پرونده پرداخت یارانه نقدی همواره یکی از حساس‌ترین و پرمخاطب‌ترین سرفصل‌های اقتصادی کشور به شمار می‌رود. میلیون‌ها سرپرست خانوار در سراسر ایران ماهانه پیگیر اخبار مربوط به زمان‌بندی واریز، مبلغ دریافتی و تغییرات احتمالی در دهک‌بندی‌های درآمدی هستند. سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها با هدف ساماندهی تراکنش‌های بانکی و جلوگیری از بار ترافیکی شبکه پرداخت، سازوکار زمان‌بندی واریز مبالغ را در چند بازه زمانی مختلف تثبیت کرده است.
با توجه به حساسیت‌های معیشتی جامعه، در ادامه این گزارش تحلیلی، جزئیات تقویم واریزی، نحوه تعیین دهک‌ها و سرنوشت تغییر مبالغ حمایتی را بررسی می‌کنیم.
جدول زمان‌بندی واریز یارانه نقدی در هر ماه
طبق دستورالعمل ابلاغی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، مبالغ حمایتی دولت در سه مرحله مشخص به حساب سرپرستان خانوار واریز و پس از ساعت ۲۴ روز موعود قابل برداشت خواهد بود:
- مرحله اول (۲۰ هر ماه): پرداخت مستمری مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور.
- مرحله دوم (۲۵ هر ماه): واریز یارانه نقدی خانوارهای متعلق به دهک‌های اول، دوم و سوم (اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر).
- مرحله سوم (۳۰ هر ماه): واریز مبالغ حمایتی سرپرستان خانوار در دهک‌های چهارم تا نهم (در ماه‌های ۳۱ روزه، روز ۳۱ واریز انجام می‌شود).
این تفکیک زمانی سبب شده است تا از تراکم بالای برداشت نقدی در باجه‌های خودپرداز و اختلال در درگاه‌های بانکی به‌طور ملموسی کاسته شود.
مبلغ یارانه نقدی برای هر دهک چقدر است؟
بر اساس قوانین بودجه و ابلاغیه‌های اجرایی، سقف مبالغ پرداختی به شرح زیر تعیین شده است و فعلاً تغییری در ارقام ریالی اعمال نشده است:
- دهک‌های درآمدی ۱ تا ۳: به ازای هر عضو خانوار، مبلغ ۴۰۰ هزار تومان واریز می‌شود. برای نمونه، یک خانواده چهارنفره در این دهک‌ها، ماهانه مبلغ یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند.
- دهک‌های درآمدی ۴ تا ۹: به ازای هر فرد تحت تکفل، مبلغ ۳۰۰ هزار تومان پرداخت می‌شود که برای یک خانواده چهارنفره معادل یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان است.
- دهک دهم درآمدی: طبق قانون بودجه و ضوابط شناسایی اقشار پردرآمد، خانوارهایی که در دهک دهم قرار می‌گیرند مشمول دریافت یارانه نقدی نیستند.
- با توجه به پرداخت کالابرگ کد مای ۳ تا ۶ در ۲۵ ماه برلی خانوار ۳ نفره مجموع کالابرگ و یارانه ۴.۵ میلیون تومان می شود.
ملاک‌های پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان برای تعیین دهک‌ها
مسئله رتبه‌بندی خانوارها و انتقال میان دهک‌ها همواره محل سوال عموم شهروندان بوده است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از طریق «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان»، شاخص‌های چندگانه اقتصادی را ملاک سنجش قرار می‌دهد. این شاخص‌ها شامل موارد زیر است:
- گردش حساب‌های بانکی و میانگین درآمد ماهانه اعضای خانواده
- تعداد و ارزش روز خودروهای ثبت‌شده به نام سرپرست و افراد تحت تکفل
- میزان تراکنش‌های کارت‌خوان‌ها (پوز) متصل به حساب‌های خانوار
- سفرهای خارجی غیرزیارتی ثبت‌شده در مبادی مرزی
- دارایی‌های ملکی رسمی و اسناد ثبتی
بر پایه تلفیق این داده‌ها، سامانه به‌صورت خودکار هر خانوار را در یک صدک درآمدی قرار می‌دهد که تعیین‌کننده دهک نهایی فرد برای دریافت یا عدم دریافت یارانه نقدی خواهد بود.
تفاوت یارانه نقدی با طرح کالابرگ الکترونیکی
یکی از سوالات پرتکرار شهروندان، نسبت میان اعتبار خرید کالابرگ و وجوه نقدی است. مسئولان وزارت رفاه تاکید کرده‌اند که یارانه نقدی حق مسلم و انتخاب خانوار است. با این حال، در بستر طرح کالابرگ الکترونیک، خانوارهای دهک‌های اول تا هفتم در صورت استفاده از اعتبار خود جهت خرید ۱۱ قلم کالای اساسی استاندارد (شامل برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات، ماکارونی و قند و شکر) از فروشگاه‌های متصل، می‌توانند از مشوق‌های اعتباری اعلامی دولت بهره‌مند شوند. مبالغی که به‌صورت نقدی به حساب بانکی افراد واریز می‌شود، بدون هیچ‌گونه قید و شرطی در تمامی پایانه‌ها و خودپردازها قابل برداشت و مصرف است.
راهنمای استعلام و اعتراض به دهک‌بندی یارانه
چنانچه سرپرستان خانوار احساس کنند دهک تعیین‌شده با توان مالی و معیشت واقعی آن‌ها همخوانی ندارد، یا واریز مبالغ آن‌ها متوقف شده است، نیازی به مراجعه حضوری به ارگان‌های دولتی نیست.
- ورود به سامانه: متقاضیان می‌توانند با مراجعه به درگاه ملی «حمایت» به نشانی
hemayat.mcls.gov.irوارد کارتابل خود شوند. - بررسی شناسنامه اقتصادی: در این سامانه، شناسنامه اقتصادی خانوار شامل اطلاعات خودرو، ملک و تراکنش‌ها نمایش داده شده است.
- ثبت درخواست بازبینی: در صورت مشاهده مغایرت یا اشتباه در اطلاعات تجمیعی، متقاضی می‌تواند با فشردن دکمه ثبت اعتراض، تقاضای بررسی مجدد اطلاعات را ارائه نماید. نتایج ارزیابی مجدد معمولاً ظرف بازه‌های دوره‌ای توسط تیم فنی سامانه ثبت و در پرداختی‌های ماه‌های آتی اعمال خواهد شد.
همچنین شماره گویای مرکز ارتباط مردمی وزارت رفاه (۰۲۱-۶۳۶۹) برای پاسخگویی تلفنی و رفع ابهامات پیرامون دهک‌بندی و پرداخت‌ها فعال است.