به نقل از شهرآرانیوز؛ مصرف مواد دخانی، از جمله تریاک و مشتقات آن، یکی از اصلی‌ترین عوامل خطرآفرین در بروز انواع سرطان‌ها در جهان است. اگرچه تصور عمومی بر این است که سرطان تنها نتیجه مصرف سیگار است، اما واقعیت علمی فراتر از اینهاست. تریاک و مواد مخدر مشابه، حاوی ترکیبات شیمیایی پیچیده‌ای هستند که مستقیماً با ساختار سلولی بدن درگیر می‌شوند.
مواد سمی موجود در تریاک باعث ایجاد جهش‌های ژنتیکی می‌شوند؛ جهش‌هایی که کنترل رشد سلول را از بین برده و منجر به تکثیر بی‌رویه و تشکیل تومور‌های بدخیم می‌گردد. این خطر تنها محدود به ریه نیست؛ مصرف این مواد می‌تواند ریسک ابتلا به سرطان‌های کبد، لثه، دهان و حتی سیستم‌های گوارشی را به شدت افزایش دهد.
علاوه بر آسیب مستقیم، مواد دخانی سیستم ایمنی بدن را نیز تضعیف می‌کنند، که این امر توانایی بدن در شناسایی و از بین بردن سلول‌های سرطانی را مختل می‌سازد.
در نهایت، پیوند میان مواد مخدر و سرطان، یک مسیر مستقیم به سوی تخریب سلامت است که پیشگیری از آن، تنها از طریق پرهیز قاطع از مصرف این مواد امکان‌پذیر است.
رضا ملک‌زاده، استاد ممتاز گوارس و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران در نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد اظهار کرد: بر اساس آمار‌های بین‌المللی، متأسفانه نزدیک به نیمی از کل تریاک مصرفی در دنیا، در ایران مصرف می‌شود؛ این وضعیت فاجعه‌بار ناشی از همسایگی کشورمان با بزرگ‌ترین کانون تولید مواد مخدر در جهان و همچنین ریشه در باور‌های نادرست و سنتی گذشته دارد.
وی افزود: در گذشته حتی در کتب طبی سنتی نظیر آثار ابوعلی‌سینا نیز برای درد‌های گوناگون مصرف تریاک تجویز می‌شد و متأسفانه هنوز عده‌ای تصور می‌کنند مصرف تریاک برای سلامتی مفید است.
ملک زاده گفت: بر اساس داده‌های مطالعه بزرگ «کوهورت پرشین که در ۲۵ استان کشور و با مشارکت بیش از ۲۰۰ هزار نفر انجام شده است، حدود ۱۰ درصد از جمعیت بالای ۴۰ سال کشور تریاک مصرف می‌کنند؛ این آمار در گروه سنی بالای ۵۰ سال به حدود ۱۴ درصد می‌رسد.
ستاد دانشگاه علوم پزشکی تهران یادآور شد: یافته‌ها نشان می‌دهد الگو و شیوع مصرف در میان مردان، افراد تنها، جویندگان کار و کسانی که شرایط شغلی یا استراحت نامنظمی دارند بیشتر دیده می‌شود.
وی در ادامه به بررسی سم‌شناسی ترکیبات تریاک اشاره کرد و گفت: در بررسی‌های بسیار دقیق آزمایشگاهی بر روی انواع تریاک مشخص شده است یکی از مهم‌ترین مواد مؤثر و سرطان‌زای موجود در تریاک، ترکیب «هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای» است.
وی خاطرنشان کرد: این مستندات قوی موجب شد تا تیمی متشکل از برجسته‌ترین دانشمندان بین‌المللی در قالب یک برنامه متمرکز شش‌ماهه در سازمان جهانی بهداشت گردهم آیند و در نهایت «مونوگراف مجمع جهانی تحقیقات سرطان» منتشر شد؛ با انتشار این سند، تریاک به طور رسمی در فهرست مواد سرطان‌زای قطعی برای انسان در جهان ثبت شود.
ملک زاده افزود: این ترکیب خطرناک که در دود سیگار و مواد سوختنی سرطان‌زا نیز وجود دارد، در تریاک با غلظت‌های نگران‌کننده‌ای یافت می‌شود و چه در حالت تدخین و چه به صورت مصرف خوراکی، خطرات جدی سرطان‌زایی به همراه دارد.
وی با یادآوری سابقه مطالعات حوزه سرطان در شمال کشور توضیح داد: در گذشته شیوع سرطان مری در استان گلستان رکورددار جهان بود؛ به‌طوری‌که میزان بروز آن به ۱۶۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار مرد و حتی بیش از ۱۹۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار زن می‌رسید.
ملک‌زاده گفت: برای کشف علت دقیق این معضل، دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری «آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان» وابسته به سازمان جهانی بهداشت، مطالعه‌ای وسیع و بی‌نظیر را طراحی کرد؛ در فاز اصلی مطالعه کوهورت گلستان بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸، بیش از ۵۰ هزار فرد بین ۴۰ تا ۷۵ سال ساکن در ۳۲۶ شهر و روستا وارد مطالعه و پیگیری بلندمدت شدند که در بین آنها بیش از ۸ هزار مصرف‌کننده تریاک ثبت شدند.
این فوق‌تخصص گوارش و کبد با بیان اینکه شواهد علمی به دست آمده نشان داد که اثر سرطان‌زایی مصرف تریاک از سیگار هم بیشتر است، افزود: پیگیری‌های بیش از ۱۵ ساله در این کوهورت و انتشار بیش از ۳۰ مقاله در معتبرترین نشریات پزشکی جهان نظیر «لنست» به‌روشنی اثبات کرد که مصرف تریاک نه تنها یکی از عوامل اصلی سرطان مری است، بلکه خطر ابتلا به سرطان معده، سرطان حنجره، سرطان ریه، سرطان مثانه و حتی سرطان لوزالمعده و مغز را نیز به شدت افزایش می‌دهد.
ملک‌زاده تأکید کرد: تریاک مهم‌ترین عامل مرگ‌های زودرس قابل پیشگیری در ایرانیان است؛ مصرف این ماده علاوه بر افزایش چشمگیر سرطان‌ها، خطر بروز سکته‌های قلبی و مغزی را بیش از دو برابر افزایش می‌دهد و سبب نارسایی‌های پیشرفته ریوی، بیماری‌های گوارشی و نارسایی‌های کلیوی می‌شود.
وی به خطرات دارو‌های شبه‌افیونی و مخدر‌های صناعی (اوپیوئیدها) نیز اشاره کرد و گفت: در حال حاضر بحران مصرف مسکن‌های اوپیوئیدی در آمریکا و اروپا ابعاد بسیار گسترده‌ای پیدا کرده است.
ملک زاده افزود: ما پروژه‌های تحقیقاتی مشترک بین‌المللی را آغاز کردیم تا مشخص شود آیا ترکیبات دارویی شبه‌افیونی نیز خطراتی مشابه تریاک دارند یا خیر؛ بررسی داده‌های این مطالعات بین‌المللی که اخیراً نتایج آن نیز در مجلات معتبر علمی منتشر شده، مؤید آن است که ترکیبات دارویی اوپیوئیدی نیز اثرات سرطان‌زایی دارند.
استاد گوارش و کبد متذکر شد: بنابراین به تمامی پژوهشگران و کادر درمان اعتیاد توصیه می‌شود این شواهد متقن علمی را به عنوان هشداری جدی به جامعه و مراجعان منتقل کنند تا باور‌های غلط پیرامون بی‌ضرر بودن تریاک و مواد افیونی ریشه‌کن شود.
منبع: فارس
