اظهارات بانک مرکزی درباره نبود اولویت ارزی واردات خودرو اول مهر منتشر شد و پنج روز بعد، بخش خودرو سامانه میخک ناگهانی از دسترس خارج شد.
بانک مرکزی اول مهر چه گفت؟
به گزارش آخرین خودرو، اول مهر ۱۴۰۵، اظهارات مهدی دارابی، دستیار رئیس کل بانک مرکزی در امور ارزی، درباره واردات خودرو منتشر شد. او اعلام کرد که در شرایط فعلی و با توجه به محدودیت های تجاری و ارزی، واردات خودرو در اولویت بانک مرکزی قرار ندارد. با این حال، این موضع به معنای مخالفت قطعی با واردات خودرو نیست. دارابی تاکید کرده است که در صورت کاهش محدودیت های ارزی، واردات خودرو می تواند دوباره در دستور کار قرار بگیرد. موضوع فقط واردات توسط شرکت ها نیست. بانک مرکزی نسبت به واردات خودرو با ارز ایرانیان خارج از کشور نیز حساسیت دارد. استدلال مطرح شده این است که حتی اگر خودرو با منابع شخصی در خارج از کشور خریداری شود، خودرو در ایران فروخته می شود و ممکن است ریال حاصل از آن دوباره به تقاضای ارز تبدیل شود.
حتما بخوانید : ناهماهنگی داخل دولت، واردات خودرو را به بازی گرفته است
پنج روز بعد، میخک از دسترس خارج شد
در ساعات پایانی ۶ مهر ۱۴۰۵، بخش مربوط به انتقال خودرو در سامانه میخک از دسترس خارج شد. مسئولان سامانه دلیل این اتفاق را به روزرسانی سیستم اعلام کرده اند و در حال حاضر نمی توان گفت واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور به صورت رسمی متوقف شده است. اما زمان وقوع این اتفاق قابل توجه است. تنها پنج روز از انتشار موضع بانک مرکزی درباره واردات خودرو گذشته بود که یکی از مسیرهای اصلی ثبت و پیگیری واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور از دسترس خارج شد. در حال حاضر هیچ اعلام رسمی درباره ارتباط مستقیم این دو اتفاق منتشر نشده است. بنابراین نمی توان بسته شدن بخش خودرو در میخک را تصمیم بانک مرکزی یا نتیجه مستقیم اظهارات دارابی دانست. با این حال، فاصله زمانی کوتاه میان این دو اتفاق باعث شده است که نحوه ادامه فعالیت این سامانه اهمیت بیشتری پیدا کند.
سوال اصلی؛ یک به روزرسانی ساده یا تغییر مسیر؟
اگر بخش خودرو سامانه میخک پس از چند روز بدون تغییر در روند و مقررات دوباره فعال شود، توضیح «به روزرسانی سیستم» قابل اتکاتر خواهد بود. اما اگر این بخش برای مدت طولانی از دسترس خارج بماند یا پس از بازگشت، شرایط جدیدی برای واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور ایجاد شود، موضوع دیگر فقط یک به روزرسانی فنی نخواهد بود و می تواند نشانه ای از تغییر در سیاست اجرایی این مسیر باشد. به همین دلیل، فعلا مهم ترین موضوع نه اعلام توقف واردات، بلکه مشخص شدن وضعیت ادامه فعالیت این مسیر است.
هزینه تصمیم های متناقض را چه کسی می دهد؟
مسئله اصلی در اینجا فقط واردات خودرو نیست. وقتی یک مسیر قانونی برای واردات ایجاد می شود، مردم و شرکت ها بر اساس همان مقررات برای خرید خودرو، انتقال پول، حمل خودرو، ثبت درخواست و سایر مراحل هزینه می کنند. در چنین شرایطی، اختلاف نظر میان نهادهای دولتی نباید به تصمیم های ناگهانی و غیرقابل پیش بینی برای فعالان اقتصادی تبدیل شود. اگر قرار است سیاستی تغییر کند، این تغییر باید شفاف و قابل پیش بینی باشد تا هزینه آن بر دوش کسانی قرار نگیرد که بر اساس مقررات رسمی کشور برای آن برنامه ریزی کرده اند. دولت از یک طرف به دنبال مدیریت منابع ارزی است، از طرف دیگر از محل واردات خودرو درآمد گمرکی و مالیاتی دارد و همزمان سیاست حمایت از تولید داخل را دنبال می کند. جمع کردن این اهداف با یکدیگر نیازمند سیاستگذاری هماهنگ است، نه تصمیم های جداگانه و متناقض.
بی اعتمادی اقتصادی از همین جا شکل می گیرد
تکرار تصمیم های کوتاه مدت و تغییر مسیرهای ناگهانی می تواند ریسک فعالیت اقتصادی را افزایش دهد. فعال اقتصادی زمانی سرمایه گذاری می کند که بداند مقرراتی که امروز بر اساس آن تصمیم گرفته، فردا بدون اطلاع قبلی تغییر نمی کند. اگر این بی ثباتی ادامه پیدا کند، نتیجه فقط بلاتکلیفی واردکننده یا خریدار خودرو نیست؛ بلکه می تواند به افزایش بی اعتمادی اقتصادی و بیشتر شدن انگیزه برای انتقال سرمایه به گزینه های کم ریسک تر منجر شود. به همین دلیل، اختلاف میان نهادهای دولتی باید پیش از ایجاد یک مسیر اجرایی برای مردم و فعالان اقتصادی حل شود، نه اینکه هزینه اختلافات داخلی دولت به جامعه منتقل شود.
گلوگاه واردات فقط میخک نیست
حتی در صورت فعال بودن سامانه میخک، واردات خودرو برای ایرانیان خارج از کشور تنها به ثبت درخواست در این سامانه محدود نمی شود. منشأ ارز و دریافت کد ساتا نیز از مراحل مهم این فرآیند است. به همین دلیل، ممکن است خودرویی از نظر مقررات واردات شرایط لازم را داشته باشد، اما در مرحله ترخیص به دلیل تایید نشدن منشأ ارز یا صادر نشدن کد ساتا با مشکل مواجه شود. از طرف دیگر، خودروهایی که امروز در بازار دیده می شوند لزوما به معنای باز بودن مسیر ثبت درخواست های جدید نیستند. بخشی از این خودروها ممکن است ماه ها قبل وارد یا ثبت شده باشند و اکنون مراحل ترخیص یا عرضه آنها انجام شده باشد. فعلا بنابراین نمی توان از بسته شدن بخش خودرو در میخک، توقف رسمی واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور را نتیجه گرفت. اما با توجه به فاصله زمانی کوتاه میان اعلام موضع بانک مرکزی و از دسترس خارج شدن این بخش، نحوه بازگشت سامانه و شرایطی که پس از آن اعلام می شود، می تواند تصویر روشن تری از آینده این مسیر ارائه کند.