از ابتدای سال جاری تاکنون، شاخص کل بورس بیش از ۹۰ درصد رشد کرده که این موضوع یادآور یکی از پرتلاطمترین دورههای تاریخ بازار سهام در سال ۱۳۹۹ است. این جهش قیمتی، شباهتهایی میان بورس امروزی و بورس سال ۱۳۹۹ برجسته میکند اما تفاوتهای مهمی نیز وجود دارد.
در سال ۱۳۹۹ بورس تهران در مدت زمان کوتاهی شاهد رشد ۳۰۰ درصدی شاخص کل بود که این امر باعث شد بازار سرمایه به مقصد اصلی سرمایههای سرگردان تبدیل شود و روند صعودی قیمت سهام با سرعت بیسابقهای ادامه یابد. علی قاسمی در روزنامه دنیای اقتصاد مینویسد که ترکیب عواملی همچون افزایش نقدینگی، کاهش جذابیت بازارهای رقیب و افت نرخ بهره حقیقی، شرایطی به وجود آورد که ورود پول به بازار سهام به یک روند عمومی بدل شود.
اکنون نیز بخشی از این عوامل در اقتصاد ایران دیده میشود؛ نرخ بهره حقیقی پس از سال ۱۳۹۹ بار دیگر به محدوده منفی قابل توجهی رسیده است. با وجود تورم بالا، نرخهای سود حقیقی منفی باعث میشوند نگهداری داراییهای بدون ریسک از جذابیت کمتری برخوردار باشد و بخشهایی از نقدینگی به سمت بازارهای دارایی مانند بورس هدایت شود.
اما نباید شباهتهای بورس امروز با سال ۱۳۹۹ به معنای تکرار آن شرایط تلقی شود. اصلیترین تفاوت در میزان مشارکت و عمق جریان نقدینگی است. در اوج رونق سال ۱۳۹۹، ارزش معاملات روزانه بورس تهران گاهی تا حدود یک میلیارد دلار بالاتر میرفت که نشانهای از حضور گسترده سرمایهگذاران و گردش مالی پر حجم در بازار بود. در سال ۱۴۰۵، اگرچه ارزش معاملات روزانه در برخی روزها از ۳۰۰ میلیون دلار فراتر رفته، این سطح هنوز به صورت پایدار تثبیت نشده است.
این تفاوت در رفتار بازار اهمیت فراوانی دارد. جهش قیمتها زمانی به موجی فراگیر تبدیل میشود که علاوه بر سرمایهگذاران حرفهای، گروه وسیعی از سرمایهگذاران خرد نیز وارد بازار شده باشند. تاکنون چنین مشارکت گستردهای همچون سال ۱۳۹۹ مشاهده نشده است. بنابراین، افزایش شاخص کل نمیتواند به سادگی نشاندهنده شکلگیری یک رونق عمومی و همهجانبه باشد.
از سوی دیگر، حفظ محدودیت دامنه نوسان، یکی از پیامهای مهم سیاستگذار به بازار سهام است. این محدودیت، جدا از تأثیراتش بر نقدشوندگی، نشان میدهد ریسکهای اقتصادی و سیاسی همچنان پابرجا هستند و به طور کامل برطرف نشدهاند. این امر میتواند مانعی برای افزایش مشارکت سرمایهگذاران باشد و باعث شود بخشی از آنها با احتیاط ورود کنند و ریسکهای پیرامونی اقتصاد ایران را جدی تلقی نمایند.