گروه اقتصاد، در ماههای اخیر، طرح انتقال سهمیه سوخت از کارتهای سوخت به کارتهای بانکی که از مدتها قبل مطرح شده بود، به یکی از موضوعات مهم در حوزه مدیریت مصرف بنزین تبدیل شده است؛ طرحی که نحوه اجرای آن، پرسشها و ابهامهای متعددی را برای دارندگان خودرو به وجود آورده است. اکنون با نزدیک شدن این طرح به مرحله اجرا و اعلام آغاز فعالیت آزمایشی آن در چند استان کشور از ابتدای مهرماه، توجهها بار دیگر به جزئیات این طرح جلب شده است؛ طرحی که قرار است شیوه استفاده از سهمیه بنزین را تغییر دهد و در صورت موفقیت مرحله آزمایشی، بهتدریج در سراسر کشور اجرا شود. در این شرایط، برای بسیاری از دارندگان خودرو این پرسش مطرح است که طرح انتقال سهمیه بنزین به کارتهای بانکی دقیقاً چگونه اجرا خواهد شد، سهمیه خودرو چگونه به کارت بانکی منتقل میشود، آیا میزان سهمیه تغییر میکند و آیا همچنان امکان استفاده از کارت سوخت وجود خواهد داشت؟
طرح انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی چیست؟
ایده انتقال سهمیه سوخت از کارت سوخت به کارت بانکی با هدف تغییر شیوه مدیریت سهمیه و استفاده از ظرفیت شبکه بانکی در فرآیند سوختگیری مطرح شده است. این طرح در چارچوب احکام مربوط به هوشمندسازی نظام توزیع سوخت دنبال میشود و در ماههای گذشته، مراحل مختلفی برای آمادهسازی زیرساختهای فنی آن در دستور کار قرار گرفته است. در این مدل، کارت بانکی قرار نیست سهمیهای مستقل برای صاحب خود ایجاد کند، بلکه به سهمیهای که به یک خودرو اختصاص دارد متصل خواهد شد.
بر همین اساس، محور اصلی طرح ایجاد ارتباط میان خودرو، مالک یا بهرهبردار، سهمیه سوخت و کارت بانکی است. در صورت اجرای کامل این سازوکار، اطلاعات مربوط به خودرو و سهمیه آن در سامانه مربوط ثبت میشود و کارت بانکی متصل به خودرو میتواند برای دسترسی به سهمیه و پرداخت هزینه سوخت مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین آنچه تغییر میکند، در وهله نخست ابزار دسترسی و مدیریت سهمیه است، نه اصل تعلق سهمیه به خودرو.
انتقال سهمیه بنزین به کارتهای بانکی از چه زمانی اجرا میشود؟
براساس اعلام سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، مرحله آزمایشی طرح انتقال سهمیه بنزین به کارتهای بانکی از ابتدای مهرماه ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد. این مرحله قرار است در پنج استان اجرا شود تا عملکرد سامانه و فرآیند جدید سوختگیری در شرایط واقعی مورد ارزیابی قرار گیرد.
طبق برنامه اعلامشده، در صورت موفقیت اجرای آزمایشی، طرح بهتدریج به سایر استانها نیز گسترش پیدا میکند و هدفگذاری انجامشده، توسعه آن تا پایان سال است. البته اجرای سراسری هنوز آغاز نشده و جزئیات نهایی نحوه اجرای طرح برای تمام استانها باید از سوی دستگاههای مسئول اعلام شود.
هدف از انتقال سهمیه بنزین به کارتهای بانکی
انتقال سهمیه به کارت بانکی بخشی از برنامه هوشمندسازی مدیریت سوخت است که هدف آن ایجاد ارتباط دقیقتر میان سهمیه اختصاصیافته، مالک یا بهرهبردار خودرو و میزان مصرف است. با ایجاد این ارتباط، امکان ثبت و مدیریت مصرف سوخت در یک زیرساخت متمرکز فراهم میشود و فرآیند استفاده از سهمیه نیز از وابستگی کامل به کارت سوخت جداگانه فاصله میگیرد.
افزایش شفافیت در توزیع سوخت یارانهای، شناسایی دقیقتر مصرفکنندگان واقعی و کاهش هزینههای اجرایی مرتبط با مدیریت کارتهای سوخت از جمله اهداف مطرحشده برای اجرای این طرح است. استفاده از زیرساخت شبکه بانکی نیز امکان توسعه ابزارهای جدید برای مدیریت سهمیه و پرداخت هزینه سوخت را فراهم میکند.
سهمیه بنزین چگونه به کارت بانکی انتقال خواهد یافت؟
برای اجرای این طرح، اطلاعات خودرو و مالکیت آن باید با اطلاعات بانکی فرد مرتبط شود. فراجا اطلاعات مربوط به مالکیت خودرو را در اختیار سامانه قرار میدهد و بانک مرکزی نیز زیرساخت لازم برای شناسایی ارتباط میان کد ملی و کارت بانکی را فراهم میکند.
در این فرآیند، «سوئیچ سهمیه سوخت» نقش اتصالدهنده اطلاعات خودرو، سهمیه، مالک یا بهرهبردار و کارت بانکی را برعهده خواهد داشت. کارتهای بانکی عضو شبکه شتاب نیز پس از طی فرآیند مربوط، به اطلاعات خودرو متصل میشوند تا هنگام سوختگیری، سامانه بتواند سهمیه خودرو را شناسایی و میزان مصرف را ثبت کند.
در آییننامه اجرایی این طرح همچنین امکان ثبت کارت بانکی بهرهبردار خودرو علاوه بر کارت بانکی مالک پیشبینی شده است؛ موضوعی که برای خودروهایی که مالک و استفادهکننده آنها یک نفر نیستند، اهمیت خواهد داشت.
با انتقال سهمیه سوخت به کارتهای بانکی میزان سهمیه تغییر میکند؟
انتقال سهمیه از کارت سوخت به کارت بانکی به خودی خود به معنای تغییر میزان سهمیه خودروها نیست. در این طرح، ابزار دسترسی و مدیریت سهمیه تغییر میکند و اصل سهمیه همچنان براساس خودرو و ضوابط تعیینشده اختصاص خواهد یافت.
براساس توضیحات مطرحشده از سوی مسئولان، سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و سهمیه ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان در مدل جدید نیز مورد توجه قرار دارد. بنابراین صرف انتقال سهمیه به کارت بانکی را نباید به معنای افزایش یا کاهش حجم سهمیه یا تغییر نرخهای موجود دانست.
همچنین بنزین با نرخ سوم ۱۰ هزار تومان در مرحله فعلی همچنان از طریق کارت سوخت جایگاه قابل استفاده است و نحوه انتقال سهمیه مربوط به این نرخ به کارت بانکی در مراحل بعدی اجرای طرح مشخص خواهد شد.
نحوه استفاده از کارت بانکی به جای کارت سوخت
در مدل جدید، کارت بانکی عضو شبکه شتاب که به اطلاعات خودرو متصل شده باشد، میتواند برای استفاده از سهمیه خودرو در فرآیند سوختگیری مورد استفاده قرار گیرد. به این ترتیب، کارت بانکی علاوه بر ابزار پرداخت، نقش وسیله شناسایی سهمیه مربوط به خودرو را نیز خواهد داشت.
مبنای استفاده از کارت بانکی، اتصال آن به خودرو و مالک یا بهرهبردار ثبتشده است. بنابراین صرف در اختیار داشتن یک کارت بانکی به معنای امکان استفاده از سهمیه هر خودرویی نخواهد بود و کارت مورد استفاده باید در سامانه مربوط به خودرو ثبت و احراز شده باشد.
در معماری جدید مدیریت سوخت، علاوه بر کارت بانکی، ابزارهایی مانند کارت سوخت، توکن و اپلیکیشن موبایل نیز پیشبینی شدهاند و نحوه استفاده از هر یک از این ابزارها با توجه به مراحل اجرای طرح مشخص خواهد شد.
آیا کارتهای سوخت از مهر ۱۴۰۵ حذف میشوند؟
آغاز مرحله آزمایشی انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی به معنای حذف کارتهای سوخت از ابتدای مهرماه نیست. در مرحله نخست، طرح تنها در پنج استان بهصورت آزمایشی اجرا میشود و در سایر نقاط کشور، کارت سوخت همچنان مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
حتی در استانهای پایلوت نیز اجرای آزمایشی طرح را نباید با حذف کامل کارت سوخت یکسان دانست. هدف این مرحله، بررسی عملکرد سامانه جدید، شناسایی ایرادات احتمالی و ارزیابی فرآیند سوختگیری پیش از توسعه طرح در مقیاس گستردهتر است.
بنابراین با آغاز مهرماه، کارت سوخت در سراسر کشور کنار گذاشته نخواهد شد و مالکان خودرو همچنان باید کارت سوخت خود را در اختیار داشته باشند. وضعیت نهایی کارت سوخت پس از تکمیل مراحل اجرای طرح و اعلام دستورالعملهای رسمی مشخص خواهد شد.
آیا با کارت بانکی بجز مالک خودرو میتوان بنزین زد؟
یکی از مهمترین پرسشها درباره طرح جدید این است که اگر خودرو در اختیار فردی غیر از مالک باشد، آیا امکان استفاده از کارت بانکی آن فرد برای دریافت سهمیه خودرو وجود دارد یا خیر. در آییننامه اجرایی، علاوه بر کارت بانکی مالک، امکان ثبت کارت بانکی «بهرهبردار» نیز پیشبینی شده است.
بر این اساس، اگر فردی بهعنوان بهرهبردار خودرو ثبت شده باشد و کارت بانکی او نیز در سامانه مربوط به خودرو متصل شود، امکان استفاده از سهمیه خودرو از طریق آن کارت در چارچوب ضوابط طرح وجود خواهد داشت. بنابراین موضوع «کارت بانکی فرد دیگر» با استفاده آزاد از هر کارت بانکی برای خودروی دیگر تفاوت دارد.
در نتیجه، صرف داشتن کارت بانکی یک فرد، بهتنهایی امکان استفاده از سهمیه خودروی دیگر را ایجاد نمیکند و ارتباط کارت با خودرو و ثبت مالک یا بهرهبردار اهمیت دارد. جزئیات نهایی درباره نحوه ثبت بهرهبردار، تعداد کارتهای قابل اتصال به هر خودرو و فرآیند سوختگیری نیز با آغاز اجرای آزمایشی و انتشار دستورالعملهای رسمی روشنتر خواهد شد.