تجربه یکماهه استان کرمان در مدیریت مصرف بنزین نشان میدهد که اصلاح شیوه تخصیص سهمیه میتواند بدون تغییر سهمیه پایه، به کاهش و مدیریت مصرف سوخت منجر شود. در شرایطی که ناترازی بنزین به یکی از چالشهای مهم کشور تبدیل شده، این طرح از ابتدای مردادماه با هدف اصلاح الگوی مصرف و کنترل ناترازی بنزین اجرا شده است.
این طرح با اعمال مدل قیمتگذاری پلکانی برای مصرف مازاد، به مصرفکنندگان اجازه میدهد تا برای ۶۰ لیتر نخست بنزین با نرخ یارانهای، ۵۰ لیتر بعدی با نرخ ۳ هزار تومان و ۴۰ لیتر بعدی با نرخ ۵ هزار تومان سوخت دریافت کنند. هدف از این مدل، تفکیک مصرف ضروری از مصرف مازاد و ایجاد انگیزه برای مدیریت مصرف است.
سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، سپهوند، اعلام کرده است که در یک ماه اجرای این طرح، کرمان حدود ۲۵ میلیون لیتر کاهش مصرف بنزین را تجربه کرده است. میانگین کاهش مصرف روزانه در این استان حدود ۸۰۰ هزار لیتر بوده که نشاندهنده اثرگذاری اصلاح سازوکار سهمیهبندی و اعمال قیمتهای پلکانی در مدیریت مصرف سوخت است.
بر اساس آمار، مصرف بنزین در کرمان در مردادماه ۱۴۰۵ به ۱۶۴ میلیون و ۹۰۴ هزار و ۸۷۰ لیتر رسید که نسبت به تیرماه امسال، حدود ۲۰ میلیون و ۸۷۹ هزار لیتر کاهش یافته است. این کاهش معادل ۱۱.۲ درصد افت ماهانه و ۱۴.۱ درصد کاهش سالانه است.
اگر این الگو به سطح ملی تعمیم یابد، با فرض تکرار کاهش ۱۴ درصدی ثبتشده در کرمان، میزان صرفهجویی بالقوه میتواند به حدود ۱۹ میلیون لیتر در روز برسد. این میزان کاهش مصرف، تقریباً معادل کسری روزانه بنزین کشور در شرایط ناترازی فعلی است.
استفاده از کارت سوخت شخصی نیز در این مدت بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و به ۱۶۰ میلیون و ۵۳۴ هزار و ۵۸۶ لیتر رسیده است. این تغییر نشاندهنده رشد بیش از ۱۱۲ درصدی استفاده از کارت شخصی است و میتواند به شفافیت بیشتر در فرایند توزیع سوخت کمک کند.
همچنین، کاهش مصرف بنزین از طریق کارت آزاد جایگاهها یکی دیگر از نتایج مثبت این طرح بوده است. این تغییرات میتواند به کاهش قاچاق سوخت و بهبود مدیریت منابع یارانهای کمک کند. تجربه کرمان میتواند بهعنوان یک نمونه آزمایشی برای بررسی اصلاح فرایند تخصیص و توزیع بنزین در سطح کشور مورد توجه قرار گیرد.