اعتراض اروپا را فرا گرفت

همان‌طور که جرقه بهار عربی در تونس زده شد و کمی بعد پس‌لرزه‌هایش بخش بزرگی از جهان عرب را لرزاند، این‌بار موج تازه اعتراضات نه تنها فرانسه بلکه دیگر کشورهای قاره سبز را را دربر گرفته است. وقتی دانش‌آموزان فرانسوی در اعتراض به وضعیت مدارس و کمبود معلم به خیابان آمدند، شهروندان اسپانیایی نیز به دلیل افزایش سرسام‌آور اجاره‌بها و مردمان پرتغال و ایتالیا با هدف تحقق مطالبات اقتصادی و اجتماعی‌شان برخاسته و رویاروی دولت‌هایشان ایستادند؛ رخدادهایی دومینوار که ناظران را به یاد بهار عربی انداخته؛ اعتراض‌هایی که زمانی جهان عرب را لرزاند و امروز مهمان ناخوانده کشورهای اروپایی شده است.  به نوشته آلبریت روزن، تحلیلگر و جامعه‌شناس فرانسوی اگرچه این اعتراض‌ها در هر کشور اروپایی دلایل و محرک‌های خاص خود را دارد، اما افزایش هزینه‌های زندگی، دشواری دسترسی به مسکن، ضعف خدمات عمومی و بی‌اعتمادی به ساختارهای سیاسی در شکل‌گیری آنها نقشی محوری ایفا می‌کند.
مردم کشورهای مختلف اروپا، ازجمله اسپانیا، فرانسه و پرتغال، در اعتراض به وضعیت مدارس و بحران گسترده‌تر ناشی از هزینه‌های زندگی به خیابان‌ها آمده‌اند. در فرانسه، دانش‌آموزان دبیرستانی عمدتا هدایت اعتراض‌ها را برعهده داشته‌اند؛ اعتراض‌هایی که در مواردی به درگیری‌های خشونت‌آمیز با پلیس انجامیده است. معترضان به ساعات طولانی حضور در مدرسه، کمبود معلم، فرسودگی کلاس‌های درس و ابهام در نظام پذیرش دانشگاه‌ها معترض هستند. بالاخص آنکه بخشی از دانش‌آموزان به‌ طور معمول به‌دلیل پر نشدن جای خالی معلمان، ماه‌ها از آموزش محروم می‌مانند. گروه‌های دیگری از معترضان نیز به راهپیمایی‌های دانش‌آموزی پیوسته‌اند تا نارضایتی خود را از افزایش هزینه‌های زندگی، از جمله بالا رفتن قیمت سوخت پس از بمباران‌های امریکا که عملا به بسته شدن تنگه هرمز انجامید، ابراز کنند. در همین راستا و آن‌گونه که نشریه گاردین و لوموند فرانسه نوشتند، کنفدراسیون عمومی کار فرانسه (CGT)؛ یکی از بزرگ‌ترین اتحادیه‌های کارگری این کشور، از اعتراض‌ها حمایت کرده و خواستار کاهش قیمت‌ها، افزایش مستمری بازنشستگان و بهبود دستمزدها شده است. این در حالی است که به باور ناظران امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه، پس از دو دوره ریاست‌جمهوری به پایان دوران حضورش در کاخ الیزه نزدیک می‌شود. در آن سوی رشته‌کوه پیرنه، در اسپانیا، فعالان دانشجویی و کارگری در اعتراض به قیمت مسکن به خیابان‌ها آمدند. جرقه این اعتراض‌ها را اخراج زنی ۸۷ ساله از خانه‌اش زد؛ اتفاقی که پس از آن رخ داد که صندوق سرمایه‌گذاری، اجاره‌بهای او را ۲۳۰درصد افزایش داد. ماریا دل کارمن آباسکال دو هفته پس از بستری شدن در بیمارستان درگذشت. پس از آن بود که معترضان خشمگین خواستار کاهش اجاره‌بها، توقف تخلیه خانه‌ها توسط مستاجران و ممنوعیت خرید املاک توسط صندوق‌های سرمایه‌گذاری شده‌اند. روز شنبه، در آن سوی مرز شبه‌جزیره ایبری و در پرتغال نیز صدها نفر با مطالباتی مشابه در مرکز لیسبون تجمع کردند. براساس داده‌های رسمی، قیمت مسکن در پرتغال بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ میلادی ۱۲۴درصد افزایش یافته؛ یعنی تقریبا دو برابر میانگین رشد قیمت مسکن در اتحادیه اروپا. در مقابل فشار ناشی از هزینه‌های خانوار نیز محور اصلی راهپیمایی‌ها در میلان ایتالیا بود. این راهپیمایی که در ابتدا به شکلی مسالمت‌آمیز برگزار شد، به خشونت کشیده شد. معترضان نقاب‌دار به سوی نیروهای پلیس ضدشورش سنگ، قطعات سنگ‌فرش و اشیای دیگر پرتاب کردند و موانعی را که با استفاده از میزهای کافه‌ها ساخته شده بود، به آتش کشیدند. در آلبانی نیز اعتراض‌ها علیه ادی راما، نخست‌وزیر این کشور، روز یکشنبه وارد ششمین روز خود شد. معترضان از آنچه فساد، کمبود فرصت‌های شغلی و ضعف استانداردهای آموزشی می‌دانند، ناراضی‌اند.
دولت فرانسه اعلام کرده که برای مقابله با کمبود نیروی آموزشی، سه هزار معلم جایگزین دیگر به کار خواهد گرفت و دانش‌آموزان را نیز در تصمیم‌گیری‌های مربوط به مدارس مشارکت خواهد داد. دولت همچنین برنامه افزایش برخی از هزینه‌های ثبت‌نام دانشگاه‌ها را که قرار بود در بودجه سال آینده اعلام شود، کنار گذاشته است. اعتراض‌های مربوط به سوخت در اواسط سپتامبر نیز کاخ الیزه را واداشت اعلام کند که یارانه‌های بنزین برای برخی صنایع افزایش خواهد یافت. در اسپانیا، پدرو سانچز، نخست‌وزیر سوسیالیست، تلاش کرد قانونی اضطراری در حوزه مسکن به تصویب برساند تا از مستاجران در بازار اجاره حمایت کند. اما مخالفت احزاب راست‌گرا و راست افراطی در کنگره، این تلاش را ناکام گذاشت و سانچز را به اعلام برگزاری انتخابات زودهنگام در ۲۹ نوامبر سوق داد. او در توضیح این تصمیم گفت برای تصویب اصلاحات جدید به «اکثریت مترقی گسترده‌تری» نیاز دارد. مکرون شامگاه یکشنبه، پس از برگزاری نشست اضطراری با وزیران ارشد دولت، در یک سخنرانی تلویزیونی موضع خود را اعلام کرد و به کاستی‌های موجود اذعان داشت. هرچند ناظران با اشاره به بسته شدن ورودی هرم موزه لوور پاریس توسط ده‌ها تن از دانشجویان «مدرسه لوور» و با همراهی دانشجویان هنرهای زیبا به تسلیم شدن کابینه مکرون در برابر معترضان اذعان کردند.  به نوشته لوموند معترضان با نصب دست‌نوشته‌هایی بر در و دیوار موزه، با کنایه اعلام کردند: «ما به خود می‌بالیم که بزرگ‌ترین موزه جهان را مسدود کرده‌ایم.» آنها هدف از این اقدام را ابراز همبستگی با جنبش اعتراضی دانش‌آموزی و محکوم کردن «سرکوب پلیس» عنوان کردند.در آن سو مواضع لوران نونز، وزیر کشور فرانسه نیز نشان می‌دهد که دولت ظاهرا قصد ندارد امتیازهای بیشتری بدهد. او معترضان را «چپ افراطی» و «مجرمانی را که در سراسر فرانسه به غارت و تخریب ساختمان‌ها پرداختند» مسوول خشونت‌ها دانسته است. در اسپانیا شرایط به گونه‌ای دیگر است و احتمال دارد اعتراض‌ها پیش از انتخابات پایان یابند؛ مشروط بر آنکه دولت بتواند دست‌کم بخشی از مصوبات مربوط به مسکن را در شورای دایمی کنگره تصویب کند. از طرفی دیگر هم حزب سوسیالیست سانچز و هم حزب محافظه‌کار مردم وعده داده‌اند در صورت پیروزی در انتخابات ماه آینده، ساخت‌وساز مسکن را افزایش دهند و توجه بیشتری به مساله مسکن نشان دهند.