مشاهدات میدانی خبرنگار آخرین خودرو از کاهش پیمایش خودروها و موتورسیکلت‌ها با هر باک بنزین در دو هفته اخیر حکایت دارد؛ موضوعی که احتمال تغییر کیفیت بنزین را مطرح کرده است.
کاهش یک‌روزه پیمایش با یک باک
بررسی میدانی و گفت‌وگو با تعدادی از رانندگان خودرو و موتورسیکلت نشان می‌دهد برخی از آنها در حدود دو هفته اخیر با کاهش پیمایش وسیله نقلیه خود مواجه شده‌اند. رانندگان اسنپ که پیش از این با یک باک پر حدود چهار روز فعالیت می‌کردند، اکنون از کاهش این مدت به حدود سه روز می‌گویند. در میان موتورسواران نیز روایت مشابهی شنیده می‌شود. برخی رانندگان می‌گویند یک باک که پیش از این حدود سه روز برای فعالیت روزانه آنها کافی بود، اکنون تنها حدود دو روز دوام دارد.
اهمیت این مشاهدات در این است که رانندگان تاکسی‌های اینترنتی و پیک‌های موتوری، به‌دلیل ساعت کاری و مسیرهای روزانه نسبتاً مشخص، مصرف سوخت خود را به‌صورت مستمر تجربه می‌کنند. برای این گروه، سوخت یکی از هزینه‌های مستقیم فعالیت روزانه است و تغییر در میزان مصرف می‌تواند سریع‌تر از یک راننده عادی قابل تشخیص باشد. البته افزایش مصرف سوخت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمی‌توان صرفاً بر اساس تجربه چند راننده، تغییر کیفیت بنزین را عامل اصلی دانست. برخی از رانندگان مورد گفت‌وگو نیز اعلام کرده‌اند که برای بررسی افزایش مصرف به تعمیرگاه مراجعه کرده و مواردی مانند تنظیم موتور و وضعیت فنی وسیله نقلیه را بررسی کرده‌اند، اما مشکل مشخصی در خودرو یا موتورسیکلت آنها پیدا نشده است.
متانول به‌تنهایی توضیح‌دهنده نیست
اگر کاهش پیمایش خودروها واقعاً با تغییر کیفیت بنزین ارتباط داشته باشد، متانول به‌تنهایی نمی‌تواند توضیح کاملی برای یک افت قابل‌توجه در مصرف ارائه دهد. وجود حدود ۳ درصد متانول، با توجه به ارزش حرارتی پایین‌تر آن نسبت به بنزین، می‌تواند تا حدی مصرف را افزایش دهد، اما چنین سهمی به‌تنهایی نمی‌تواند افت بسیار شدید پیمایش را توضیح دهد.
بنابراین در صورت تأیید ارتباط میان افزایش مصرف و کیفیت سوخت، باید احتمال تغییر گسترده‌تر در ترکیب بنزین بررسی شود. کاهش ارزش حرارتی، رقیق شدن بنزین با مواد کم‌انرژی، اختلاط با حلال‌ها یا ترکیبات نفتی نامناسب، افزایش بیش از حد ترکیبات اکسیژن‌دار و تغییر نسبت اجزای سبک و سنگین بنزین، از جمله مواردی هستند که می‌توانند در این بررسی مورد توجه قرار گیرند.
ورود آب یا سایر ناخالصی‌ها نیز می‌تواند بخشی از حجم سوخت را از چرخه احتراق مؤثر خارج کند. در صورت وجود متانول، حضور آب می‌تواند احتمال ناپایداری و جدایش فازی را نیز افزایش دهد. با این حال، هیچ‌یک از این احتمالات بدون نمونه‌برداری و آزمایش سوخت قابل تأیید نیست.
تغییر مشخصات بنزین هم می‌تواند مصرف را بالا ببرد
برای بررسی کیفیت بنزین نباید فقط به دنبال اضافه شدن یک ماده خارجی بود. تغییر در مشخصات فنی سوخت نیز می‌تواند عملکرد موتور و میزان مصرف را تحت تأثیر قرار دهد. تغییر در چگالی، ارزش حرارتی، فراریت، منحنی تقطیر، فشار بخار و عدد اکتان می‌تواند نحوه تبخیر و احتراق بنزین را تغییر دهد و در برخی شرایط به افزایش مصرف یا افت عملکرد موتور منجر شود.
در کنار این موارد، کیفیت نامناسب اختلاط در پالایشگاه یا مخزن، آلودگی مخازن و خطوط انتقال، باقی‌ماندن آب و رسوبات در مخازن جایگاه و ترکیب شدن محموله‌های سوخت با مشخصات متفاوت نیز از عواملی هستند که در صورت تأیید افزایش مصرف باید بررسی شوند. با این حال، شدت کاهش پیمایش مطرح‌شده را نمی‌توان به یکی از این عوامل نسبت داد. اگر این الگو در تعداد قابل‌توجهی از خودروها و موتورسیکلت‌های سالم و با الگوی کاری مشابه تکرار شده باشد، موضوع نیازمند بررسی فنی است و پاسخ نهایی تنها با نمونه‌برداری و مقایسه آزمایشگاهی مشخصات سوخت به دست می‌آید.
چرا کیفیت بنزین محرمانه است؟
در کنار این مشاهدات، موضوع دیگری نیز به ابهامات درباره کیفیت بنزین اضافه شده است. در هفته‌ای که گذشت اعلام شد اطلاعات مربوط به کیفیت بنزین محرمانه است؛ مسئله‌ای که در شرایط فعلی، پرسش درباره نحوه پایش و اعلام عمومی مشخصات سوخت را جدی‌تر می‌کند. وقتی رانندگان حرفه‌ای از تغییر در میزان مصرف سوخت صحبت می‌کنند، دسترسی به اطلاعات دقیق درباره کیفیت بنزین می‌تواند نخستین راه برای بررسی این ادعا باشد. سؤال اینجاست که چرا کیفیت سوختی که مستقیماً بر هزینه حمل‌ونقل و زندگی روزمره میلیون‌ها مصرف‌کننده اثر دارد، باید محرمانه باشد؟
موضوع فقط انتشار چند عدد درباره مشخصات سوخت نیست. باید مشخص باشد کدام نهاد متولی تعیین استاندارد، پایش مستمر و اعلام کیفیت بنزین است و چه سازوکاری برای کنترل کیفیت سوخت از پالایشگاه تا خطوط انتقال و جایگاه وجود دارد. اگر کیفیت بنزین مطابق استاندارد است، انتشار نتایج آزمون‌ها می‌تواند بخش قابل‌توجهی از ابهامات را برطرف کند. اگر هم تغییری در مشخصات سوخت ایجاد شده، مصرف‌کننده باید بداند سوختی که بابت آن هزینه پرداخت می‌کند چه ویژگی‌هایی دارد.
در نهایت، مشاهدات رانندگان به‌تنهایی اثبات‌کننده تغییر کیفیت بنزین نیست، اما تکرار یک تجربه مشابه میان مصرف‌کنندگان حرفه‌ای می‌تواند نشانه‌ای برای آغاز یک بررسی جدی باشد. نمونه‌برداری مستقل از سوخت، آزمایش ترکیب و مشخصات فنی بنزین و اعلام شفاف نتایج، می‌تواند مشخص کند که آیا واقعاً تغییری در سوخت رخ داده یا افزایش مصرف خودروها و موتورسیکلت‌ها دلایل دیگری دارد.
در شرایط فعلی، پرسش اصلی همچنان روی میز است:
اگر کیفیت بنزین استاندارد و قابل قبول است، چرا مردم نباید از کیفیت سوختی که بابت آن پول می‌پردازند، مطلع باشند؟