در حالی که افزایش دوباره حقوق کارمندان و بازنشستگان در نیمه دوم سال طی ماه‌های گذشته مطرح شده بود، رئیس سازمان برنامه و بودجه می‌گوید این موضوع فعلاً در دستور کار دولت قرار ندارد. همزمان وزارت کار از اجرای آزمایشی «کیف پول بازنشستگان» تا پایان مهر خبر داده؛ طرحی که قرار است پرداخت مستمری را یک‌روزه کند و به گفته وزیر کار، ظرفیت افزایش قدرت خرید را نیز داشته باشد.
افزایش هزینه‌های زندگی و فاصله میان درآمد و مخارج خانوار، بار دیگر مسئله قدرت خرید حقوق‌بگیران را به یکی از محورهای بحث‌های اقتصادی تبدیل کرده است؛ موضوعی که برای بازنشستگان، به دلیل اتکای بخش بزرگی از این گروه به مستمری ماهانه، اهمیت بیشتری دارد.
در ماه‌های گذشته، همزمان با طرح پیشنهادهایی در مجلس برای ترمیم حقوق در نیمه دوم سال، این پرسش شکل گرفته بود که آیا کارمندان و بازنشستگان از ابتدای مهر شاهد افزایش دوباره دریافتی‌های خود خواهند بود یا خیر.
اکنون تازه‌ترین موضع سازمان برنامه و بودجه نشان می‌دهد دست‌کم در شرایط فعلی، افزایش دوباره حقوق در دستور کار دولت قرار ندارد. در مقابل، دولت برنامه دیگری را در حوزه حمایت از بازنشستگان دنبال می‌کند که یکی از مهم‌ترین آنها راه‌اندازی آزمایشی «کیف پول بازنشستگان» است.
آخرین خبر از افزایش حقوق بازنشستگان در نیمه دوم سال
موضوع ترمیم حقوق کارمندان و بازنشستگان در ماه‌های گذشته بارها از سوی نمایندگان مجلس مطرح شده بود. محور اصلی این اظهارات، کاهش قدرت خرید حقوق‌بگیران در پی افزایش هزینه‌های زندگی بود.
در همین چارچوب، مسئولان مجلس نیز بر ضرورت تقویت قدرت خرید کارگران، کارمندان و بازنشستگان تأکید کرده بودند و گمانه‌زنی‌هایی درباره امکان اجرای افزایش تازه حقوق از ابتدای نیمه دوم سال شکل گرفته بود.
اما با ورود به مهرماه، موضع رئیس سازمان برنامه و بودجه تصویر روشن‌تری از وضعیت فعلی ارائه کرده است.
سیدحمید پورمحمدی اعلام کرده دولت بر اساس منابع موجود، اولویت‌های خود را به‌صورت ماهانه تعیین می‌کند و افزایش مجدد حقوق کارمندان و بازنشستگان در شرایط فعلی در دستور کار دولت نیست.
او از بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها، پرداخت مطالبات گندم‌کاران و مسائل معیشتی به‌عنوان بخشی از اولویت‌های دولت نام برده است.
این موضع به این معناست که تا ۱۴ مهر ۱۴۰۵، تصمیم اجرایی تازه‌ای برای افزایش عمومی مجدد حقوق کارمندان و بازنشستگان در نیمه دوم سال اعلام نشده است.
آیا افزایش حقوق بازنشستگان منتفی شده است؟
در پاسخ به این پرسش باید میان «منتفی شدن کامل» و «قرار نداشتن در دستور کار فعلی» تفاوت گذاشت.
رئیس سازمان برنامه و بودجه نگفته است که افزایش حقوق تا پایان سال تحت هیچ شرایطی امکان‌پذیر نخواهد بود؛ بلکه گفته است این موضوع فعلاً در دستور کار دولت نیست.
بنابراین دقیق‌ترین توصیف شرایط فعلی این است که افزایش مجدد حقوق در نیمه دوم سال قطعی نشده و برنامه اجرایی مشخصی برای آن اعلام نشده است.
از سوی دیگر، دولت برای بودجه سال جاری نیز قصد ارائه لایحه اصلاحیه ندارد.
پورمحمدی گفته است پس از مذاکرات با نمایندگان مجلس، جمع‌بندی این بوده که برای اصلاح بودجه ۱۴۰۵ نیازی به ارائه لایحه تازه نیست و دولت می‌تواند هزینه‌های خود را در چارچوب منابع موجود اولویت‌بندی کند.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که تاکنون مسیر تازه‌ای از محل اصلاح بودجه ۱۴۰۵ برای تأمین اعتبار افزایش عمومی حقوق در نیمه دوم سال اعلام نشده است.
تکلیف افزایش حقوق در سال ۱۴۰۶ چه می‌شود؟
در حالی که افزایش مجدد حقوق در سال جاری فعلاً در دستور کار نیست، تعیین حقوق و مزایای سال آینده وارد فرآیند بودجه ۱۴۰۶ خواهد شد.
براساس اعلام سازمان برنامه و بودجه، لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ قرار است در آذرماه به مجلس شورای اسلامی ارائه شود و موضوع افزایش حقوق کارکنان برای سال آینده نیز در این لایحه پیش‌بینی خواهد شد.
پس از ارائه لایحه، پیشنهاد دولت درباره میزان افزایش حقوق وارد فرآیند بررسی مجلس می‌شود و رقم نهایی پس از طی مراحل قانونی بودجه مشخص خواهد شد.
در نتیجه، هنوز نمی‌توان درصد قطعی افزایش حقوق بازنشستگان و کارمندان در سال ۱۴۰۶ را اعلام کرد و هر رقمی پیش از انتشار لایحه یا مصوبه نهایی باید در حد پیشنهاد یا گمانه‌زنی تلقی شود.
طرح جدید برای بازنشستگان؛ «کیف پول» چیست؟
همزمان با ابهام درباره افزایش مجدد حقوق، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از اجرای یک برنامه تازه برای بازنشستگان خبر داده است.
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرده است اجرای آزمایشی طرح «کیف پول» بازنشستگان تا پایان مهرماه در حداقل یک استان آغاز خواهد شد.
هدف اولیه این طرح، تغییر سازوکار پرداخت و فراهم کردن امکان واریز مستمری بازنشستگان در یک روز عنوان شده است.
در وضعیت فعلی، پرداخت مستمری برخی صندوق‌ها بر اساس زمان‌بندی چندروزه انجام می‌شود. وزیر کار می‌گوید در صورت اجرای کیف پول، این فرآیند می‌تواند به پرداخت یک‌روزه تبدیل شود.
آیا کیف پول حقوق بازنشستگان را ۵ درصد افزایش می‌دهد؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات وزیر کار به افزایش قدرت خرید مربوط می‌شود؛ اما این موضوع نباید با «افزایش پنج درصدی حقوق» اشتباه گرفته شود.
میدری گفته تجربه استفاده از کیف پول‌های سازمانی در برخی صنایع و شرکت‌های بزرگ نشان داده است این سازوکار توانسته دست‌کم پنج درصد قدرت خرید کارکنان را افزایش دهد و ابراز امیدواری کرده است که اجرای آن برای بازنشستگان نیز نتیجه مشابهی داشته باشد.
بنابراین تاکنون افزایش پنج درصدی مستمری بازنشستگان از طریق کیف پول اعلام نشده است.
آنچه مطرح شده، افزایش احتمالی قدرت خرید از طریق مزایای مرتبط با کیف پول است؛ موضوعی که نتیجه واقعی آن برای بازنشستگان پس از آغاز اجرای طرح و مشخص شدن جزئیات عملیاتی قابل ارزیابی خواهد بود.
کیف پول بازنشستگان به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟
طرح اعلام‌شده هنوز سراسری نیست.
براساس اظهارات وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، قرار است تا پایان مهر اجرای آزمایشی در حداقل یک استان آغاز شود. هنوز استان نخست و دامنه دقیق بازنشستگان مشمول به‌صورت عمومی اعلام نشده است.
بنابراین نمی‌توان در شرایط فعلی گفت همه بازنشستگان کشور از پایان مهر به‌طور همزمان صاحب کیف پول ویژه خواهند شد.
نتیجه اجرای آزمایشی و زیرساخت‌های مورد نیاز احتمالاً در نحوه گسترش بعدی طرح نقش خواهد داشت.
«کیف پول ایران» چگونه کار می‌کند؟
«کیف پول ایران» به‌عنوان زیرساختی برای پرداخت‌های خرد طراحی شده و قرار نیست جای حساب بانکی، کارت‌های بانکی یا کیف پول‌های تجاری موجود را بگیرد.
براساس اطلاعات منتشرشده درباره این سامانه، امکان استفاده از آن از طریق برنامه‌های ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت و همچنین بستر USSD پیش‌بینی شده است.
یکی از ویژگی‌های این سیستم، ساده‌تر شدن انتقال وجه است. کاربران در انتقال کیف‌به‌کیف می‌توانند بدون وارد کردن شماره کارت یا شماره شبا از شماره تلفن همراه استفاده کنند.
همچنین ساختار این طرح به‌گونه‌ای در نظر گرفته شده که موجودی کیف پول الزاماً در آن محبوس نباشد و امکان انتقال منابع به حساب بانکی نیز وجود داشته باشد.
سقف کیف پول بازنشستگان چقدر است؟
براساس اعلام محمدصادق محبوبی، مدیرعامل شرکت شاپرک، برای «کیف پول ایران» محدودیت‌هایی متناسب با ماهیت پرداخت‌های خرد در نظر گرفته شده است:
- سقف مانده کیف پول: حدود ۱۵ میلیون تومان
- سقف هر تراکنش: ۵ میلیون تومان
- کف هر تراکنش: حدود ۱۰ هزار تومان
این محدودیت‌ها نشان می‌دهد کیف پول برای نگهداری مبالغ بزرگ یا جایگزینی کامل حساب بانکی طراحی نشده، بلکه هدف آن تسهیل پرداخت‌های روزمره و تراکنش‌های خرد است.
آیا انتقال حقوق و مستمری به کیف پول اجباری است؟
در مصوبه مرتبط با پرداخت بخشی از کمک‌های رفاهی حقوق‌بگیران در قالب کیف پول ایران، بر اخذ رضایت حقوق‌بگیر تأکید شده است. بنابراین استفاده از این ابزار به معنای حذف حساب بانکی یا اجبار فرد به نگهداری منابع مالی در کیف پول نیست.
این تمایز درباره بازنشستگان نیز اهمیت دارد؛ زیرا طرحی که وزیر کار اعلام کرده هنوز در مرحله آزمایشی است و جزئیات کامل اجرایی آن، از جمله نحوه عضویت، شیوه فعال‌سازی و صندوق‌های مشمول، باید به‌صورت رسمی اعلام شود.
افزایش حقوق یا حمایت غیرنقدی؛ بازنشستگان منتظر چه باشند؟
مجموع اظهارات رسمی تا ۱۴ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد دو مسیر را باید از یکدیگر جدا کرد.
نخست، افزایش مجدد حقوق در نیمه دوم سال که رئیس سازمان برنامه و بودجه گفته فعلاً در دستور کار دولت قرار ندارد و تصمیم مشخصی برای اجرای آن اعلام نشده است.
دوم، طرح کیف پول بازنشستگان که وزارت کار وعده داده اجرای آزمایشی آن تا پایان مهر در حداقل یک استان آغاز شود.
این کیف پول در شرایط فعلی نباید به‌عنوان افزایش حقوق تازه معرفی شود. هدف اعلام‌شده آن، تسریع پرداخت مستمری و ایجاد امکاناتی است که دولت امیدوار است به بهبود قدرت خرید منجر شود.
به این ترتیب، بازنشستگان برای اطلاع از دو موضوع باید منتظر اعلام‌های رسمی بعدی باشند: نخست جزئیات اجرایی و استان مشمول کیف پول و دوم تصمیمات دولت و مجلس درباره حقوق سال ۱۴۰۶ که با ارائه لایحه بودجه در آذرماه وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد.