به نقل از ایرنا، گسترش پدیده سالمندی به عنوان یکی از مهمترین تحولات جمعیتی قرن بیست و یکم، ساختارهای اجتماعی و اقتصادی جهان را دستخوش دگرگونی بنیادین کرده است و براساس برآوردهای آماری سازمان ملل متحد، بیش از یک میلیارد نفر از جمعیت کره زمین را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۵۰ میلادی به مرز ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون نفر برسد.
کشورهای توسعه‌یافته طی یک دوره زمانی ۵۰ تا ۱۰۰ ساله به تدریج وارد مرحله سالخوردگی جمعیت شدند و زیرساخت‌های خود را متناسب با این گذار توسعه دادند و هم‌اکنون در قاره اروپا بیش از ۲۰ درصد از کل جمعیت در گروه سنی سالمندان قرار دارند که این وضعیت مستلزم هزینه‌کردهای کلان در نظام بازنشستگی و مراقبت‌های طولانی‌مدت پزشکی است.
ایران نیز در مسیر یک تحول پرشتاب جمعیتی قرار دارد و پنجره جمعیتی کشور با سرعتی چند برابر میانگین جهانی در حال بسته شدن است و طبق آخرین سرشماری‌ها و آمارهای رسمی وزارت بهداشت، بیش از ۱۰ درصد از جمعیت کشور در رده سنی بالای ۶۰ سال قرار دارند و برآوردها حاکی از آن است که ظرف ۲ دهه آینده این رقم به ۳۰ درصد جمعیت کل خواهد رسید.
روند نزولی نرخ باروری کل به همراه افزایش امید به زندگی در کشور، ساختار هرم سنی ایران را به سوی پیر شدن سوق داده است، تبدیل جامعه جوان به جامعه سالمند نیازمند تمهیدات گسترده در نظام‌های بیمه‌ای، صندوق‌های بازنشستگی و طراحی شبکه‌های بهداشت و درمان پاسخگو به نیازهای ویژه سالمندان است.
استان مرکزی با دارا بودن ویژگی‌های خاص اقلیمی، صنعتی و مهاجرتی، وضعیتی به مراتب شتابان‌تر از میانگین کشوری را در روند سالمندی ثبت کرده است و بر پایه آخرین داده‌های پایگاه اطلاعات جمعیت، این استان پس از گیلان و مازندران در رتبه سوم سالمندترین استان‌های کشور ایستاده است.
هم‌اکنون بیش از ۱۸۰ هزار نفر از جمعیت یک میلیون و ۴۵۰ هزار نفری استان مرکزی را افراد ۶۰ سال به بالا تشکیل می‌دهند که نشان‌دهنده نسبت بیش از ۱۲.۵ درصدی سالمندی در این منطقه است.
شهرستان‌های آشتیان، تفرش و دلیجان در زمره مناطقی با بالاترین تراکم جمعیت سالمند در استان مرکزی به شمار می‌روند.
مهاجرت نیروی جوان از شهرستان‌های کوچک به شهرهای بزرگ و پایتخت، در کنار کاهش تمایل به فرزندآوری، پدیده روستاهای سالخورده و خالی از جمعیت فعال را در دشت‌ها و نواحی روستایی استان مرکزی تشدید کرده است و این وضعیت چالش نگهداری و دسترسی آسان سالمندان روستایی به مراکز جامع خدمات سلامت را دوچندان می‌کند.
تمرکز بافت جمعیتی سالمند در کلان‌شهر اراک و سایر نقاط استان مرکزی علاوه بر نیازهای بهداشتی، ضرورت مناسب‌سازی معابر شهری، توسعه ناوگان حمل‌ونقل دسترس‌پذیر، ایجاد فضاهای تفریحی ایمن و راه‌اندازی سراهای امید و سلامت روزانه را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
حسین دولت آبادی ۷۲ ساله از بازنشستگان یکی از کارخانه‌های صنعتی اراک در خصوص دغدغه‌های روزمره خود گفت: بخش عمده‌ای از مستمری بازنشستگی صرف خرید داروهای بیماری‌های مزمن نظیر فشار خون و دیابت می‌شود و هزینه‌های درمان و دندانپزشکی فراتر از پوشش بیمه‌های پایه است.
وی افزود: نبود مراکز تخصصی طب سالمندی در مراکز درمانی شهروندان سالخورده را ناچار به مراجعات مکرر به پزشکان متعدد می‌کند.
صغری کمالی ۶۸ ساله ساکن یکی از مناطق قدیمی شهر اراک بیان کرد: نامناسب بودن کف‌پوش پیاده‌روها و پله‌های بلند پل‌های هوایی رفت‌وآمد روزانه را به کاری دشوار و همراه با ترس از سقوط و شکستگی استخوان تبدیل کرده است.
وی ادامه داد: اتوبوس‌های درون‌شهری مناسب سوار شدن افراد کم‌توان نیست و برای کوچک‌ترین خرید باید دست به دامن فرزندان شد.
رمضان ۷۶ ساله از ساکنان یکی از روستاهای بخش مرکزی اراک گفت: با مهاجرت فرزندان به شهرهای بزرگ تنهایی بزرگ‌ترین بار روحی سالمندان در مناطق روستایی است.
وی اضافه کرد: در زمان بیماری مراجعه به درمانگاه و انتقال به مراکز تخصصی شهری به دلیل نبود وسایل نقلیه منظم دشوار است و ایجاد مراکز مراقبت روزانه در بخش‌ها امری ضروری به شمار می‌رود.
بتول ۷۰ ساله که همسر خود را از دست داده و به تنهایی زندگی می‌کند عنوان کرد: نبود فضاهای فرهنگی و گردهمایی ویژه بانوان سالمند باعث انزوای خانگی و تشدید افسردگی شده است.
وی تصریح کرد: فعالیت‌های داوطلبانه، برنامه‌های آموزشی و سفرهای زیارتی دسته‌جمعی ارزان‌قیمت می‌تواند نشاط و امید به زندگی را در میان قشر سالمند احیا کند.
ارایه خدمات بهزیستی به بیش از پنج هزار سالمند در استان مرکزی
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی همزمان با هفته جهانی سالمند از تداوم برنامه‌های حمایتی، توانبخشی و مراقبتی برای بیش از پنج هزار سالمند تحت پوشش این نهاد در استان خبر داد.
محمدعلی اله‌دادی افزود: هم‌اکنون چهار هزار و ۵۰۰ نفر از سالمندان استان مرکزی مستمری‌بگیر بهزیستی هستند.
وی بیان کرد: ۷۶۰ نفر در طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه روستایی و ۱۵۰ نفر در قالب خدمات مراقبت در منزل تحت پوشش قرار دارند.
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی ادامه داد: ۵۴ نفر از سالمندان از خدمات ویزیت در منزل، ۱۵۵ نفر در مراکز روزانه و ۳۵۶ نفر در مراکز شبانه‌روزی خدمات دریافت می‌کنند.
اله‌دادی افزود: دوره‌های آموزشی تخصصی با هدف پیشگیری از معلولیت‌ها و مقابله با سالمندآزاری برای چهار هزار نفر در این استان اجرا شد.
اله‌دادی افزود: تقویت مشارکت اجتماعی سالمندان و بهره‌گیری از تجربیات آنان به عنوان بخشی از سرمایه اجتماعی ضرورت دارد.
وی اضافه کرد: در حال حاضر هفت مرکز شبانه‌روزی و چندین مرکز آموزشی و توانبخشی روزانه سالمندان در سطح استان مرکزی فعال است که خدماتی نظیر فیزیوتراپی، کاردرمانی، ویزیت پزشک و مشاوره‌های روانشناختی ارایه می‌دهند.
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی اضافه کرد: رویکرد جهانی و سیاست سازمان بهزیستی بر پایه توانمندسازی و افزایش استقلال فردی سالمند در درون خانه و اجتماع تعریف شده است.
۱۴۵ هزار سالمند زیر پوشش خدمات درمانی دانشگاه علوم پزشکی اراک
رئیس دانشگاه علوم پزشکی اراک هم گفت: ۱۴۵ هزار سالمند زیر پوشش خدمات درمانی این دانشگاه قرار دارند.
دکتر جواد نظری افزود: این تعداد سالمند از طریق سامانه سیب، شناسایی شده‌اند که معادل ۱۳ درصد جمعیت استان هستند و از مراکز جامع سلامت، خدمات دریافت می‌کنند.
وی بیان کرد: خدماتی برای سالمندان در خانه‌های بهداشت، مراکز خدمات جامع سلامت شهری و روستایی و پایگاه‌ها انجام می‌شود که شامل ارزیابی فشارخون، دیابت، خطرسنجی، سقوط و عدم تعادل، تغذیه و کلاس‌های آموزشی شیوه زندگی سالم در دوران سالمندی است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی اراک ادامه داد: شناسایی سالمندان از نظر خطرپذیری که شامل پرخطر و بسیار پرخطر است و این قشر پس از تشخیص براساس نیازهای سالمندی به دستگاه‌های حمایتی معرفی می‌شوند.
نظری افزود: پایش مداوم سلامت سالمندان، کنترل بیماری‌های غیرواگیر، غربالگری سرطان‌ها و توزیع مکمل‌های تغذیه‌ای در کلیه خانه‌های بهداشت و پایگاه‌های سلامت استان مرکزی به صورت منظم در جریان است.
وی بیان کرد: توسعه کلینیک‌های ویژه و تربیت نیروهای متخصص در حوزه طب سالمندی اولویت مهم نظام سلامت استان در سال‌های آینده خواهد بود.
کلام آخر:
اینکه عبور از مرحله جوانی به سالخوردگی برای استان مرکزی، نه یک بن‌بست جمعیتی، بلکه فرصتی برای بازتعریف مدل‌های توسعه و حکمرانی محلی است، چنانچه تغییر نگرش از مدیریت بحران‌محور و اقدامات حمایتی صرف، به سمت سیاست‌گذاری‌های کلان و ساختارمند در حوزه سالمندی صورت نگیرد، هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی این گذار در آینده نزدیک جبران‌ناپذیر خواهد بود.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری در دستور کار دستگاه‌های اجرایی استان باید قرار گیرد، ترسیم نقشه راهی جامع است که در آن علاوه بر تامین نیازهای زیستی، کرامت انسانی و مشارکت اجتماعی این قشر ارزشمند به عنوان سرمایه‌های خردمند جامعه تضمین شود تا بتوان با همراهی نسل‌های مختلف، آینده‌ای دسترس‌پذیر و ایمن را برای تمامی شهروندان فراهم کرد.
روند پرشتاب سالخوردگی جمعیت در استان مرکزی هشداری روشن برای برنامه‌ریزان و مدیران استانی به شمار می‌رود تا پیش از رسیدن به نقطه غیرقابل بازگشت، طرح‌های جامع توسعه زیرساخت‌های توانبخشی، درمان تخصصی، مناسب‌سازی مبلمان شهری و ارتقای امنیت روانی و اجتماعی را در دستور کار قطعی قرار دهند و ظرفیت عظیم تجربه سالمندان را به فرصتی پایدار تبدیل سازند.