پژوهشگران استرالیایی کشف مهمی درباره بیماری التهابی روده انجام دادهاند؛ نقص مولکولی پنهانی در سلولهای روده پیش از بروز علائم و حتی در زمان کنترل بیماری وجود دارد که میتواند خطر عود بیماری را افزایش دهد. این یافته میتواند به بهبود پیشبینی و مدیریت این بیماری کمک کند.
محققان موسسه تحقیقات پزشکی والتر و الیزا هال استرالیا با همکاری بیمارستان سلطنتی ملبورن، نقصی مولکولی در سلولهای روده کشف کردهاند که پیش از ظهور علائم شدید بیماری التهابی روده وجود دارد و حتی در بیمارانی که به ظاهر بیماریشان کنترل شده است، مشاهده میشود. این نقص مولکولی مربوط به افزایش آمادگی سلولهای روده برای مرگ سلولی است.
بیماری التهابی روده یا IBD شامل گروهی از بیماریهای مزمن مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو است که با التهاب مزمن دستگاه گوارش همراه بوده و دورههای تشدید و بهبود علائم را تجربه میکند. از جمله علائم این بیماری میتوان به درد شکم، اسهال، خونریزی مقعدی، خستگی و کاهش وزن اشاره کرد، اما شدت و نوع علائم در بیماران مختلف متفاوت است.
مطالعه جدید نشان داده است که سلولهای روده در برخی بیماران حتی وقتی بیماری از نظر بالینی آرام است، در حالت آمادهباش برای مرگ قرار دارند؛ وضعیتی که به عنوان یک فرایند خاموش مولکولی پیش از ظهور علائم بالینی تلقی میشود. این کشف تمرکز تحقیقات را از مرحله التهاب شدید به مراحل ابتداییتر بیماری انتقال میدهد.
اهمیت کشف در پیشبینی عود بیماری
یکی از چالشهای اصلی مدیریت بیماری التهابی روده، احتمال عود بیماری پس از دورههای کنترل موفقیتآمیز است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که میزان بالاتر سیگنالهای مرگ سلولی در بافت روده با احتمال بیشتر بروز عود ارتباط دارد. این ارتباط در پیگیری بیماران طی بیش از دو سال بهدست آمده است.
روش تحقیق و بررسی نمونهها
در این مطالعه، حدود ۹۰۰ نمونه بافت روده از ۸۰ فرد مبتلا و غیرمبتلا بررسی شد. نمونهها برای ایجاد ارگانوئیدهای رودهای مورد استفاده قرار گرفتند؛ ساختارهای آزمایشگاهی کوچکی که خصوصیات بافت واقعی روده را بازسازی میکنند و امکان مطالعه دقیقتر را فراهم میآورند. استفاده از نمونههای انسانی از نقاط قوت این تحقیق محسوب میشود، چرا که اغلب تحقیقات مشابه بر مدلهای حیوانی انجام شدهاند.
نقش مرگ سلولی در بیماری التهابی روده
مرگ سلولی پیش از این هم در مطالعات بیماری التهابی روده مطرح بوده و همواره این پرسش وجود داشت که آیا این فرایند پیامد التهاب است یا خود بخشی از دلیل بیماری. یافتههای جدید احتمال دوم را تقویت میکند؛ نقص در مرگ سلولی ممکن است مراحل ابتدایی بیماری را شکل دهد و فقط ناشی از التهاب شدید نباشد. این موضوع میتواند مسیر تحقیقات آینده را جهت هدفگیری درمانهای جدید تغییر دهد.
وضعیت بیماری در دورههای بیعلامت
این پژوهش نشان میدهد نبود علائم شدید لزوماً به معنای نبود فعالیت بیماری در سطح مولکولی نیست. بیماران ممکن است پس از درمان احساس بهبودی کامل داشته باشند اما فعالیت مولکولی در بافت روده همچنان فعال باشد که میتواند منجر به عود بیماری شود. این نقص مولکولی پنهان، نوعی هشدار خاموش برای ادامه بیماری است.
امکان تشخیص بیماری پیش از علائم؟
اگرچه این پژوهش سرنخهای مهمی درباره تغییرات مولکولی بیماری ارائه داده، هنوز نمیتوان آن را به عنوان یک آزمایش تشخیصی در مراکز درمانی تلقی کرد. محققان تأکید دارند که این یافتهها بیشتر زمینهساز توسعه روشهای پیشبینی و پایش دقیقتر بیماری هستند تا تبدیل به تستی عمومی برای تشخیص پیش از ظهور علائم.
امید به پیشبینی دقیقتر عود و درمان شخصیسازی شده
یکی از اهداف آینده، شناسایی بیمارانی است که ریسک بیشتری برای عود بیماری دارند و پاسخ به درمانها در آنها متفاوت است. پژوهشگران امیدوارند با شناخت بهتر نشانههای مولکولی بتوانند به اطلاعات دقیقتری درباره رفتار بیماری هر فرد دست یابند و به سمت درمانهای شخصیسازی شده حرکت کنند، جایی که تصمیم درمانی بر اساس خصوصیات مولکولی فرد اتخاذ شود.
روش شناسایی نقص مولکولی
پژوهشگران با تحلیلهای مولکولی و بررسی الگوهای فعالیت ژنی در بافت روده، تغییرات دقیق سلولی را شناسایی کردند که با روشهای معمول و فقط بر اساس علائم بالینی قابل مشاهده نیستند. این روشها امکان دیدن نقصهای پنهان در سلولهای روده بیماران را فراهم کردند.