لعیا نورانی زنوز
بهبود شرایط دریاچه ارومیه به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه شور خاورمیانه، بار دیگر ظرفیت‌های گردشگری این میراث طبیعی را در کانون توجه قرار داده است؛ پهنه‌ای که افزایش وسعت و حجم آب، زمینه‌ساز تقویت جاذبه‌های طبیعی منطقه، جذب گردشگران و رونق کسب وکارهای محلی شده است.
دریاچه ارومیه، فراتر از یک پهنه آبی، بخشی از هویت طبیعی و فرهنگی شمال غرب ایران و یکی از ظرفیت های مهم گردشگری آذربایجان غربی به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که احیای آن می‌تواند بار دیگر نگاه‌ها را به جاذبه‌های طبیعی منطقه معطوف و زمینه برنامه‌ریزی برای توسعه گردشگری را فراهم کند.
افزایش سطح آب دریاچه ارومیه و بهبود چشم‌انداز طبیعی آن، بار دیگر موجی از استقبال گردشگران را از نگین فیروزه‌ای ایران رقم زده است؛ به‌طوری‌که با جان گرفتن دوباره پهنه آبی دریاچه، شمار بیشتری از گردشگران از استان‌های مختلف، به‌ویژه استان‌های همجوار، برای تماشای این جاذبه طبیعی راهی منطقه می‌شوند.
برگزاری جشنواره فرهنگی گردشگری «حال خوب دریاچه ارومیه»
افزایش سطح آب دریاچه همچنین فرصتی برای برگزاری انواع جشنواره ها را فراهم کرده است به طوری که جشنواره فرهنگی گردشگری «حال خوب دریاچه ارومیه» با استقبال گسترده گردشگران همراه شد و روزانه ۳۰۰۰ نفر از این رویداد بازدید کردند.
این جشنواره که با هدف ایجاد فضایی شاد و مفرح، معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری منطقه و فراهم کردن فرصتی برای حضور خانواده‌ها در حاشیه دریاچه ارومیه برگزار شد و توانست میزبان شمار قابل توجهی از علاقه‌مندان و گردشگران باشد.
بر اساس مشاهدات، مردم از استان‌های همجوار هم برای حضور در این جشنواره به منطقه سفر کردند. برخی از این گردشگران با برپایی چادر در حاشیه دریاچه، شب را در این منطقه سپری کردند؛ موضوعی که نشان‌دهنده ظرفیت‌های گردشگری دریاچه ارومیه و جذابیت آن برای گردشگران است.
برگزاری چنین رویدادهایی فرصتی برای معرفی جاذبه‌های طبیعی دریاچه ارومیه و افزایش توجه عمومی به اهمیت این پهنه آبی ارزشمند فراهم می‌کند.
در این زمینه، استاندار آذربایجان غربی با اشاره به استقبال مردم از بهبود وضع دریاچه ارومیه، این میراث طبیعی را ظرفیتی برای میزبانی از مهمانان داخلی و خارجی دانست و افزود: دریاچه ارومیه به عنوان نمادی فرهنگی و زیست محیطی در مقیاس بین‌استانی و منطقه‌ای، می تواند جایگاه شایسته ای در میزبانی از گردشگران داشته باشد؛ ظرفیتی که بهره‌گیری از آن، مستلزم توجه هم‌زمان به حفاظت از محیط‌زیست و توسعه امکانات گردشگری است.
رضا رحمانی با اشاره به بهبود وضع دریاچه ارومیه در سال آبی گذشته، از افزایش تمایل گردشگران برای حضور در این منطقه خبر داد و گفت: احیای زیرساخت‌های گردشگری پیرامون دریاچه و ایجاد تأسیسات جدید اقامتی و خدماتی در دستور کار قرار گرفته است.
رحمانی ادامه داد: در سال آبی گذشته وضع دریاچه بهتر شد و مردم هم رغبت خوبی برای حضور در اطراف دریاچه نشان دادند. بر همین اساس، اقدامات جدیدی را برای فعال‌سازی مجدد ظرفیت‌های گردشگری این منطقه در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه داد: بخشی از تأسیسات گردشگری قدیمی پیرامون دریاچه نیازمند بازسازی و احیاست و تلاش بر این است که همان تأسیسات و امکاناتی که در گذشته در اطراف دریاچه وجود داشته، دوباره بازسازی و فعال شود و در کنار آن، متناسب با شرایط امروز، تأسیسات و امکانات جدید هم ایجاد شود تا گردشگران بتوانند در این منطقه اقامت داشته باشند و از ظرفیت‌های آن استفاده کنند.
رحمانی افزود: بازگشت حیات و فعالیت به منطقه می‌تواند زمینه را برای تقویت گردشگری نیز فراهم کند و باید از این فرصت برای ایجاد زیرساخت‌های مناسب و جذب گردشگر استفاده کرد.
استاندار آذربایجان غربی اظهار داشت: در حوزه گردشگری، امسال اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هم پروژه‌هایی را در این منطقه دنبال کرده است که از جمله آنها می‌توان به ایجاد مجتمع‌های اقامتی و خدماتی اشاره کرد همچنین ایجاد رستوران، اسکله و سایر امکانات خدماتی مورد نیاز گردشگران نیز مورد توجه قرار گرفته است تا مجموعه‌ای از زیرساخت‌های لازم برای حضور و اقامت گردشگران در پیرامون دریاچه فراهم شود.
افزایش قابل توجه پهنه دریاچه ارومیه
آمارهای اعلام‌شده از سوی مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی نیز از بهبود وضعیت دریاچه ارومیه در مقایسه با سال گذشته حکایت دارد.
به گفته مهرنگ دوستی رضایی، تراز آب دریاچه نسبت به مدت مشابه سال قبل یک متر و ۱۵سانتی‌متر افزایش یافته و وسعت آن به ۱۹۴۶کیلومتر مربع رسیده است؛ درحالی‌که وسعت دریاچه در مدت مشابه سال گذشته ۴۶۸کیلومتر مربع بود. به این ترتیب، وسعت پهنه آبی در مقایسه با آن دوره ۱۴۷۸کیلومتر مربع افزایش یافته است.
وی در گفتگو با خبرنگار اطلاعات ، حجم فعلی آب دریاچه را ۲میلیارد و ۵۲۰میلیون مترمکعب اعلام کرد، رقمی که در مقایسه با ۲۶۰میلیون مترمکعب در مدت مشابه سال گذشته، از افزایش ۲میلیارد و ۲۶۰میلیون مترمکعبی حکایت دارد.
این تغییرات، از گسترش دوباره پهنه آبی دریاچه در مقایسه با سال گذشته خبر می‌دهد؛ موضوعی که از منظر گردشگری نیز اهمیت دارد، زیرا وضع پهنه آبی و چشم‌انداز طبیعی دریاچه از عوامل مؤثر بر جذابیت آن برای بازدیدکنندگان به شمار می رود.
دوستی رضایی با اشاره به میزان تبخیر از سطح دریاچه توضیح داد : به طور متوسط سالانه حدود ۹۰۰تا یک‌هزار میلی‌متر تبخیر از پهنه آبی رخ می دهد.
وی با بیان این که پس از دوره اوج تراز آب در ماه‌های فروردین، اردیبهشت و خرداد، در بازه زمانی مورد اشاره حدود ۵۲سانتی‌متر از تراز دریاچه کاسته شده است،افزود: این میزان کاهش، در کنار تبخیر سالانه، نشان می‌دهد که افزایش آب در یک دوره زمانی به‌تنهایی برای تضمین پایداری وضعیت دریاچه کافی نیست و تأمین مستمر منابع آب و مدیریت صحیح آنها اهمیت اساسی دارد.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی ، شرایط فعلی دریاچه در مقایسه با پارسال و ۶ سال گذشته را بهتر ارزیابی کرد و تصریح کرد: در سال‌های گذشته، خشکسالی‌های متوالی و کاهش بارندگی‌ها شرایط دشواری را بر حوضه آبریز دریاچه حاکم کرده بود.
دوستی رضایی ادامه داد: میزان ورودی آب به دریاچه به شرایط بارندگی و دسترسی به منابع آبی وابسته است و در صورت وجود منابع کافی، امکان هدایت جریان های بیشتری به سمت دریاچه فراهم می شود.
وی با بیان این که ۹رودخانه از آذربایجان غربی و ۶رودخانه از آذربایجان شرقی به دریاچه وارد می‌شوند و در تأمین منابع آب آن نقش دارند،تاکید کرد: بهبود شرایط دریاچه فقط به میزان بارندگی محدود نمی‌شود، بلکه به چگونگی مدیریت جریان‌های ورودی، حفاظت از منابع آب و اجرای اقدامات فنی در مسیر رودخانه‌ها نیز وابسته است.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی با تأکید بر این که دریاچه ارومیه هنوز به تراز اکولوژیک خود نرسیده است، تصریح کرد: در صورت تحقق پیش بینی‌های هواشناسی درباره بهبود بارندگی‌ها و با توجه به احتمال وقوع پدیده ال نینو، می‌توان به بهتر شدن شرایط دریاچه امیدوار بود؛ هرچند تداوم روند احیا همچنان به استمرار اقدامات مدیریتی و شرایط واقعی منابع آب وابسته است.
ضرورت مدیریت منابع آب زیرزمینی
دوستی رضایی همچنین درباره وضع آب‌های زیرزمینی گفت: در سال آبی ۱۴۰۳و ۱۴۰۴، کسری مخزن آب زیرزمینی استان به یک‌میلیارد و ۵۸۶میلیون مترمکعب رسید؛ با این حال، در سال آبی جاری بخشی از شرایط پیشین جبران شده و وضع آبخوان‌ها بهبود یافته است.
وی با اشاره به افت سطح آب در برخی شبکه‌ها به میزان ۳.۵ تا ۴ متر، متوسط افت را یک متر و ۸۶سانتی‌متر اعلام و تاکید کرد: در سال آبی جاری، علاوه بر جبران افت گزارش‌شده، افزایش سطح آب زیرزمینی نیز در برخی مناطق مشاهده شده است.
دو مسیر مکمل گردشگری
بهبود وضع دریاچه ارومیه می تواند زمینه توجه دوباره به ظرفیت‌های گردشگری این پهنه طبیعی را فراهم کند اما تبدیل این ظرفیت به رونق پایدار گردشگری، نیازمند برنامه‌ریزی فراتر از افزایش سطح آب است.
توسعه زیرساخت‌های دسترسی، امکانات خدماتی، معرفی جاذبه‌های پیرامونی، حمایت از کسب‌وکارهای محلی و رعایت الزامات حفاظت محیط‌زیست، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در بهره‌گیری از این فرصت نقش داشته باشد.
در چنین شرایطی، احیای دریاچه و توسعه گردشگری باید ۲ مسیر مکمل تلقی شود؛ در وهله نخست، حفاظت از منابع طبیعی و تداوم جریان‌های ورودی آب، زمینه حفظ جاذبه‌های دریاچه را فراهم می‌کند و سپس برنامه‌ریزی اصولی برای گردشگری می‌تواند به تقویت فعالیت‌های اقتصادی پیرامون آن کمک کند.