به نقل از خبرنگار گروه جامعه آنا، بسیاری از نوجوانان و جوانان ایده‌هایی برای تغییر محیط اطراف خود، حل مسائل اجتماعی، بهبود آموزش و کمک به مردم دارند، اما فاصله میان فکر کردن به یک ایده و اجرای آن، یکی از موانع مهم پیش روی آنان است. در این میان، کتابخانه‌ها می‌توانند فراتر از کارکرد سنتی خود، به محیطی برای تجربه‌اندوزی، همکاری اجتماعی و آزمودن ایده‌ها تبدیل شوند؛ ظرفیتی که از کتابخانه‌های بزرگ شهری تا کتابخانه‌های کوچک روستایی و مردمی را در بر می‌گیرد.
فرزاد میرشکاری دهکهان، معلم مقطع متوسطه اول با ۱۷ سال سابقه تدریس و فعال فرهنگی در حوزه ترویج کتاب، صلح و ادبیات در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا با اشاره به ظرفیت کمتر شناخته‌شده کتابخانه‌ها در اجرای ایده‌های اجتماعی اظهار کرد: هر فردی که ایده‌ای در ذهن دارد، دیر یا زود با این پرسش روبه‌رو می‌شود که از کجا باید شروع کند. این ایده ممکن است در ذهن یک نوجوان شکل گرفته باشد، در کلاس درس یک دانشجو به وجود آمده باشد یا حاصل تجربه‌های یک معلم و فردی با سال‌ها فعالیت اجتماعی باشد؛ اما برای عملی شدن، به بستری نیاز دارد که امکان گردهم آمدن افراد، برداشتن نخستین قدم‌ها، یادگیری از دیگران و آزمودن ایده در میدان عمل را فراهم کند.
وی افزود: یکی از ظرفیت‌هایی که می‌توان به ایده‌پردازان معرفی کرد، کتابخانه است. کتابخانه‌ها می‌توانند فضایی در اختیار افراد قرار دهند تا با مشارکت دیگران، ایده‌های خود را شکل دهند و برای اجرای آنها قدم بردارند. در چنین شرایطی، لازم نیست صاحب ایده از ابتدا یک مجموعه مستقل تأسیس کند یا برای فراهم شدن امکانات، مدت‌ها منتظر بماند.
کتابخانه‌ها؛ فراتر از امانت دادن کتاب
میرشکاری با تأکید بر اینکه کتابخانه‌ها نباید صرفاً به محلی برای نگهداری و امانت دادن کتاب محدود شوند، تصریح کرد: کتابخانه‌های عمومی، خصوصی، مدرسه‌ای، مسجدی و مردمی، چه در شهر‌ها و چه در روستاها، می‌توانند به بستری برای اجرای ایده‌های فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند؛ البته به شرط آنکه امکان حضور و مشارکت گروه‌های مختلف مردم را فراهم کنند.
این فعال فرهنگی ادامه داد: کتابخانه‌ای که درهایش به روی مشارکت مردم باز است، محیطی امن برای گفت‌و‌گو و فعالیت گروهی ایجاد می‌کند و به افراد اجازه می‌دهد در طراحی و اجرای برنامه‌ها نقش داشته باشند، ظرفیت ارزشمندی برای به جریان انداختن ایده‌ها دارد. در مقابل، کتابخانه‌ای که تمام کارکرد آن به امانت دادن کتاب محدود شده و حضور گروه‌های مختلف یا برگزاری فعالیت‌های جمعی را برنمی‌تابد، نمی‌تواند از تمام ظرفیت اجتماعی خود استفاده کند.
وی با بیان اینکه مشارکت در برنامه‌های کتابخانه نباید به افراد کتاب‌خوان محدود شود، گفت: کتابخانه برای ایفای نقش اجتماعی خود باید پذیرای کسانی هم باشد که عادت به کتاب خواندن ندارند یا حتی هنوز خواندن و نوشتن نمی‌دانند. این افراد نیز می‌توانند در فعالیت‌های فرهنگی، هنری، اجتماعی و محلی مشارکت کنند و بخشی از توانایی‌های خود را به کار بگیرند.
نوجوانان و جوانان برای اجرای ایده‌هایشان به بستر نیاز دارند
میرشکاری با اشاره به اهمیت فراهم کردن فرصت تجربه عملی برای نسل جوان اظهار کرد: نوجوانان و جوانان ممکن است ایده‌های ارزشمندی برای بهبود شرایط زندگی خود و دیگران داشته باشند، اما صرف داشتن ایده برای ایجاد تغییر کافی نیست. آنها باید بتوانند ایده‌هایشان را در محیط واقعی آزمایش کنند، با مردم ارتباط بگیرند، موانع را بشناسند و از نتایج فعالیت خود بیاموزند.
وی افزود: کتابخانه می‌تواند یکی از نخستین مکان‌هایی باشد که نوجوان یا جوان در آن، اجرای یک ایده را تجربه می‌کند. در چنین فضایی، افراد می‌توانند با همکاری یکدیگر برنامه‌های فرهنگی، آموزشی، هنری یا اجتماعی طراحی کنند و به‌تدریج مسئولیت بیشتری در اجرای آنها بر عهده بگیرند.
این معلم با تأکید بر ظرفیت دانشجویان در این زمینه گفت: دانشجویان به‌ویژه افرادی که در دانشگاه‌های معتبر تحصیل کرده‌اند، ممکن است با دانش تخصصی و ایده‌های متعددی به شهر یا روستای خود بازگردند و بخواهند برای کودکان، نوجوانان، زنان یا دیگر گروه‌های جامعه فعالیتی انجام دهند؛ اما همیشه سازمان یا مجموعه‌ای در دسترس ندارند که بتوانند طرح‌های خود را در آن اجرا کنند.
میرشکاری ادامه داد: در چنین شرایطی، یک کتابخانه محلی، مردمی یا روستایی می‌تواند نقطه شروع باشد. اگر کتابخانه‌ای وجود دارد که کم‌استفاده مانده یا فعالیت مؤثری در آن انجام نمی‌شود، جوان می‌تواند با گفت‌و‌گو با مسئولان، متولیان یا خیران و جلب مشارکت مردم، برای احیای آن اقدام کند. اگر مسئول ثابتی نیز برای کتابخانه وجود نداشته باشد، می‌توان با هماهنگی افراد مسئول و دعوت از مردم، زمینه فعال شدن آن را فراهم کرد.
وی تصریح کرد: به این ترتیب، هم کتابخانه دوباره در زندگی مردم جایگاه پیدا می‌کند و هم فرد صاحب ایده، فضایی واقعی برای آزمودن طرح خود به دست می‌آورد. این امکان منحصر به کتابخانه‌های روستایی نیست و کتابخانه‌های شهری، عمومی، خصوصی و دیگر فضا‌های کتابخانه‌ای نیز می‌توانند متناسب با امکانات و شرایط خود چنین نقشی ایفا کنند.
فاصله میان ایده‌های دانشگاهی و تجربه میدانی
این فعال فرهنگی با اشاره به فاصله میان ایده‌پردازی و اجرای عملی طرح‌ها بیان کرد: اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که پای صحبت دانشجویان بااستعداد می‌نشینیم. گاهی با افرادی روبه‌رو می‌شویم که طرح‌ها و پیشنهاد‌های متعددی درباره تغییر نظام آموزشی، حل مسائل اجتماعی و توسعه محلی دارند. حرف‌هایشان منظم، علمی و مبتنی بر مفاهیم دانشگاهی است؛ اما وقتی از آنها می‌پرسیم کدام بخش از ایده‌هایشان را تاکنون اجرا کرده‌اند، مشخص می‌شود که هنوز فاصله زیادی میان طرح و تجربه عملی وجود دارد.
میرشکاری افزود: ایده‌ای که فقط در ذهن فرد باقی مانده، هنوز با پیچیدگی‌های دنیای واقعی مواجه نشده است. زمانی که فرد بخشی از ایده خود را اجرا می‌کند، با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌شود که ممکن است در کتاب‌ها و کلاس‌های درس کمتر به آنها پرداخته شده باشد؛ اینکه مردم واقعاً چه می‌خواهند، چه عواملی آنها را به مشارکت ترغیب می‌کند، کدام بخش از طرح عملی نیست و برای ادامه مسیر به همکاری چه افرادی نیاز است.
وی تأکید کرد: مواجهه با این پرسش‌ها به پخته‌تر شدن ایده کمک می‌کند و هم‌زمان، تجربه و توانایی صاحب ایده را افزایش می‌دهد. فرد از طریق اجرای طرح می‌آموزد که چگونه با واقعیت‌های اجتماعی روبه‌رو شود، موانع را بشناسد و راهکار‌های خود را متناسب با نیاز‌های واقعی مردم اصلاح کند.
از یک تجربه کوچک تا جلب اعتماد مردم
میرشکاری با اشاره به تأثیر تجربه عملی بر اعتبار ایده‌پردازان اظهار کرد: جوانی که شش ماه یا یک سال در کتابخانه محله یا روستای خود فعالیت کرده و بخشی از ایده‌اش را به مرحله اجرا رسانده است، هنگام معرفی طرح خود حرف‌های متفاوتی برای گفتن دارد. مخاطب می‌بیند که او فقط درباره تغییر و حل مسائل صحبت نمی‌کند، بلکه قدمی برداشته، با مردم کار کرده، بخشی از مسیر را پیموده و از تجربه خود آموخته است.
وی افزود: چنین تجربه‌ای می‌تواند زمینه اعتماد بیشتر دیگران را فراهم کند. وقتی افراد ببینند یک جوان برای اجرای ایده‌اش تلاش کرده و توانسته بخشی از آن را در عمل پیش ببرد، راحت‌تر می‌توانند برای ادامه فعالیت به او پیشنهاد بدهند، با او همکاری کنند یا در اجرای مراحل بعدی طرح مشارکت داشته باشند.
این معلم با بیان اینکه همه ایده‌ها الزاماً به امکانات گسترده نیاز ندارند، گفت: در بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، وجود یک مکان در دسترس برای گردهم آمدن افراد، نقطه شروع مهمی است. گاهی برای آغاز یک فعالیت اثرگذار، نیازی به ساخت ساختمان جدید، اختصاص بودجه‌های کلان یا ایجاد سازمانی پیچیده نیست؛ بلکه می‌توان از ظرفیت‌های موجود در محله و روستا استفاده کرد.
تجربه کتابخانه فاطمه‌ها؛ پیوند کتابخانه با زندگی مردم
میرشکاری با اشاره به تجربه کتابخانه فاطمه‌ها در استفاده از ظرفیت مشارکت اجتماعی بیان کرد: در این تجربه تلاش کرده‌ایم کتابخانه به بخشی از زندگی محله تبدیل شود؛ مکانی که افراد با سنین، تجربه‌ها و توانایی‌های متفاوت بتوانند در آن حضور پیدا کنند و در برنامه‌های مختلف مشارکت داشته باشند.
وی ادامه داد: در این مسیر، افرادی از گروه‌های سنی و اجتماعی مختلف به واسطه برنامه‌های متنوع به کتابخانه آمده‌اند و در فعالیت‌های آن مشارکت کرده‌اند؛ حتی کسانی که پیش از آن سابقه کتاب‌خوانی نداشته‌اند. برای ما مهم بوده است که کتابخانه صرفاً محل مراجعه برای دریافت کتاب نباشد، بلکه مردم بتوانند در آن کنار یکدیگر کاری را پیش ببرند، تجربه تازه‌ای کسب کنند و بخشی از توانایی‌های خود را در فعالیت‌های جمعی به کار بگیرند.
این فعال فرهنگی تأکید کرد: چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که وقتی کتابخانه امکان مشارکت را فراهم می‌کند، می‌تواند افراد مختلف را کنار هم قرار دهد و زمینه شکل‌گیری فعالیت‌هایی را فراهم سازد که فراتر از مطالعه و کتاب‌خوانی هستند.
کتابخانه‌ها؛ نقطه شروعی برای توسعه محلی
میرشکاری در پایان با تأکید بر ضرورت توجه کتابداران، مسئولان کتابخانه‌ها و تسهیلگران کتاب‌خوانی به ظرفیت‌های اجتماعی این فضا‌ها خاطرنشان کرد: کتابخانه به‌تنهایی نمی‌تواند همه مشکلات را حل کند و طبیعتاً هر ایده‌ای نیز برای اجرا به فضای کتابخانه‌ای مناسب نیست؛ اما در بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، همین که مکانی در دسترس برای گردهم آمدن افراد وجود داشته باشد، می‌تواند آغازگر یک مسیر تازه باشد.
وی افزود: اگر کتابخانه‌ها از ظرفیت‌های موجود در جامعه استفاده کنند و امکان حضور، گفت‌و‌گو و مشارکت مردم را فراهم سازند، می‌توانند به بستری برای اجرای ایده‌های نوجوانان، جوانان و به‌ویژه دانشجویان تبدیل شوند. در چنین شرایطی، صاحب ایده فرصت پیدا می‌کند توانایی‌های خود را در میدان عمل بیازماید، مردم محله از فعالیت‌های تازه بهره‌مند می‌شوند و کتابخانه نیز به فضایی زنده و اثرگذار در زندگی اجتماعی تبدیل خواهد شد.
میرشکاری تأکید کرد: برای تحقق این هدف، لازم است کتابخانه را نه صرفاً مکانی برای نگهداری و امانت دادن کتاب، بلکه فرصتی برای همکاری، یادگیری و اقدام جمعی بدانیم؛ فرصتی که می‌تواند در شهر‌ها و روستاها، با استفاده از امکانات موجود، مسیر تبدیل ایده‌های نسل جوان به فعالیت‌های واقعی را هموار کند.