تأثیر کمتری میبیند. این تأثیر به تدریج با سررسید وامهای با نرخ ثابت و بازپرداخت آنها آشکار میشود. اگر فشار بر مصرفکنندگان کمدرآمد به کاهش مخارج منجر شود، این اثر میتواند به کل اقتصاد سرایت کند.
سرمایهگذاران سهام: رقابت با اوراق قرضه
بازار سهام تاکنون در برابر افزایش بازدهی اوراق مقاومت نشان داده است، اما تحلیلگران هشدار میدهند که این تابآوری دائمی نیست. ناتالیا لوجفسکی از CIFC Asset Management معتقد است که بازدهی بالاتر در نهایت به تجربهای دردناک برای سهام تبدیل میشود، زیرا اوراق قرضه دولتی به گزینهای جذابتر تبدیل شده و ارزش فعلی سودهای آینده شرکتها را کاهش میدهد. با این حال، بازدهی بالاتر برای خریداران جدید اوراق قرضه خبر خوبی است. پرداخت کوپنهای بزرگتر اکنون یک بالشتک در برابر کاهش قیمت اوراق ایجاد میکند. دویچهبانک تخمین میزند که بازدهی اوراق ۱۰ ساله خزانهداری آمریکا میتواند ظرف یک سال آینده به حدود ۵٫۵ درصد برسد؛ در این نقطه، زیان ناشی از کاهش قیمت اوراق بیشتر از درآمد کوپن خواهد بود. اگر افق سرمایهگذاری دو ساله در نظر گرفته شود، برای منفی شدن بازده کل (ترکیب کوپن و تغییر قیمت)، بازدهی باید به حدود ۶٫۴ درصد صعود کند. این محاسبات نشان میدهد که حتی با نرخهای بالاتر، سرمایهگذاران اوراق قرضه فعلاً حفاظت نسبی دارند، اما فشار بر سهام ادامه خواهد داشت.
جمعبندی تحلیل نشان میدهد که جهان در حال عبور از دوران نرخهای بهره بسیار پایین و «پول رایگان» به یک ساختار جدید با نرخهای بالاتر است. این تغییر یک «روند میانمدت» است که رابین بروکس از مؤسسه بروکینگز آن را برای سالها ادامهدار میداند. آسیبپذیرترین گروهها – دولتهای با بدهی بالا، شرکتهای با اهرم سنگین و مصرفکنندگان کمدرآمد – باید خود را برای هزینههای بالاتر آماده کنند. در عین حال، سرمایهگذاران باید استراتژی خود را با توجه به رقابت فزاینده میان طبقات دارایی بازتعریف کنند. به گزارش سیانبیسی، آنچه اکنون در بازار اوراق قرضه میگذرد بیش از یک نوسان مقطعی است و پیامدهای آن در سراسر اقتصاد و بازارهای مالی گسترش خواهد یافت.