به نقل از خبرگزاری آنا، طاهره نصر، استادتمام شهرسازی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، با اشاره به انتشار کتاب «پازل پایداری شهری» اظهار کرد: شهر‌های امروز علاوه بر چالش‌های اجتماعی و اقتصادی، با طیف گسترده‌ای از مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت مواجه‌اند؛ مخاطراتی که از زلزله و بحران‌های اقلیمی تا جنگ و تهدیدات امنیتی را دربرمی‌گیرند و ضرورت اتخاذ رویکردی جامع و آینده‌نگر در مدیریت شهری را دوچندان کرده‌اند.
وی افزود: کتاب «پازل پایداری شهری» با رویکردی استراتژیک تدوین شده و تلاش دارد با شناسایی و پیوند چهار مؤلفه اساسی، چارچوبی برای افزایش آمادگی شهر‌ها در برابر بحران‌ها و ارتقای هم‌زمان ایمنی و امنیت شهری ارائه دهد.
آینده‌پژوهی؛ عبور از مدیریت واکنشی به مدیریت پیش‌نگر
نویسنده کتاب «پازل پایداری شهری» با تشریح مؤلفه‌های اصلی این اثر بیان کرد: نخستین قطعه پازل پایداری شهری، آینده‌پژوهی است. در این رویکرد، مدیریت شهری باید از شیوه‌های واکنشی فاصله بگیرد و به سمت مدیریت پیش‌نگر و کنشگر حرکت کند.
نصر ادامه داد: با بهره‌گیری از روش‌های آینده‌پژوهی و تکنیک‌های سناریونگاری می‌توان آینده‌های محتمل شهر‌ها را ترسیم کرد و پیش از وقوع بحران، میزان آمادگی ساختار‌های شهری را در برابر مخاطرات نوظهور افزایش داد.
وی تأکید کرد: در شرایطی که شهر‌ها با عدم‌قطعیت‌های متعددی مواجه‌اند، اتکا به الگو‌های سنتی مدیریت بحران پاسخگوی همه تهدیدات نیست و برنامه‌ریزی برای سناریو‌های مختلف باید به بخشی از نظام تصمیم‌گیری شهری تبدیل شود.
تاب‌آوری شهری؛ از مهار بحران تا بازگشت به پویایی
این استاد دانشگاه با اشاره به تاب‌آوری به‌عنوان دومین مؤلفه پایداری شهری گفت: تاب‌آوری را می‌توان هنر بازگشت‌پذیری دانست؛ مفهومی که فراتر از جلوگیری از وقوع بحران است و بر توانایی سیستم شهری برای مهار بحران، کاهش آسیب‌ها و بازیابی کارکرد‌های خود پس از وقوع حوادث تأکید دارد.
وی افزود: در رویکرد تاب‌آور، هدف صرفاً جلوگیری از آسیب نیست، بلکه باید ظرفیت‌هایی در ساختار شهر ایجاد شود که حتی در صورت وقوع بحران، امکان استمرار عملکرد‌های حیاتی و بازگشت شهر به شرایط پویا فراهم باشد.
نصر تصریح کرد: توجه به تاب‌آوری مستلزم آن است که مدیران شهری علاوه بر اقدامات پیشگیرانه، برای دوره وقوع بحران و مرحله بازیابی پس از آن نیز برنامه‌ریزی کنند.
مدیریت بحران و پدافند غیرعامل؛ دو قطعه مکمل پایداری شهری
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز درباره سومین مؤلفه مطرح‌شده در کتاب توضیح داد: مدیریت بحران، قطعه سوم پازل پایداری شهری است که در این اثر با رویکردی مبتنی بر انسجام و هماهنگی در پاسخ به بحران بررسی شده است.
وی افزود: مدیریت بحران نباید تنها به اقدامات هنگام وقوع حادثه محدود شود، بلکه لازم است پیشگیری، آمادگی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف مدیریت شهری نیز در آن مورد توجه قرار گیرد.
نصر با اشاره به نقش پدافند غیرعامل به‌عنوان چهارمین مؤلفه این چارچوب اظهار کرد: پدافند غیرعامل در پازل پایداری شهری نقش یک سپر هوشمند را ایفا می‌کند و با ایجاد لایه‌های ایمن‌سازی کالبدی و زیرساختی، زمینه کاهش آسیب‌پذیری شهر‌ها را فراهم می‌سازد.
وی خاطرنشان کرد: در این رویکرد، پدافند غیرعامل صرفاً مجموعه‌ای از اقدامات فنی و عمرانی نیست، بلکه مفهومی است که امنیت ملی را به ساختار و برنامه‌ریزی شهری پیوند می‌دهد.
بازسازی پس از جنگ باید به اصلاح ساختار‌های آسیب‌پذیر منجر شود
نویسنده کتاب «پازل پایداری شهری» با تأکید بر اهمیت مدیریت شهر‌ها در دوران پساجنگ گفت: عبور از مرحله جنگ و ورود به دوره پساجنگ، صرفاً به معنای پایان درگیری‌ها نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای مهم و پیچیده برای ارزیابی کارآمدی الگو‌های مدیریت شهری است.
نصر اظهار کرد: یکی از موضوعات مورد توجه در این کتاب، ارائه راهکار‌های ساختاری و راهبردی برای مدیریت شهر‌های پس از جنگ است؛ زیرا بازسازی این شهر‌ها نباید تنها به اقدامات مهندسی برای بازگرداندن ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها به وضعیت پیشین محدود شود.
وی ادامه داد: بازسازی پس از جنگ باید فرصتی برای شناسایی و اصلاح ضعف‌های ساختاری گذشته، افزایش ظرفیت تاب‌آوری و ارتقای سطح امنیت شهری و ملی باشد.
این استاد شهرسازی تأکید کرد: در چنین شرایطی، برنامه‌ریزی شهری باید از نگاه صرفاً کالبدی فراتر رود و ابعاد مدیریتی، زیرساختی و امنیتی را به‌صورت یکپارچه در نظر بگیرد.
جایگاه تاب‌آوری شهری در برنامه هفتم توسعه
نصر با اشاره به بررسی اسناد بالادستی در این کتاب بیان کرد: یکی دیگر از محور‌های اثر، تحلیل جایگاه تاب‌آوری در برنامه هفتم پیشرفت کشور است. در این بخش تلاش شده مشخص شود که مفهوم تاب‌آوری چگونه در سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای کشور مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: برنامه هفتم پیشرفت با رویکردی داده‌محور مورد بررسی قرار گرفته و تلاش شده است نسبت میان سیاست‌های توسعه‌ای و الزامات تاب‌آوری شهری تبیین شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز ادامه داد: پس از بررسی این موضوع، چهار مؤلفه آینده‌پژوهی، تاب‌آوری، مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در چارچوب مدیریت استراتژیک و با نگاهی راهبردی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا تصویری جامع از الزامات پایداری شهری ارائه شود.
بررسی تجربه‌های ایران و جهان در مواجهه با بحران‌ها
نویسنده کتاب «پازل پایداری شهری» درباره بخش مطالعات تطبیقی این اثر گفت: در بخش پایانی کتاب، اطلس تجارب ملی و جهانی تدوین شده است تا نمونه‌های مختلف مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسان‌ساخت بررسی و تحلیل شوند.
وی توضیح داد: در بخش تجارب ملی، بحران‌های ناشی از مخاطرات زمین‌شناختی و کالبدی، بحران‌های هیدرولوژیک، مخاطرات زیست‌محیطی و اقلیمی و همچنین بحران‌های انسان‌ساخت با ابعاد ساختاری و نهادی بررسی شده‌اند.
نصر افزود: بازسازی پس از جنگ و احیای سکونتگاه‌های مرزی نیز از دیگر موضوعاتی است که در بخش تجربه‌های داخلی مورد توجه قرار گرفته است.
وی درباره مطالعات جهانی این کتاب اظهار کرد: در بررسی تجربه‌های بین‌المللی، تلاش شده الگو‌های پیشرو در مدیریت عدم‌قطعیت و بحران‌های مرکب شناسایی و در کنار آن، عوامل ناکامی در مدیریت بحران و ناهماهنگی‌های حاکمیتی تحلیل شوند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: بحران‌های فناورانه، امنیتی و انفجاری و همچنین پیامد‌های جنگ‌ها و منازعات از منظر رویکرد‌های نوین تاب‌آوری، از دیگر محور‌های مطالعات جهانی این کتاب هستند.
وی تأکید کرد: هدف از گردآوری این تجربه‌ها، صرفاً معرفی نمونه‌های موفق یا ناموفق نبوده، بلکه تلاش شده است با تحلیل نقاط قوت و ضعف آنها، آموزه‌هایی برای بهبود مدیریت بحران و برنامه‌ریزی شهری استخراج شود.
ضرورت تکمیل پازل پایداری پیش از وقوع بحران
نصر در پایان با اشاره به پیام اصلی کتاب «پازل پایداری شهری» گفت: جهان امروز با عدم‌قطعیت‌های فزاینده‌ای مواجه است و شهر‌ها باید برای رویارویی با مخاطراتی آماده شوند که ممکن است ماهیت و ابعاد آنها از پیش به‌طور کامل قابل پیش‌بینی نباشد.
وی خاطرنشان کرد: هوشمندی در مدیریت شهری به معنای آن است که قطعات پازل پایداری پیش از رسیدن مدیریت بحران به بن‌بست، به‌درستی در کنار یکدیگر قرار گیرند. آینده‌پژوهی، تاب‌آوری، مدیریت بحران و پدافند غیرعامل زمانی می‌توانند اثربخش باشند که در قالب یک نظام منسجم و راهبردی به کار گرفته شوند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز تأکید کرد: مهم‌ترین هدف این کتاب، کمک به تقویت امنیت پایدار و افزایش آمادگی شهر‌های کشور برای مواجهه با مخاطرات احتمالی و پیش‌بینی‌ناپذیر است؛ موضوعی که تحقق آن نیازمند توجه هم‌زمان به ایمنی، امنیت و پایداری در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری است.