برای بررسی جزئیات مستمری، بازنشستگان تأمین اجتماعی می‌توانند از سامانه خدمات غیرحضوری این سازمان و اپلیکیشن «تأمین من» استفاده کنند. در این سامانه‌ها امکان مشاهده و دریافت حکم حقوقی و فیش مستمری فراهم شده است. همچنین ابزار محاسبه آنلاین متناسب‌سازی می‌تواند برای بررسی جزئیات افزایش مستمری مورد استفاده قرار گیرد.
در حکم حقوقی جدید، ابتدا باید مبلغ مستمری و افزایش سالانه بررسی شود و سپس ردیف مربوط به متناسب‌سازی مورد توجه قرار گیرد. مبلغ نهایی واریزی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه میزان از افزایش دریافتی مربوط به متناسب‌سازی بوده است.
متناسب‌سازی نیز به معنای افزایش یکسان حقوق تمام بازنشستگان نیست؛ بلکه میزان آن با توجه به وضعیت مستمری هر فرد و فرمول‌های قانونی تعیین می‌شود.
چرا مبلغ متناسب‌سازی برای همه بازنشستگان یکسان نیست؟
در سال ۱۴۰۵، مرحله نهایی متناسب‌سازی سه‌ساله بر اساس برنامه هفتم توسعه در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، میزان افزایش مستمری افراد می‌تواند متفاوت باشد؛ زیرا وضعیت بیمه‌ای و حقوقی هر بازنشسته با دیگری تفاوت دارد.
عواملی مانند میانگین دستمزد مشمول بیمه، سابقه پرداخت حق بیمه، زمان بازنشستگی، سنوات ارفاقی، نوع مستمری و سهم بازماندگان ممکن است بر مبلغ نهایی اثر بگذارند.
بنابراین، حتی اگر دو بازنشسته سابقه بیمه نزدیک به هم یا هر دو ۳۰ سال سابقه داشته باشند، لزوماً مستمری و میزان متناسب‌سازی یکسانی دریافت نمی‌کنند.
برای بررسی افزایش حقوق، حکم جدید را با حکم قبلی مقایسه کنید
یکی از راه‌های بررسی تغییرات حقوق، مقایسه حکم سال قبل با حکم جدید است. این مقایسه کمک می‌کند مشخص شود افزایش دریافتی مربوط به افزایش سالانه حقوق بوده یا از محل متناسب‌سازی و سایر مزایا اعمال شده است.
اگر مبلغ درج‌شده در حکم جدید با انتظار بازنشسته تفاوت دارد، بهتر است ردیف‌های حقوق و مزایا به‌صورت جداگانه بررسی شوند. مقایسه حقوق با دریافتی بازنشسته‌ای دیگر، بدون در نظر گرفتن شرایط بیمه‌ای و جزئیات پرونده، نمی‌تواند معیار دقیقی برای تشخیص اشتباه در محاسبات باشد.
تفاوت حکم حقوقی، فیش مستمری و مبلغ واریزی چیست؟
برای فهمیدن نحوه محاسبه حقوق، باید سه رقم را از یکدیگر تفکیک کرد:
- حکم حقوقی: مبلغ مستمری و مزایای برقرارشده برای بازنشسته را نشان می‌دهد.
- فیش حقوقی: جزئیات حقوق همان ماه، مزایا و کسورات را مشخص می‌کند.
- خالص پرداختی: مبلغی است که پس از اعمال کسورات باید به حساب بازنشسته واریز شود.
ممکن است مبلغ حکم افزایش یافته باشد، اما هم‌زمان اقساط وام، حق بیمه تکمیلی یا سایر کسورات نیز از حقوق کسر شوند. در این حالت، مبلغ واریزی نهایی کمتر از رقم درج‌شده در حکم خواهد بود؛ بدون آنکه لزوماً متناسب‌سازی اشتباه محاسبه شده باشد.
به همین دلیل، بررسی پیامک بانک به‌تنهایی برای ارزیابی افزایش حقوق کافی نیست و فیش مستمری اطلاعات دقیق‌تری درباره اجزای دریافتی ارائه می‌دهد.
اگر متناسب‌سازی اشتباه محاسبه شده باشد، چگونه اعتراض کنیم؟
بازنشستگان تأمین اجتماعی در صورت مشاهده ابهام یا احتمال اشتباه در حکم حقوقی می‌توانند از راه‌های ارتباطی سازمان برای دریافت راهنمایی و ثبت درخواست استفاده کنند. شماره ۱۴۲۰ نیز برای پاسخ‌گویی و پیگیری مسائل مربوط به خدمات تأمین اجتماعی در نظر گرفته شده است.
پیش از ثبت اعتراض، بهتر است مدارک زیر آماده باشند:
۱. حکم حقوقی سال قبل و حکم جدید؛
۲. فیش حقوقی ماه جاری و ماه قبل؛
۳. جزئیات ردیف‌های مربوط به افزایش سالانه، متناسب‌سازی و کسورات.
با مقایسه این اطلاعات می‌توان مشخص کرد اختلاف در کدام بخش ایجاد شده است و درخواست پیگیری را دقیق‌تر مطرح کرد.
جمع‌بندی؛ مبلغ واریزی به‌تنهایی معیار محاسبه متناسب‌سازی نیست
برای بررسی افزایش حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵، باید حکم حقوقی، فیش مستمری و خالص پرداختی در کنار یکدیگر بررسی شوند. حکم میزان حقوق برقرارشده را نشان می‌دهد، فیش جزئیات مزایا و کسورات را مشخص می‌کند و ابزار محاسبه متناسب‌سازی می‌تواند به روشن شدن نحوه محاسبه افزایش کمک کند.
بنابراین، اگر مبلغ واریزی کمتر از انتظار شماست، پیش از ثبت اعتراض ابتدا مشخص کنید اختلاف مربوط به محاسبه مستمری است یا به کسورات و پرداخت‌های بانکی ارتباط دارد.