ایران در کنار بزرگترین مصرفکنندگان بنزین جهان قرار دارد، اما مشکل اصلی تنها در حجم مصرف نیست؛ بلکه شکاف بین تولید و مصرف بنزین و هزینههای تأمین این شکاف، چالشهای جدی را ایجاد کرده است. بر اساس آمار، ایران سالانه با کسری ۶.۲ میلیارد لیتر بنزین مواجه است که این رقم ناشی از میانگین کسری روزانه ۱۷ میلیون لیتر است.
وضعیت کنونی سوخت در ایران بهگونهای است که مصرف بنزین به سرعت در حال افزایش است و تولید داخلی به سختی میتواند با این رشد همگام شود. در مقایسه با کشورهایی مانند آمریکا، چین و هند، ایران در نسبت تولید به مصرف در شرایط نامناسبی قرار دارد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۶، آمریکا بهطور متوسط روزانه ۱.۳۴ میلیارد لیتر بنزین تولید کرده و مصرف آن حدود ۱.۴ میلیارد لیتر بوده است. در چین نیز تولید روزانه حدود ۵۴۵ میلیون لیتر و مصرف ۵۳۵ میلیون لیتر است.
در هند، تولید روزانه بنزین ۱۸۳ میلیون لیتر و مصرف ۱۵۹ میلیون لیتر است. عربستان نیز در سال ۲۰۲۶ روزانه ۹۲ میلیون لیتر بنزین تولید کرده و مصرف داخلی آن ۸۱ میلیون لیتر بوده است. این در حالی است که عربستان بهطور همزمان ۴۸ میلیون لیتر بنزین صادر کرده و ۱۶ میلیون لیتر وارد کرده است.
ایران با وجود منابع غنی هیدروکربوری، با چالشهای جدی در تبدیل این منابع به فرآوردههای نفتی مواجه است. در سالهای اخیر، مصرف بنزین در ایران به شدت افزایش یافته و بر اساس گزارشها، متوسط مصرف روزانه در ژانویه ۲۰۲۵ به ۱۲۴ میلیون لیتر رسیده که نسبت به سال قبل ۷.۴ درصد افزایش داشته است. در مقابل، تولید بنزین در همین سال حدود ۱۲۰ میلیون لیتر بوده است.
این شکاف بین تولید و مصرف به یکی از مهمترین مسائل اقتصادی تبدیل شده است. افزایش مصرف بنزین به معنای افزایش هزینه تأمین، افزایش واردات و فشار بر منابع ارزی کشور است. همچنین، عواملی مانند قیمت پایین سوخت، نوع و تعداد خودروها، کیفیت حملونقل عمومی و تفاوت قیمت سوخت با کشورهای همسایه بر این وضعیت تأثیرگذار هستند.
در نهایت، بحران بنزین در ایران تنها به کمبود بنزین محدود نمیشود، بلکه به فاصله بین تولید و مصرف اقتصادی و سیاسی نیز مربوط میشود. تا زمانی که این فاصله کاهش نیابد، هر لیتر بنزین وارداتی تنها بهطور موقت مشکل را حل خواهد کرد و چالشهای اصلی همچنان پابرجا خواهند ماند.
