گروه اقتصاد، بازار لوازم یدکی خودرو در ماه‌های اخیر، بار دیگر روزهای پرالتهابی را تجربه می‌کند؛ بازاری که رگ حیات سلامت فنی خودروهاست و هرگونه نوسان قیمت در آن، مستقیماً بر دوش مصرف‌کنندگان نهایی و رانندگانی سنگینی می‌کند که ناچارند هزینه‌های نگهداری مرکبِ زیر پای خود را با درآمدهای ناهمخوان تطبیق دهند.
در این میان، قطعات مصرفی حیاتی همچون تسمه تایم که ارتباط مستقیم با جان موتور و سلامت قلب تپنده خودرو دارند، بیش از سایر اقلام تحت تأثیر تورم، نوسانات نرخ ارز و مشکلات زنجیره تأمین قرار گرفته و صعود قیمتی چشمگیری را به ثبت رسانده‌اند.
طیف وسیعی از محصولات، از نمونه‌های اقتصادی داخلی گرفته تا برندهای وارداتی و درجه‌یک اروپایی و کره‌ای، با موج جدیدی از گرانی مواجه شده‌اند. این در حالی است که تسمه تایم به عنوان یک قطعه استراتژیک، زمان تعویض مشخصی دارد و رانندگان حتی در شرایط رکود بازار یا سختی معیشت نیز نمی‌توانند خرید آن را به تعویق بیندازند؛ موضوعی که سودجویان و واسطه‌های بازار را به جولان بیشتر ترغیب کرده و فضای عرضه و تقاضا را نامتوازن ساخته است.
نگاهی به قیمت‌ها در بازار آزاد گویای آن است که اقلام پرمصرف بازار خودروهای داخلی نظیر خانواده پراید، تیبا، کوییک و ساینا که بخش بزرگی از تردد شهری را به خود اختصاص داده‌اند، با وجود عرضه محصولات اقتصادی‌تر، همچنان تحت تأثیر هزینه‌های سربار تولید و توزیع قرار دارند.
در سوی دیگر، خودروهای پرتیراژ خانواده پژو، سمند و دنا به دلیل استفاده از پیشرانه‌های مختلف و حساسیتی که موتورهای ملی و پژویی در برابر پارگی یا رد کردن تسمه تایم دارند، بازار حساس‌تری را تجربه می‌کنند.
برندهای مطرح بازار نظیر قطعات شرکتی ایساکو و نمونه‌های عرضه‌شده برای موتورهای ملی و تارا، روند صعودی به خود گرفته‌اند و حتی برندهای معتبر کره‌ای و اروپایی نظیر کنتیننتال و پاورگریپ که همواره به عنوان گزینه‌های کیفی و باکیفیت شناخته می‌شدند، به دلیل کمیاب شدن نمونه‌های اصل و چالش‌های واردات قطعات یدکی، جهش‌های قیمتی معناداری را ثبت کرده‌اند.
اوضاع برای خودروهای وارداتی و مونتاژی نظیر رنو ال‌نود و محصولات رنو نیز به مراتب پیچیده‌تر است؛ جایی که اصالت قطعه حرف اول را می‌زند و کمیابی تسمه‌های اصلی گتس در بازار، به شکل‌گیری حباب‌های قیمتی سنگین انجامیده است که فشار مضاعفی را بر مالکان این خودروها تحمیل می‌کند.
ریشه‌یابی این گرانی‌های متوالی و بازگشت موج افزایش قیمت به بازار لوازم یدکی خودرو، نیازمند واکاوی عوامل کلان اقتصادی و ساختاری است. نخستین و مهمترین پیشران این گرانی‌ها، نوسانات نرخ ارز و چالش‌های تخصیص ارز برای واردات قطعات اورجینال و مواد اولویه تولید است.
از آنجا که بخش قابل توجهی از تسمه‌های تایم باکیفیت موجود در بازار یا وارداتی هستند و یا در تولید نمونه‌های داخلی به پلیمرها و مواد اولیه پتروشیمی وابسته‌اند که قیمت‌گذاری آن‌ها بر مبنای نرخ‌های جهانی و دلاری انجام می‌شود، هرگونه تکانه ارزی به سرعت خود را در برچسب قیمت فروشگاه‌های لوازم یدکی نشان می‌دهد.
عامل دوم به زنجیره توزیع و واسطه‌گری‌های پنهان در بازار بازمی‌گردد. بازار لوازم یدکی ایران سال‌هاست که از بیماری مزمن دلالی و چنددستگی در توزیع رنج می‌برد. هنگامی که کالا از مبادی رسمی وارد یا تولید می‌شود، پیش از رسیدن به دست مکانیک یا مصرف‌کننده نهایی، از دالان‌های متعدد واسطه‌گری عبور می‌کند که هر کدام سهمی از سود را به قیمت نهایی اضافه می‌کنند.
کمبود مقطعی برخی برندهای خوش‌نام و پرطرفدار نیز به این فضای التهاب‌آفرین دامن می‌زند و بهانه‌ای به دست توزیع‌کنندگان می‌دهد تا با اعمال قیمت‌های سلیقه‌ای، سودهای کلانی را به جیب بزنند.
علاوه بر این موارد، معضل بزرگ دیگر در بازار تسمه تایم، شیوع گسترده قطعات تقلبی، فیک و بی‌کیفیت است که با بسته‌بندی‌های مشابه اصل در بازار توزیع می‌شوند.
بسیاری از خریداران ناآگاه یا کسانی که توان مالی خرید نمونه‌های اصل را ندارند، ناچار به تهیه اقلام متفرقه می‌شوند که نه‌تنها دوام لازم را ندارند، بلکه با پارگی زودهنگام، هزینه‌های سرسام‌آور تعمیر اساسی موتور (تعمیر کامل سرسیلندر و سوپاپ‌ها) را به رانندگان تحمیل می‌کنند. این چرخه معیوب باعث شده است که حتی مصرف‌کنندگانِ به دنبال کالای باکیفیت نیز با پرداخت بهای گزاف برای برندهای اصلی، هزینه ریسک بالای بازار را بپردازند.
بازار لوازم یدکی خودرو و به‌ویژه بازار اقلام حیاتی چون تسمه تایم، نیازمند نظارت دقیق‌تر دستگاه‌های متولی، شفافیت در زنجیره توزیع و تسهیل واردات رسمی قطعات باکیفیت است تا دست دلالان کوتاه شده و امنیت جانی و مالی رانندگان قربانی سوداگران این بازار نشود. تا زمانی که ثبات نسبی به بازار ارز بازنگردد و راهکارهای اساسی برای کنترل شبکه توزیع اعمال نشود، رانندگان ایرانی باید همچنان هزینه‌های گزافی را برای نگهداری ساده‌ترین قطعات مصرفی خودروهای خود بپردازند.
بر اساس تازه‌ترین رصهای میدانی صورت گرفته در بازار لوازم یدکی خودرو، «تسمه تایم ایساکو کد ۲۰۷۰۳۰۰۴» مناسب خودروهای پژو ۴۰۵، پژو پارس و سمند با قیمت ۲ میلیون و ۷۸۰ هزار تومان عرضه می‌شود.
«تسمه تایمینگ خودرو کنتیننتال مدل CT ۸۰۴» مناسب خودروهای سمند، دنا، تارا، دنا پلاس و سمند سورن با قیمت ۶ میلیون و ۷۲۰ هزار تومان به فروش می‌رسد. همچنین، «تسمه تایم گتس مدل ۱۳۲RP۲۷/۴» مناسب خودروی رنو L۹۰، با قیمت ۱۶ میلیون و ۲۳۲ هزار تومان عرضه می‌شود.
قیمت «تسمه تایمینگ پاورگریپ مدل ۱۳۴T» مناسب خودروهای دانگ فنگ H۳۰ کراس، پژو ۲۰۶، پژو ۲۰۷ و رانا، به ۲ میلیون و ۸۹۰ هزار تومان رسیده است.
