شاخص کل بورس تهران در روزهای اخیر به محدوده ۶.۵ میلیون واحد رسیده و رشد حدود ۱۵۰ درصدی در یک سال گذشته، موجب شده است که مقایسه بازار فعلی با بورس سال ۱۳۹۹ دوباره مطرح شود. با این حال، تفاوتهای عمدهای در حجم ورود پول، ارزش معاملات، نسبت P/E، ارزش دلاری بازار و شرایط سیاسی بورس امروز نسبت به آن سال وجود دارد.
تفاوتهای بورس امروز با سال ۱۳۹۹
یکی از مهمترین تفاوتها در میزان ورود سرمایه حقیقی به بازار است. بین مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹، بیش از ۵.۸ میلیارد دلار سرمایه حقیقی وارد بورس شد، در حالی که طی یک سال اخیر این رقم حدود ۴۲۰ میلیون دلار بوده است.
اگرچه شاخص در سال جاری رشد قابل توجهی داشته، اما این رشد با ورود نقدینگی گستردهای که در سال ۱۳۹۹ رخ داد همراه نیست و نشان میدهد کیفیت رشد فعلی با دوره هیجانی آن سال فرق دارد.
از سوی دیگر، ارزش معاملات روزانه بورس نیز هنوز با دوران اوج سال ۱۳۹۹ فاصله دارد. در نیمه نخست ۱۳۹۹، ارزش معاملات روزانه تا حدود یک میلیارد دلار رسید، اما در روزهای پررونق امسال این رقم غالباً به حدود ۳۰۰ میلیون دلار محدود است.
بنابراین، رشد شاخص فعلی به معنی شکلگیری موج فراگیر معاملاتی مشابه سال ۱۳۹۹ نیست و برای تکرار چنین رونقی، بازار باید شاهد افزایش محسوس در حجم و ارزش معاملات نیز باشد.
ارزیابی ارزشگذاری و ارزش دلاری بازار
یکی دیگر از تفاوتهای مهم، سطح ارزشگذاری سهام است. در موج صعودی سال ۱۳۹۹، نسبت قیمت به درآمد (P/E) در برخی صنایع به محدودههای ۳۰، ۴۰ و حتی بالاتر رسید، در حالی که اکنون این نسبت به محدوده آغاز روند صعودی آن دوران نزدیکتر است.
بنابراین، نمیتوان تمام رشد اخیر شاخص را ناشی از حباب محصول افزایش شدید ارزشگذاری دانست.
از منظر ارزش دلاری، ارزش بازار سهام ایران در اوج سال ۱۳۹۹ به چند صد میلیارد دلار رسید، اما برآورد فعلی ارزش دلاری بورس در محدوده ۱۰۰ تا ۱۱۰ میلیارد دلار است. این نشان میدهد با وجود رشد شاخص و افزایش نرخ ارز، بازار سهام از نظر ارزش دلاری هنوز فاصله زیادی با قله تاریخی خود دارد.
نرخ بهره حقیقی و ریسکهای سیاسی
با وجود این تفاوتها، یک نکته مشترک میان شرایط فعلی و سال ۱۳۹۹ نرخ بهره حقیقی منفی است. هم اکنون نرخ اوراق دولتی حدود ۴۰ درصد است، ولی تورم نقطهبهنقطه بیش از ۸۰ درصد گزارش شده است. در سال ۱۳۹۹ نیز نرخ سود اوراق فاصله قابل توجهی با نرخ تورم داشت.
این وضعیت سبب میشود سرمایهگذاران برای حفظ ارزش داراییهای خود به بازارهای پرریسک مانند سهام توجه نمایند.
اما تفاوت بزرگ بورس امسال با سال ۱۳۹۹، وجود ریسک سیاسی و نااطمینانی اقتصادی است. بورس ۱۴۰۵ در شرایطی صعود کرده که اقتصاد ایران تحت تاثیر پیامدهای جنگ، تحریمها، تنشهای منطقهای و ابهام در روابط خارجی قرار دارد. حتی توقف حدود ۸۰ روزه بازار هم نتوانست مانع بازگشت شاخص به روند صعودی شود.
این موضوع نشان میدهد رفتار سرمایهگذاران فعلی الزاماً مشابه الگوی سال ۱۳۹۹ نیست.
آینده بورس ۱۴۰۵
مقایسه بورس امروز با سال ۱۳۹۹ بیش از پیشبینی عدد شاخص، باید از نظر کیفیت رشد ارزیابی شود. در صورتی که افزایش ارزش معاملات، ورود پول حقیقی و رشد سودآوری شرکتها همزمان ادامه یابد، روند صعودی کنونی قابلیت تداوم بیشتری خواهد داشت.
اما اگر رشد شاخص بیشتر ناشی از افزایش انتظارات تورمی و نرخ ارز باشد و ورود نقدینگی به بازار عمق پیدا نکند، فاصله بین قیمت سهام و متغیرهای بنیادی ممکن است به مهمترین ریسک بازار تبدیل شود.
در مجموع، بورس ۱۴۰۵ هنوز شباهت چندانی به بورس هیجانی سال ۱۳۹۹ ندارد؛ حجم نقدینگی ورودی، ارزش معاملات، ارزش دلاری بازار و سطح ارزشگذاریها نسبت به آن دوره فاصله دارند. هرچند نرخ بهره حقیقی منفی و شکلگیری موج صعودی، نقاط مشترک میان این دو دوره محسوب میشوند.