محوطه نان‌زئو در نزدیکی شهر چینگ‌یانگ، در فلات لُس چین قرار دارد. یافته‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهند که این منطقه حدود ۵۱۰۰ تا ۴۷۰۰ سال پیش، در دوره پایانی فرهنگ یانگ‌شائو، یکی از مراکز مهم سکونت و سازمان‌دهی اجتماعی بوده است.
به گزارش خبرکده به نقل از فرادید؛؛ این محوطه حدود ۶ کیلومتر مربع وسعت دارد و احتمال می‌رود بیش از ۱۰ هزار نفر در آن زندگی می‌کرده‌اند. هرچند این جمعیت برآوردی است، ابعاد بناهای عمومی و میزان نیروی کار موردنیاز برای ساخت آن‌ها از وجود جامعه‌ای بزرگ و برخوردار از سازمان‌دهی پیچیده حکایت دارد.
کاوش‌های جدید که از سال ۲۰۲۱ آغاز شدند، ابعاد واقعی این مرکز را آشکارتر کردند. در بخش مرکزی آن، مجموعه‌ای از سکوهای عظیم خاک کوبیده‌شده قرار داشت که در آرایشی نعل‌اسبی و وارونه، محدوده‌ای تشریفاتی را دربر می‌گرفتند. خندق‌های بزرگ نیز بخش‌های مختلف این مجموعه را از یکدیگر و از مناطق مسکونی اطراف جدا می‌کردند.
در قلب این محوطه، مجموعه‌ای حیاط‌دار به وسعت حدود ۴۰۰۰ متر مربع قرار داشت. ساختمان اصلی آن، موسوم به اف۱، شامل تالاری در بخش جلویی و اتاقی بزرگ‌تر در قسمت پشتی بود که سه ورودی آن‌ها را به یکدیگر متصل می‌کرد. مساحت این ساختمان حدود ۸۲۴ متر مربع برآورد شده است.
چرا ساکنان شهر کاخ خود را دفن کردند؟
شگفت‌انگیزترین بخش این کشف، نحوه پایان کار کاخ است. شواهد نشان می‌دهند که ساکنان ابتدا ستون‌ها، تیرها و دیگر اجزای قابل‌استفاده ساختمان را بیرون آوردند و سپس بخش بزرگی از مجموعه را با خاک متراکم پر کردند.
در تالار جلویی، لایه‌های متناوب خاک قهوه‌ای تیره و زرد روشن روی کف قدیمی بنا قرار گرفته‌اند. این الگو نشان می‌دهد که خاک به‌تدریج و بر اثر فرسایش طبیعی انباشته نشده، بلکه در جریان عملیاتی سازمان‌یافته به داخل ساختمان ریخته شده است.
تاکنون شواهد روشنی از حمله نظامی یا وقوع فاجعه‌ای خشونت‌بار که به نابودی کاخ انجامیده باشد، به دست نیامده است. در عوض، ترتیب لایه‌های باستان‌شناختی از تغییری برنامه‌ریزی‌شده حکایت دارد؛ تغییری که احتمالاً به نیروی کار فراوان نیاز داشته است.
باستان‌شناسان چند احتمال را مطرح می‌کنند: شاید ساکنان قصد داشتند برای ساخت‌وسازهای جدید زمین را آماده کنند، شاید دفن کاخ پایان یک دوره مهم سیاسی یا تشریفاتی را نشان می‌داد، یا اینکه هر دو هدف هم‌زمان دنبال می‌شدند. هنوز هیچ‌یک از این فرضیه‌ها به‌طور قطعی اثبات نشده است.
صدها ظرف سفالی و نشانه‌های احتمالی آیین‌های باستانی
یافته‌های یکی از فضاهای مجاور تالار اصلی، موسوم به اف۲، سرنخ‌های تازه‌ای درباره نحوه استفاده از این مجموعه به دست داده‌اند. این فضای تشریفاتی حدود ۷۰ متر مربع وسعت داشت و باستان‌شناسان در آن صدها ظرف کوچک سفالی سفید و تزیین‌شده، ۹ بطری سفالی نقاشی‌شده، ظرفی سفید با درپوش و خمره‌ای بزرگ با نقوش رنگی به ارتفاع نزدیک به ۷۰ سانتی‌متر پیدا کردند.
برخی از این اشیا به‌صورت گروهی کنار هم قرار گرفته بودند و برخی دیگر در میان بقایای حیوانات و آثار سوختگی کشف شدند. در گزارش میدانی باستان‌شناسی در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز به جمجمه‌های سالم خوک، قطعات سفال سفید و ظروف تزیین‌شده با شنگرف اشاره شده است.
این یافته‌ها احتمال می‌دهند که بخشی از فعالیت‌های مربوط به پرکردن و دفن مجموعه، با آیین‌های مذهبی یا قرار دادن عمدی اشیای ارزشمند همراه بوده باشد؛ هرچند معنای دقیق این اقدامات هنوز مشخص نیست.
زندگی در شهر پس از دفن کاخ ادامه یافت
کاوش‌ها نشان داده‌اند که پس از مدفون‌شدن کاخ، ساخت‌وساز در این منطقه متوقف نشد. آثاری از بناهای متأخر در بالای مجموعه مدفون‌شده پیدا شده‌اند، هرچند بقایای آن‌ها برای بازسازی کامل نقشه ساختمان‌ها کافی نیست.
به گفته ژانگ شیائونینگ، کاخ اصلی حدود ۳۰۰ سال مورد استفاده قرار داشت و سکونت در نان‌زئو نزدیک به ۲۰۰ سال دیگر نیز ادامه یافت. او احتمال می‌دهد که گروه حاکم به منطقه دیگری نقل مکان کرده باشد، درحالی‌که بخشی از جمعیت در محل باقی مانده بودند.
هنوز مشخص نیست این تغییرات نتیجه دگرگونی قدرت سیاسی، نیاز به ساختمان‌های جدید یا تحول در سنت‌های تشریفاتی بوده است.