به نقل از شهرآرانیوز؛ همیشه رنگ رخساره خبر از سر درون نمی‌دهد؛ درست مثل همین خبر‌هایی که این روز‌ها از وقوع پدیده‌ای اقلیمی به نام «ال نینو» می‌شنویم. آسمان هنوز برای باریدن، خساست به خرج می‌دهد، اما براساس آنچه نقشه‌های آب وهوایی می‌گویند، قرار است دست ودل‌بازی ابر‌ها را هم پس از چند دوره خشک سالی ممتد و پی درپی در روز‌های پاییزی امسال ببینیم؛ پدیده‌ای که از بارش‌های فرامعمولی خبر می‌دهد، اما همچون هندوانه‌ای سربسته، معلوم نیست به طراوت باران‌های پاییز و جبران مافات کم آبی، کاممان را شیرین می‌کند یا طعم گس سیلاب و بحران‌های ناشی از آبخیزداری نامناسب را به یادمان می‌آورد.
درباره این پدیده زیست محیطی حتما شنیده‌اید؛ روزنامه شهرآرا نیز در ۳۱ شهریور امسال در گزارشی با تیتر «چشم انتظار باران؛ نگران سیلاب» به کم وکیف این موضوع از منظر نقش آن در کاهش بحران کم آبی پرداخت و نکات لازم در این باره را به مسئولان امر یادآوری کرد.
در مجال فعلی برآنیم تا از پنجره مدیریت بحران و الزاماتی که در این زمینه باید مورد توجه مدیران و شهروندان قرار گیرد، به آسمان آماده و زمین نیمه آماده نگاه کنیم. همان طور که در شماره مذکور گفتیم، ال نینو یک پدیده اقلیمی است که در اثر گرمایش غیرمتعارف آب‌های سطحی در مرکز و شرق اقیانوس آرام استوایی ایجاد می‌شود.
این گرمایش، با تغییر در گردش جوی، نظم سامانه‌های بارشی و دمایی را در سطح جهانی جابه جا می‌کند و پیامد‌هایی مثل سیل یا خشک سالی‌های غیرمنتظره را به همراه می‌آورد. با سابقه بلندبالای مشهد در خشک سالی‌های مداوم و همچنین آسیب پذیری این شهر از سیلاب‌های منتظره و غیرمنتظره، این نگرانی‌ها شاید کمی بیشتر از خیلی از نقاط دیگر هم باشد؛ چراکه خاطره تلخ سیل اردیبهشت دو سال قبل که منجر به فوت و صدمه دیدن شماری از همشهری هایمان شد، هنوز از یادمان نرفته است.
براساس پیش بینی‌های سازمان هواشناسی، احتمال ادامه این پدیده تا زمستان پیش رو، نزدیک به ۱۰۰درصد برآورد شده است. باتوجه به شکل گیری کامل ال نینو، اثرات غیرمستقیم آن بر الگو‌های بارش و دمای ایران از ابتدای پاییز۱۴۰۵ آغاز شده است و در زمستان به اوج تأثیرگذاری خود خواهد رسید. هرچند نمود چندانی از آن را حداقل در خراسان رضوی و مشهد هنوز ندیده‌ایم.
خراسان رضوی؛ در تیررس ال نینو
به گفته رئیس سازمان هواشناسی کشور، در خراسان رضوی نیز افزایش بارش، به ویژه در بخش‌های شمالی استان، پیش بینی می‌شود؛ هرچند برای زمستان فعلا بارش‌ها در محدوده نرمال برآورد شده است.
سحر تاج بخش در گفت‌و‌گو با شهرآرا، درباره تأثیر پدیده «ال نینو» بر وضعیت جوی کشور و با اشاره به پایش این پدیده از تابستان امسال می‌گوید: بررسی‌های انجام شده، نشان می‌دهد که در پاییز، به ویژه در ماه‌های آبان و آذر و تقریبا از نیمه آبان تا نیمه آذر، افزایش بارش خواهیم داشت. افزایش بارش‌ها می‌تواند در برخی نقاط کشور احتمال وقوع سیلاب را افزایش دهد، بنابراین میزان آمادگی دستگاه‌های مسئول برای مواجهه با پیامد‌های بارندگی، اهمیت زیادی دارد.
او همچنین با اشاره به ضرورت آماده سازی زیرساخت‌ها برای فصل بارندگی تأکید می‌کند: چه ال نینو وجود داشته باشد و چه نداشته باشد، آمادگی کشور برای مواجهه با سیلاب، ضروری است. در سال گذشته و به دنبال شرایط مختلفی که کشور تجربه کرد، ممکن است برخی اقدامات مانند لای روبی رودخانه ها، باز کردن مسیر آب در معابر شهری و دیگر اقدامات پیشگیرانه با تأخیر مواجه شده باشد و اکنون فرصت مناسبی برای انجام این اقدامات است. زمانی که باران می‌بارد، اگر مسیر حرکت آب باز باشد، آب در مسیر خود جریان پیدا می‌کند، اما در صورت بسته بودن مسیر، می‌تواند راه جدیدی باز کند و موجب وقوع سیلاب شود.
شناسایی ۱۷۰۰نقطه پرخطر و اقدامات لای روبی
مدیرکل مدیریت بحران خراسان رضوی نیز با پیش بینی افزایش ۱۵ تا ۲۰درصدی بارش‌ها در سال پیش رو، از شناسایی ۱۷۰۰ نقطه تقاطعی آسیب زا و برنامه ریزی برای لای روبی رودخانه ها، رفع تصرف مسیر‌های آب و افزایش آمادگی در شهرستان‌های پرخطر ازجمله کلات و درگز خبر می‌دهد.
مسعود یاوری با اشاره به نقش حیاتی پیشگیری در کاهش خسارت ها، اظهار می‌کند: استان خراسان رضوی با توجه به گستردگی جغرافیایی، با طیف وسیعی از مخاطرات ازجمله سیل، زلزله، خشک سالی، سرمازدگی و طوفان‌های شن و گردوغبار روبه روست. به گفته او در سطح کشور حدود ۳۳نوع مخاطره ثبت شده است که در خراسان رضوی نیز حدود ۳۲مورد از این مخاطرات سابقه وقوع داشته‌اند.
اولویت‌های اصلی مدیریت بحران در این استان، شامل پدیده‌هایی نظیر سیل، زلزله، گردوغبار، آتش سوزی و همچنین مدیریت حوادث غیرطبیعی (مانند انفجارها) است. او در پاسخ به چگونگی اطلاع رسانی هشدار‌ها به مردم، به سیستم طبقه بندی هشدار‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: هشدار‌های هواشناسی در سه سطح زرد (اطلاع رسانی)، نارنجی (احتمال وقوع آسیب و آماده باش دستگاه ها) و قرمز (احتمال زیاد وقوع حادثه و خسارت سنگین که نیازمند اقدامات فوری است) صادر می‌شود. اطلاع رسانی این هشدار‌ها از طریق رسانه‌های ملی، فضای مجازی و از طریق فرمانداران در سطح شهرستان‌ها انجام می‌گیرد.
آمادگی شهر برای مواجهه با ال نینو
با این حال، رئیس گروه پدافند غیرعامل و پیشگیری از بحران شهرداری مشهد نیز در گفت‌و‌گو با شهرآرا از افزایش آمادگی شهرداری برای مواجهه با بارش‌های احتمالی ناشی از پدیده ال نینو خبر می‌دهد و می‌گوید: با توجه به هشدار‌های صادرشده و تغییرات متناوب پیش بینی‌های هواشناسی، تجهیزات و ماشین آلات مناطق مختلف شهرداری مشهد در حالت آماده باش قرار گرفته‌اند.
محمد شیدایی مهنه ادامه می‌دهد: هشدار‌های هواشناسی معمولا متناسب با شرایط، دو یا سه روز پیش از وقوع بارش به روزرسانی می‌شوند، اما شهرداری مشهد برای جلوگیری از غافل‌گیری، اقدامات آماده سازی را از پیش در دستورکار قرار داده است.
او با اشاره به نقاطی که در بارندگی‌های گذشته با مشکل مواجه شده‌اند، اظهار می‌کند: نقاطی مانند میدان انقلاب، منطقه سیدی و خیابان سپاه در اولویت اقدامات قرار گرفته‌اند و بخشی از پروژه‌های مربوط به این نقاط اجرا شده است. با این حال، میزان اثرگذاری بارش‌ها به شدت پدیده‌های طبیعی نیز بستگی دارد و ممکن است شدت بارش از ظرفیت اقدامات پیش بینی شده بیشتر باشد.
مسیل مسدود نداریم
رئیس گروه پدافند غیرعامل و پیشگیری از بحران شهرداری مشهد درباره وضعیت مسیل‌ها و کانال‌های داخل شهر مشهد نیز می‌گوید: در حال حاضر مسیل مسدودی در داخل شهر وجود ندارد؛ مسیل‌های موجود، بازسازی و بدنه سازی شده‌اند و این اقدامات با نظر و هماهنگی شرکت آب منطقه‌ای، به عنوان متولی مسیل ها، انجام شده است. به عقیده او، وضعیت مسیل‌ها و کانال‌های داخل شهر در سطح مناسبی قرار دارد، اما بخشی از نگرانی‌ها به مسیل‌ها و مسیر‌های خارج از محدوده شهری مربوط می‌شود که در حیطه وظایف مستقیم شهرداری قرار ندارد.
برخی مسیل‌های ارتفاعات جنوبی، از محدوده دستگاه‌های مختلف، ازجمله مجموعه‌های نظامی، دانشگاه‌ها و آستان قدس رضوی عبور می‌کنند و حفاظت از آن‌ها برعهده همان دستگاه هاست. با این حال، شهرداری پس از وقوع سیل دو سال قبل، از مسیل‌های ارتفاعات بازدید کرد و عملیات لای روبی این مسیرها نیز در سال گذشته انجام شد.
شیدایی به بازدید اخیر شهردار، معاون دادستان و شماری از مدیران استان از ارتفاعات جنوبی مشهد، محدوده سپاه و مسیر‌های بالادست میدان انقلاب و میدان نماز اشاره و یادآوری می‌کند: در این بازدید، وظایف دستگاه‌ها دوباره بررسی و دستور‌هایی برای اقدامات مشترک صادر شد. بخشی از این اقدامات به لای روبی و بخشی دیگر به طرح‌های بلندمدت، مربوط است.
به گفته او، شهرداری در این بخش‌ها فراتر از وظایف مستقیم خود برای کاهش خطرپذیری شهر مشارکت کرده است. تجهیزات موردنیاز در مناطق و سازمان‌های مختلف، توزیع شده است و همه آن‌ها در حالت آماده باش قرار دارند. با این حال، به دلیل گستردگی شهر و تعدد تجهیزات و ماشین آلات حوزه‌های خدمات شهری، عمران و مناطق، ارائه یک آمار واحد از میزان تجهیزات امکان پذیر نیست.
شیدایی با این حال تأکید می‌کند که وجود تجهیزات به معنای منتفی شدن خطر نیست و شدت بارش و تغییرات ایجادشده در مسیر‌های طبیعی آب، می‌تواند بر شرایط اثر بگذارد. رئیس گروه پدافند غیرعامل و پیشگیری از بحران شهرداری مشهد همچنین از شهروندان می‌خواهد در زمان صدور هشدار‌های هواشناسی، از تردد غیرضروری در معابر خودداری کنند و در صورت مسدود شدن مسیرها، مسیر جایگزین را انتخاب کنند و از عبور از نقاطی که با راهبند یا موانع مسدود شده است، خودداری کنند تا هم از وقوع حادثه برای آنان جلوگیری شود و هم خودرو‌های امدادی و خدماتی بتوانند سریع‌تر به نقاط حادثه دیده برسند.
شیدایی می‌گوید: دوربرگردان‌های موقت در برخی نقاط، ازجمله محدوده قبل و بعد میدان انقلاب، برای زمان وقوع حادثه پیش بینی شده‌اند و موانع آن‌ها در مواقع لازم جابه جا می‌شود. همچنین تقریبا همه تقاطع‌های موردنیاز به راهبند مجهز شده‌اند تا در زمان آب گرفتگی یا انسداد مسیر، امکان تغییر مسیر تردد فراهم شود.
سهم شهروندان در پیشگیری
او با اشاره به نقش شهروندان در کاهش آب گرفتگی‌ها می‌افزاید: قرار دادن زباله در خارج از زمان تعیین شده و ریختن پسماند و ضایعات توسط برخی شهروندان و واحد‌های صنفی در کانال ها، می‌تواند باعث گرفتگی روزنه‌ها و مجاری آب شود. این زباله‌ها در زمان بارندگی همراه رواناب حرکت می‌کنند و با تجمع در ورودی کانال ها، احتمال پس زدگی آب به معابر شهری را افزایش می‌دهند. شیدایی از شهروندان می‌خواهد در زمان بارندگی شدید، از حضور غیرضروری در معابر و پارک‌ها خودداری کنند و می‌گوید: هرچه معابر شهری خلوت‌تر باشد، نیرو‌های خدماتی و امدادی، امکان بیشتری برای خدمات دهی سریع‌تر خواهند داشت.