به نقل از همشهری‌آنلاین، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور اسلامی ایران، در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، با تأکید بر ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای گفت: امنیت و ثبات منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است و نمی‌توان همزمان برای بخشی از منطقه امنیت و توسعه خواست و در بخش دیگر، ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی دامن زد.
پزشکیان در ابتدای سخنان خود از دولت و ملت ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی این نشست تشکر کرد و حضور ایران برای نخستین بار به‌عنوان مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را فرصتی ارزشمند برای تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای عضو این مجموعه دانست.
وی همچنین با اشاره به همزمانی این نشست با نشست سران کشورهای ساحلی دریای خزر با موضوع محیط‌زیست، این رویداد را زمینه‌ای مناسب برای توجه به پیوندهای جغرافیایی، منافع و دغدغه‌های مشترک و ظرفیت‌های همکاری ایران با کشورهای ساحلی خزر و آسیای مرکزی عنوان کرد.
تأکید پزشکیان بر پیامدهای منطقه‌ای جنگ و تحریم
رئیس‌جمهور با اشاره به بحران‌های به‌هم‌پیوسته سال‌های اخیر در جهان و منطقه اظهار کرد: تحولات پیرامون جنگ روسیه و اوکراین، با ابعاد فرامنطقه‌ای خود، بر امنیت، تجارت، حمل‌ونقل و به‌ویژه تأمین و بازار انرژی اثر گذاشته است. این رویداد و بحران‌های مشابه نشان داده‌اند که اختلال در یک بخش از منطقه می‌تواند به‌سرعت به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی در بخش‌های دیگر منجر شود.
پزشکیان با بیان اینکه ایران در یک سال گذشته دو بار هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است، گفت: این تجاوزات آشکار و غیرقانونی نه‌تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشورم آسیب وارد کرد، بلکه عده زیادی در منطقه و جهان را متأثر ساخته است.
وی افزود: این تحولات بیش از گذشته یک واقعیت را آشکار کرد و آن اینکه امنیت و ثبات منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است. نمی‌توان همزمان برای بخشی از منطقه، امنیت و توسعه خواست و در بخش دیگر، ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی دامن زد.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران همواره برای برقراری صلح و ثبات پایدار بر گفت‌وگو و راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است، تصریح کرد: گفت‌وگو زمانی معنا و امکان موفقیت دارد که بر پایه احترام متقابل، تعهدات متقابل و کنار گذاشتن فشار و تهدید باشد.
مذاکره در سایه زور، مذاکره نیست؛ تحمیل و اجبار است.
پزشکیان با اشاره به استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها گفت: تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که این اقدامات صرفاً یک مسئله دوجانبه نیست، بلکه بر امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه و جهان اثر می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران تنها ظرفیت‌های اقتصادی کشور را محدود نمی‌کند، بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد.
ایران؛ مسیر طبیعی اتصال آسیای مرکزی به آب‌های آزاد
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت افزایش تاب‌آوری منطقه در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی اظهار کرد: موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است. منافع مشترک ما نه در رقابت میان مسیرها، بلکه در اتصال مسیرهاست.
وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران برای آسیای مرکزی صرفاً یک شریک نیست، بلکه مسیری طبیعی برای اتصال این منطقه و اوراسیا به آب‌های آزاد به شمار می‌رود، گفت: بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و دریای عمان، به‌ویژه چابهار، می‌توانند آسیای مرکزی را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند.
پزشکیان در همین چارچوب، پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد یک کریدور حمل‌ونقل میان آسیای مرکزی و جنوبی و اروپا از مسیر دریای خزر را مورد اشاره قرار داد و گفت این پیشنهاد می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ایران عملیاتی شود.
وی با تأکید بر اینکه کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب اجزای یک شبکه واحد منطقه‌ای هستند، نه رقیب یکدیگر، تصریح کرد: هر مسیر جدید بر ظرفیت مسیرهای دیگر می‌افزاید و به همگرایی بیشتر در منطقه کمک می‌کند.
پیشنهاد ایران برای همکاری مشترک در حوزه انرژی و تجارت
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت دنبال کردن همین نگاه در حوزه انرژی گفت: منطقه ما می‌تواند به‌جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی، به شبکه‌ای از تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود؛ شبکه‌ای که نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر را به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه‌ای پیوند می‌زند.
پزشکیان همچنین تقویت تجارت منطقه‌ای را مستلزم توجه به سازوکارهای عملی، از جمله سازوکارهای مالی و تهاتری، برای تسهیل مبادلات میان کشورهای منطقه دانست و افزود: این سازوکارها می‌توانند تداوم همکاری اقتصادی را در برابر اختلالات و محدودیت‌های خارجی افزایش دهند.
پیشنهاد تشکیل سازوکار «CIS+۱» با حضور ایران
وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند، اظهار کرد: این پیوند نه‌تنها جغرافیایی، بلکه ریشه‌دار در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای مردمی است.
رئیس‌جمهور بر همین اساس پیشنهاد کرد فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+۱» به‌عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌وگو و همکاری ایجاد شود.
پزشکیان با اشاره به ظرفیت‌های همکاری در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی، بر ضرورت توسعه همکاری‌های مشترک در این زمینه‌ها تأکید کرد.
وی همچنین مقابله با چالش‌های مشترکی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، مسائل زیست‌محیطی دریای خزر و منطقه آرال، جرایم سازمان‌یافته و قاچاق مواد مخدر را از جمله زمینه‌های نیازمند راه‌حل‌های مشترک منطقه‌ای برشمرد.
دیپلماسی منطقه‌ای باید به ابزار مدیریت بحران تبدیل شود
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت چندجانبه‌گرایی واقعی در منطقه گفت: کشورهای این منطقه مهم و راهبردی باید از بازیگران اصلی در شکل‌دهی به جهان چندقطبی باشند.
وی افزود: از این منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما صرفاً به معنای برگزاری نشست‌ها نیست، بلکه باید به ابزار مدیریت بحران، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری و فعال‌کردن همکاری‌های عملی تبدیل شود. این همان رویکردی است که در چارچوب سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کنیم.
پزشکیان با بیان اینکه کشورها امروز صرفاً با انتخاب میان انزوا یا وابستگی مواجه نیستند، تصریح کرد: باید ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم تا هر کشور بتواند با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود، از مزیت‌های این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود.
وی تأکید کرد: ما به‌جای گسست، اتصال؛ به‌جای رقابت فرساینده، همکاری؛ به‌جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به‌جای امنیت مبتنی بر تهدید، امنیت مبتنی بر اعتماد و منافع مشترک را می‌خواهیم.
رئیس‌جمهور در پایان بار دیگر از دولت و ملت ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران، میزبانی این نشست و ابتکار ارزشمند آن در ایجاد فرصت برای گسترش همکاری میان ایران و کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع تشکر کرد.
پزشکیان ابراز امیدواری کرد این نشست گامی عملی در مسیر شکل‌گیری منطقه‌ای باشد که در آن آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و ایران نه مجموعه‌ای از فضاهای جدا از هم، بلکه بخشی از یک شبکه واحد همکاری، امنیت و توسعه باشند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: جبر جغرافیایی ما را به یکدیگر پیوند داده است، اما این اراده سیاسی ماست که می‌تواند این پیوند را به سرمایه مشترک برای صلح، امنیت و توسعه تبدیل کند.