با افزایش تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، محاصره دریایی ایران به یکی از اصلیترین روشهای فشار واشنگتن تبدیل شده است. این محاصره با هدف محدود کردن حرکت کشتیها، اختلال در صادرات نفت و تشدید فشار اقتصادی بر کشور ایران انجام میشود.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، ایالات متحده برای اجرای این سیاست از ترکیبی از ناوهای هواپیمابر، ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده، هواپیماهای شناسایی، گشتهای دریایی و دیگر یگانهای پشتیبانی بهره میبرد.
ناوگان پنجم آمریکا در خط مقدم عملیات
هدایت عملیات دریایی آمریکا در منطقه تحت فرماندهی مرکزی ایالات متحده و نیروهای دریایی مرکزی قرار دارد. ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا که در بحرین مستقر است، مسئولیت بخش بزرگی از این عملیات را در خلیج فارس، دریای عمان، خلیج عدن، دریای سرخ و دریای عرب بر عهده دارد.
مساحت تحت پوشش این ناوگان حدود ۲.۵ میلیون مایل مربع است و شامل سه گذرگاه راهبردی هرمز، سوئز و بابالمندب میشود. تنگه هرمز اهمیت خاصی دارد، زیرا بخش زیادی از تجارت جهانی انرژی از طریق آن صورت میگیرد.
روش اجرای محاصره دریایی
برخلاف تصور عمومی، محاصره به معنی استقرار کشتیها در مقابل تمام بنادر ایران نیست. آمریکا با کنترل و نظارت بر مسیرهای دریایی، شناسایی کشتیها، تعیین مناطق محدودشده و توقف یا تغییر مسیر شناورها، دسترسی دریایی ایران را محدود میکند.
گزارشی از رویترز در اول سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که از اواسط ژوئیه، آمریکا صادرات نفت ایران از تنگه هرمز را به شدت کاهش داده است. بر اساس این گزارش، بارگیری نفت خام ایران از حدود ۲ میلیون بشکه در روز در ماه مارس به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در ماه اوت کاهش یافته است.
این محاصره به صورت کامل همه سواحل ایران را پوشش نمیدهد و تمرکز آن بیشتر بر مسیرهای راهبردی در خلیج عمان و دریای عرب است.
ناو هواپیمابر؛ مرکز فرماندهی متحرک آمریکا
گروههای رزمی ناو هواپیمابر مهمترین بخش قدرت دریایی آمریکا هستند. هر گروه معمولاً شامل یک ناو هواپیمابر، چند ناوشکن و در برخی مواقع رزمناو و شناورهای پشتیبانی است. ناو هواپیمابر قادر است دهها هواپیمای جنگی را حمل کند و عملیات هوایی در فواصل دور از پایگاههای زمینی را انجام دهد.
عملیات اخیر آمریکا در منطقه شامل حضور چند گروه ناو هواپیمابر به همراه ناوشکنها در محاصره تنگه هرمز بوده است.
نقش ناوشکنها در محاصره
ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده نقش مهمی در این ساختار دارند. این شناورها قادرند به انجام مأموریتهای متعددی بپردازند، از جمله:
- دفاع هوایی
- رهگیری اهداف هوایی
- شناسایی و مراقبت دریایی
- حفاظت از ناوهای هواپیمابر
- مقابله با تهدیدهای موشکی
- حمله به اهداف زمینی
نمونهای از ساختار معمول یک گروه رزمی آمریکا، استقرار تاریخی ناو یواساس نیمیتز است که در یک مأموریت منطقهای همراه با رزمناوهای USS Princeton و USS Philippine Sea و ناوشکن USS Sterett فعالیت کرده بود. با این حال، این استقرار مربوط به دورهای پیشین است و نباید آن را به عنوان فهرست قطعی ناوهای حاضر در عملیات جاری در نظر گرفت.
چرا همه کشتیها متوقف نمیشوند؟
هدف اصلی محاصره، الزاماً توقف تمامی شناورها نیست، بلکه ایجاد شرایطی است که شرکتهای کشتیرانی و صاحبان نفتکشها عبور از منطقه را پرریسک یا غیرممکن بدانند.
افزایش حضور نظامی، بازرسیها، هشدارهای دریایی و احتمال درگیری باعث میشود بسیاری از شرکتها مسیر خود را تغییر دهند یا از ورود به منطقه خودداری کنند.
آیا تنگه هرمز کاملاً بسته شده است؟
در واقع، تردد در تنگه هرمز به شدت مختل شده است اما به شکل فیزیکی و دائمی بسته نشده است. در همین حال، ایران نیز محدودیتهایی برای برخی کشتیها اعمال کرده است.
بر اساس گزارش رویترز در دوم سپتامبر، ایران ۱۱ کشتی دیگر را به فهرست سیاه خود افزوده و تعداد کشتیهای ممنوع شده به ۵۶ فروند رسیده است.
این وضعیت نشاندهنده فشارهای دریایی دوطرفه است که با اختلال جدی در تردد تجاری در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان همراه شده است.