بازار بورس تهران در روز سهشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، معاملات خود را با تقاضای پررنگ آغاز کرد اما اختلال گسترده در هسته معاملات از ساعت ۹:۳۰ باعث وقفه در انجام سفارشها و آغاز موجی از فروشهای هیجانی شد.
در پیشگشایش، بازار با تقاضای قابل توجهی همراه بود و پس از شروع معاملات، قدرت خریداران نسبت به فروشندگان برتری مشهودی داشت. ارزش صفهای خرید در ابتدا به حدود ۲۲ هزار میلیارد تومان رسید و نقشه معاملات تحت تأثیر این تقاضا شکل گرفته بود.
با این حال، از ساعت ۹:۳۰ اوضاع تغییر کرد؛ اختلال شدید در هسته معاملات باعث کندی در انجام سفارشها شد و نگرانی معاملهگران درباره امکان انجام معاملات افزایش یافت. این مسئله ریسک جدیدی برای بازار ایجاد کرد که برخلاف عوامل بنیادی و سیاسی، مستقیم به زیرساخت معاملاتی مربوط بود.
از اواخر نیمه اول بازار، شدت عرضهها افزایش یافت و فضای معاملات به تدریج از حالت عادی خارج شد. برخی معاملهگران، به خصوص کدهای بزرگ، در واکنش به اختلال سیستم به فروش سهام روی آوردند. بنابراین، افزایش عرضهها صرفاً یک اصلاح طبیعی پس از رشدهای اخیر نبود بلکه ناشی از نگرانی نسبت به اختلال سیستم نیز بود.
یکی از شاخصهای بارز هیجان بازار تغییر وضعیت ۳۸۶ سهم از محدوده مثبت به منفی بود که نشاندهنده فشار فروش گستردهای است. در برخی نمادها، شدت فروش به حدی بود که معاملهگران حاضر شدند سهام را با قیمتهایی پایینتر از صف فروش فردا معامله کنند؛ امری که نشاندهنده غلبه ترس و نگرانی بر تحلیل منطقی و تصمیمگیری در بازار بود.
صندوقهای اهرمی نیز با رنجهای منفی سنگین روبهرو شدند. بهطور نمونه، نماد «وتجارت» که در ابتدا در صف خرید بود، در بازه زمانی کوتاهی با فشار فروش شدید مواجه شد و به صف فروش رسید، نشاندهنده هیجانی شدن معاملات در این بخش.
با وجود این تحولات، شاخص کل بورس در پایان روز رشد کرد و با افزایش ۳۵ هزار و ۹۶۷ واحدی (+۰.۵۵ درصد) به سطح ۶ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۳۲ واحد رسید. اما رشد شاخص نباید تصویر واقعی بازار را مخدوش کند؛ زیرا ۷۱ درصد از نمادها وضعیت منفی داشتند و شاخص کل عمدتاً تحت تأثیر عملکرد مثبت برخی نمادهای بزرگ و شاخصساز بالا آمد.
شاخص هموزن نیز با رشد ۳ هزار و ۶۷۰ واحد (+۰.۲ درصد) به یک میلیون و ۸۲۵ هزار و ۴۳۹ واحد رسید اما این موضوع به معنای مثبت بودن عمده بازار نیست، زیرا فشار فروش در بسیاری نمادها محسوس بود و قیمت پایانی آنها چندان منفی نشد که تاثیر آن به طور کامل در شاخص هموزن نمایان شود.
ارزش و حجم معاملات در سطوح بالایی قرار داشت؛ حجم معاملات سهام، حق تقدم و صندوقهای سهامی به ۱۷۱.۴ میلیارد سهم رسید و ارزش معاملات به ۵۸ هزار و ۹۱۰ میلیارد تومان افزایش یافت. اگرچه این ارقام میتواند نشانه رونق معاملاتی باشد، اما خروج ۴۳۵۶ میلیارد تومان پول حقیقی و سرانه فروش بالاتر از سرانه خرید، نشاندهنده چرخش گردش معاملات به سمت فروش و کاهش قدرت خرید است.
بهطوری که سرانه خرید ۸۷.۱ میلیون تومان و سرانه فروش ۱۴۱.۶ میلیون تومان ثبت شد و قدرت خرید به منفی ۱.۶۲ رسید؛ نشانه قوی برتری فروشندگان در بازار امروز.
اختلال هسته معاملات در حالی رخ داد که بازار با یک عرضه اولیه بزرگ مواجه بود. افزایش تعداد کدهای معاملاتی فعال در هنگام عرضه اولیه، فشار بیشتری بر زیرساخت سیستم وارد کرد و مسأله کندی و هنگی سیستم بار دیگر به نگرانی غالب معاملهگران تبدیل شد. احساس احتمال ناتوانی سیستم معاملات در لحظات حساس، ریسک معاملات را بالا برد و این موضوع باعث شد کدهای بزرگ سریعتر به فروش روی آورند که به نوبه خود به افزایش فروش زنجیرهای انجامید.
وضعیت صفها تصویر مهمی از بازار امروز بود؛ در ابتدای معاملات بازار حدود ۲۲ هزار میلیارد تومان صف خرید داشت که در پایان به بیش از ۸ هزار میلیارد تومان صف فروش تبدیل شد. این تغییر سریع در صفها، نمایانگر تأثیر جدی ریسک اختلال هسته معاملات بر روان بازار است.
البته بخشی از این فشار فروش ناشی از شناسایی سود پس از رشدهای اخیر بود، ولی سرعت تغییر جهت بازار نشان میدهد اختلال در سیستم معاملات نقش پررنگی در تشدید رفتار هیجانی ایفا کرد.
در مجموع، بازار امروز پیام روشنی داشت: حتی در صورتی که شاخص کل سبز باقی بماند، نباید وضعیت بازار را به کلی مثبت تلقی کرد. بخش عمده نمادها منفی بودند، قدرت فروشندگان افزایش یافت، پول حقیقی از بازار خارج شد و صفهای خرید جای خود را به صفهای فروش دادند.
اگر مشکل اختلال در هسته معاملات تکرار شود، این موضوع میتواند به یک ریسک مستقل بازار تبدیل گردد، زیرا در بازاری که نقدشوندگی و امکان ثبت سفارش مهمترین مولفههای اعتماد معاملهگران است، اختلال سیستم حتی در شرایط بنیادی مساعد میتواند موجی از فروش هیجانی ایجاد کند. آنچه امروز رخ داد دقیقاً چنین حالتی بود.
