در این شرایط، سازمان تأمین اجتماعی با اجرای «طرح هم گام» و بهره‌گیری از ابزارهای مالی نوین، مسیر تازه‌ای برای تأمین منابع و ایفای تعهدات خود در پیش گرفته است. این طرح در حال حاضر مسیری را پیش گرفته که کارفرمایان را برای پرداخت بدهی خود و سازمان را برای وصول مطالبات از حوزه کارفرمایی به شیوه‌ای مطلوب یاری خواهد کرد.
غلامحسین محمدی، سرپرست سازمان تأمین اجتماعی روز ۲۱ مهرماه در جلسه وبیناری روند پیگیری و اجرایی طرح همگام در ادارات‌کل تأمین اجتماعی استان‌ها با تأکید بر اینکه با همکاری کارفرمایان و کارکنان سازمان از ظرفیت همگام باید بهره‌برداری بیشتری داشت، گفت: سازمان نسبت به تعهدات خود تکلیف دارد و از سویی باید منابع تعهدات را از طریق ظرفیت‌های جدید نظیر همگام تأمین کنیم.
محمدی افزود: حمایت معیشتی جامعه بزرگ مستمریبگیران بر عهده این سازمان است و تأمین منابع برای پرداخت حقوق ماهانه به بازنشستگان عزیز با تلاش همکاران ساعی این سازمان محقق می‌شود و هیچ اجری بالاتر از رضایت قلبی در قبال کار برای جامعه شریف کارگران و بازنشستگان وجود ندارد.
زمانی که سازمان تأمین اجتماعی ۴۶ میلیون نفر را در این سازمان بزرگ بیمه‌گر خدمات‌رسانی می‌کند، باید با استفاده از ابزارهای نوین مالی به دنبال وصول مطالبات خود را حوزه کارفرمایی باشد، طبق برخی آمارها بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان بدهی کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی است که همگام مسیری روشن را برای پرداخت این مطالبات سازمان فراهم کرده است.
شاید بتوان گفت که این تحول مالی در تأمین اجتماعی، هم به نفع حوزه کارفرمایان با جامعه آماری یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفری است و هم از طرفی دیگر سازمان تأمین اجتماعی را برای وصول مطالبات خود از کارفرمایان بهتر یاری خواهد کرد. به نوعی می‌توان گفت که طرح همگام برای آینده تعهدات نیز نقش محوری خواهد داشت.
در همین راستا سازمان تأمین اجتماعی در ماه‌های اخیر طرحی ملی به نام «همگام» را اجرایی کرده است. هدف اصلی این طرح، استفاده از ابزارهای اعتباری بانکی برای حل مشکل بدهی کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین سازمان بیمه‌گر اجتماعی است.
منطق اجرایی طرح چنین است؛ کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی بدهی بیمه‌ای دارد، اما ممکن است به دلیل تنگنای نقدی قادر به پرداخت فوری نباشد. در طرح همگام، کارفرما می‌تواند از بانک درخواست صدور «گواهی اعتبار مولد» (گام) داشته باشد. بانک پس از ارزیابی اعتباری کارفرما، این گواهی را با سررسید مشخص صادر می‌کند. سازمان تأمین اجتماعی این گواهی را به عنوان پرداخت حق بیمه می‌پذیرد، نه پرداخت نقدی فوری.
در همین ارتباط، کارفرما «اعتبار بانکی» را جایگزین «پرداخت نقدی» می‌کند و سازمان تأمین اجتماعی به جای برگه بدهی، یک دارایی مالی قابل گردش و قابل انتقال دریافت می‌کند. کارفرما فرصت تنفس برای بازگرداندن تولید خود به دست می‌آورد و سازمان نیز دارایی به دست می‌آورد که در سررسید قابل وصول است.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی گفت: طرح همگام ظرفیت خوبی برای تأمین منابع سازمان برای ایفای تعهدات است، این طرح تورم‌زا نیست و بدهی در این زنجیره تبدیل به دارایی می‌شود و از همکاران استان انتظار داریم در جلسات تعاملی با کارفرمایان آنها را از امتیازات بزرگ این طرح آگاه کنند.
سازمان تأمین اجتماعی با فشار مالی سنگینی برای اجرای تعهدات خود در قبال حدود ۱۶ میلیون بیمه شده اصلی و ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر روبه‌رو است. بر اساس داده‌های رسمی، این سازمان ماهانه حدود ۲۱۰ هزار میلیارد تومان هزینه به عهده دارد. به همین واسطه اجرای روش‌های نوین مالی می‌تواند در اجرای این تعهدات یاریگر تأمین اجتماعی در این شرایط باشد.
براساس اطلاعات موجود سازمان تأمین اجتماعی بخش اعظمی از این هزینه‌های ماهانه خود را برای پرداخت مستمری بازنشستگان و مستمریبگیران هزینه می‌کند. بخش دیگری در حوزه درمان و یکی دیگر از موارد هزینه‌های تأمین اجتماعی مربوط به تعهدات کوتاه‌مدت همچون بیمه بیکاری، کمک هزینه ازدواج، کمک هزینه کفن و دفن، غرامت دستمزد ایام بارداری و بیماری و برخی دیگر از این تعهدات به شمار می‌رود.
با توجه به اینکه سازمان متعهد به پرداخت حقوق ماهانه این جمعیت عظیم از مستمریبگیران و بازنشستگان تحت پوشش است، هرگونه اختلال در جریان منابع می‌تواند به تأخیر در پرداخت مستمری‌ها برای این گروه‌ها منجر شود. اینجاست که ابزارهای مالی نوین اهمیت پیدا می‌کنند.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی همچنین نهم شهریورماه در مراسم امضای تفاهم‌نامه طرح ملی همگام گفت: ما در سازمان تأمین اجتماعی به دنبال شرایط برد برد در ارتباط با جامعه کارفرمایی و شرکای اجتماعی هستیم و سازوکارها را بر این مبنا تدوین می‌کنیم. یکی از موارد دارای اولویت در سازمان، رویکرد و اقدامات مرتبط با تأمین منابع با اتکا به روش‌ها و ابزاهای نوین مالی است.
وی اضافه کرد: ما باید رویکردی را اتخاذ کنیم که جامعه کارفرمایی با مسیرهای نوآورانه، وظایف خود را ایفا کند؛ یکی از راهکارهای مذکور، تأمین منابع از طریق اوراق گام است. در واقع در سازمان به دنبال یک دیدگاه و رویکرد مشترک با شرکای اجتماعی هستیم، به گونه‌ای که ضمن تأمین منابع پایدار برای ارائه خدمات به ذینفعان، فشاری بر کارفرمایان نیز وارد نشود
محمدی افزود: تلاش ما این است که در این شرایط کشور با ابزارهای نوین مالی و از طریق طرح‌های نوآورانه، پایداری لازم را فراهم کنیم. تلاش داریم راهکارهایی را خلق کنیم که در این شرایط، فشار بر جامعه کار و تولید وارد نشود و در این راه از مسیرهای نوین برای مانع‌زدایی در برابر کسب و کارها استفاده خواهیم کرد. روش‌هایی مانند طرح ملی همگام را باید جایگزین روش‌هایی کنیم که مانع فعالیت بهینه حوزه کار و تولید محسوب می‌شدند.
مسیرهایی که طرح همگام به عنوان یک ابزار نوین مالی می‌تواند به سازمان تأمین اجتماعی کمک کند شامل تسریع وصول مطالبات، حفاظ پایداری مالی سازمان و حمایت از حوزه تولید و اشتغال می‌شود. از آنجا که سازمان تأمین اجتماعی سالانه با مطالبات معوق قابل توجهی از سوی کارفرمایان روبه‌رو است. طرح همگام این مطالبات را از حالت «بدهی راکد» به «دارایی مالی قابل وصول» تبدیل می‌کند. بانک به عنوان ضامن وارد می‌شود و ریسک عدم پرداخت را کاهش می‌دهد.
همچنین در بخش حفظ پایداری مالی این طرح می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. به نوعی با اجرای طرح همگام یک نوع انعطاف‌پذیری مالی ایجاد می‌شود و به سازمان تأمین اجتماعی این امکان را می‌دهد حتی در دوره‌های کمبود نقدینگی، تعهدات ماهانه خود را ایفا کند.
از سویی دیگر در بخش حمایت از حوزه تولید و اشتغال، طرح همگام به این بخش‌ها نیز کمک خواهد کرد. کارفرمایانی که به دلیل مشکلات اقتصادی قادر به پرداخت بدهی بیمه‌ای خود نبودند، اکنون با استفاده از اعتبار بانکی می‌توانند بدهی خود را تسویه کنند بدون اینکه فعالیت تولیدی‌شان متوقف شود. این امر به حفظ اشتغال و تداوم بیمه‌پردازی کمک می‌کند.
شاید از مهم‌ترین مزایای اجرای طرح همگام برای بیمه‌شدگان و مستمریبگیران، دسترسی به موقع به تهدات است. اگر سازمان تأمین اجتماعی بتواند از طریق ابزارهای مالی نوین جریان نقدی خود را پایدار نگه دارد، پرداخت ماهانه مستمری‌ها بدون تأخیر انجام می‌شود. همچنین توسعه منابع به این سازمان امکان می‌دهد خدمات درمانی و بیمه‌ای خود را گسترش دهد.
در بخش کارفرمایان نیز مزیت‌هایی شامل حال آنان خواهد شد. طرح همگام فرصتی برای تنفس مالی ایجاد می‌کند. کارفرما بدون فروش دارایی یا توقف تولید، می‌تواند بدهی بیمه‌ای خود را از طریق اعتبار بانکی تسویه کند و از جریمه‌های تأخیر و محدودیت‌های خدمات بیمه‌ای در امان بماند.
همچنین برای سازمان تأمین اجتماعی بخشی از این مزیت‌ها به طور کامل مشخص است. کاهش ریسک وصول مطالبات، بهبود نسبت نقدینگی، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت‌تر برای تعهدات و کاهش بار پرونده‌های قضایی از مزیت‌های مستقیم است. از طرفی دیگر ورود سازمان تأمین اجتماعی به عنوان یکی از بزرگترین بازیگران اقتصادی به بازار ابزارهای مالی، عمق و نقدشوندگی این بازار را افزایش می‌دهد.
طرح همگام ظرفیت خوبی برای تأمین بخشی از منابع سازمان تأمین اجتماعی دارد، اما به تنهایی کافی نیست. در همین راستا با تخصیص اعتبار از سوی بانک مرکزی، حمایت بانک‌های بزرگ، پوشش میلیونی کارفرمایان و قابلیت تبدیل بدهی به دارایی مالی، ظرفیت بالایی ایجاد کرده است. این طرح می‌تواند بخش قابل توجهی از مطالبات معوق سازمان را فعال کند.
طرح همگام بر بدهی کارفرمایان متمرکز است، در حالی که چالش اصلی سازمان شکاف بین منابع و مصارف جاری است. اگر نسبت ورودی حق بیمه به خروجی تعهدات به دلیل ساختار جمعیتی همچون پیری جمعیت و کاهش نسبت پشتیبانی بهبود نسبی نداشته باشد، شاید ابزارهای مالی بتوانند بخشی از مشکلات فعلی را حل کند. برخی کارشناسان هشدار می‌دهند که استفاده از ابزارهای بدهی بدون اصلاحات ساختاری در نظام بیمه‌ای، می‌تواند بدهی‌های آینده تأمین اجتماعی را افزایش دهد. امیدواریم که این ابزارها بتواند مشکلات فعلی را به حداقل برساند.
محمدی همچنین تصریح کرد: در صورتی که کارگر و کارفرما به عنوان فعالان حوزه کار و تولید، امکان فعالیت در فضای بدون مشکل را داشته باشند، منابع سازمان تأمین اجتماعی نیز در شرایط بهتری تأمین شده و امکان ارائه بهتر خدمات به بازنشستگان و دیگر ذینفعان تأمین اجتماعی نیز وجود دارد. در این چارچوب باید یک رویکرد مبتنی بر خلق ارزش را برنامه‌ریزی و در پیش بگیریم. پایداری سازمان تأمین اجتماعی به طور طبیعی پایداری نظام سلامت کشور را به همراه خواهد داشت.
طرح همگام گامی مهم و خلاقانه در مدیریت نقدینگی و وصول مطالبات است و می‌تواند در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به ایفای تعهدات سازمان تأمین اجتماعی کمک کند. اما پایداری بلندمدت نظام بیمه‌ای نیازمند ترکیب این ابزارها با اصلاحات پارامتریک در بخش نسبت پشتیبانی، سن بازنشستگی، سهم دولت در ایفای تعهدات و تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری‌های در بزرگترین سازمان بیمه‌ای است