شایعه افزایش تعرفه واردات خودرو به ۱۰۰ درصد در روزهای اخیر بازار خودرو را تحت تأثیر قرار داده است؛ اگرچه وزارت صمت رسماً با چنین افزایشی مخالفت کرده و این نرخ بهعنوان تصمیم قطعی اعلام نشده است. با وجود عدم قطعیت در این موضوع، همین گمانهزنیها باعث تغییر انتظارات قیمتی شده و خودروهای وارداتی و برخی خودروهای داخلی با افزایش قیمت مواجه شدهاند.
بازار خودرو نشان داده است که تنها به تصمیمات رسمی واکنش نشان نمیدهد و حتی اخبار تأییدنشده نیز میتواند قیمتها را تحت تأثیر قرار دهد. در شرایطی که نوسان نرخ ارز، محدودیت عرضه و کاهش قدرت خرید بازار را تحت فشار قرار داده است، احتمال افزایش تعرفه واردات خودرو انتظار فروشندگان و خریداران را تغییر داده است.
تعرفه ۱۰۰ درصدی هنوز قطعی نیست
ادعاهایی درباره افزایش حقوق ورودی خودروهای وارداتی تا ۱۰۰ درصد در روزهای اخیر مطرح شده است. وزارت صمت بهصورت رسمی با افزایش غیرکارشناسی حقوق ورودی خودروهای وارداتی مخالفت کرده و تأکید دارد که چنین تصمیمی هنوز به صورت رسمی و قانونی ابلاغ نشده است.
از این رو، نمیتوان تعرفه ۱۰۰ درصدی را تصمیم قطعی دولت دانست. هر تغییر تعرفه باید از مسیر قانونی تعیین و به شکل رسمی ابلاغ شود.
علت واکنش بازار پیش از تصمیم رسمی
بازار خودرو ایران طی سالهای اخیر نشان داده که «انتظارات» نقش مهمی در تعیین قیمت دارد. وقتی احتمال افزایش هزینه واردات مطرح میشود، فروشندگان خودروهای خارجی ممکن است قیمتهای خود را بر اساس هزینههای احتمالی آینده تنظیم کنند.
از سوی دیگر، برخی خریداران برای پیشگیری از افزایش قیمت، خرید خود را جلو میاندازند. این رفتارها در کوتاهمدت باعث افزایش تقاضای احتیاطی و رشد قیمت پیشنهادی میشود. بنابراین حتی اگر خبر اولیه تکذیب شود، بازار ممکن است برای مدتی تحت تأثیر فضای روانی به وجود آمده باقی بماند.
تأثیر بر خودروهای وارداتی و داخلی
اگر تعرفه واردات واقعاً افزایش یابد، خودروهای وارداتی بیشترین تأثیر را خواهند دید. حقوق ورودی بیشتر هزینه تمامشده خودرو را افزایش میدهد و این هزینه به مصرفکننده منتقل میشود.
ساختار حقوق ورودی خودرو در سال ۱۴۰۵ یکسان نیست و بسته به نوع خودرو و حجم موتور، نرخهای مختلفی دارد. برای مثال، نرخ حقوق ورودی خودروهای بنزینی با حجمهای موتوری مختلف از سطوح پایین تا بیش از ۱۰۰ درصد متغیر است.
بنابراین، «تعرفه ۱۰۰ درصدی» به معنای یک نرخ واحد برای همه خودروهای وارداتی نیست.
امکان تاثیر افزایش قیمت بر خودروهای مونتاژی و داخلی
تأثیر روانی خبر افزایش تعرفه تنها محدود به خودروهای وارداتی نمیشود. بازار خودرو به هم پیوسته است و افزایش قیمت در یک بخش میتواند بخشهای دیگر را نیز متأثر کند.
در صورت افزایش قیمت خودروهای وارداتی، خودروهای مونتاژی ممکن است به گزینههای جایگزین توجه بیشتری پیدا کنند و این میتواند زمینه افزایش قیمت آنها را فراهم کند.
اگرچه تعرفه واردات به صورت مستقیم قیمت کارخانهای خودروهای داخلی را تعیین نمیکند، اما افزایش قیمت خودروهای وارداتی فضای کلی بازار را تحت تأثیر قرار داده و میتواند قیمتهای معاملاتی در بازار آزاد را افزایش دهد.
رکود توأم با گرانی در بازار خودرو
افزایش قیمت لزوماً به معنای افزایش حجم معاملات نیست. کاهش قدرت خرید بخش قابل توجهی از متقاضیان باعث شده فروشندگان به امید قیمتهای بالاتر از فروش خودداری کنند و خریداران نیز به دلیل نگرانی از آینده قیمتها و نوسان نرخ ارز، خریدها را به تعویق بیندازند.
نتیجه این شرایط بازاری است که در آن قیمتها افزایش مییابد اما تعداد معاملات کاهش مییابد؛ وضعیتی که به عنوان رکود تورمی در بازار خودرو شناخته میشود.
توقف ترخیص خودروهای وارداتی؛ عامل نگرانی بازار
علاوه بر شایعات افزایش تعرفه، گزارشهایی درباره توقف ترخیص برخی خودروهای وارداتی منتشر شده است. این موضوع نگرانی فعالان بازار را درباره احتمال تغییر مقررات افزایش داده است.
با این حال، توقف یا تأخیر در ترخیص به تنهایی به معنی قطعی شدن تعرفه ۱۰۰ درصدی نیست و برای قضاوت در مورد سیاست نهایی دولت باید منتظر ابلاغ رسمی مقررات بود.
چشمانداز بازار خودرو و انتظار تصمیم نهایی دولت
در شرایط کنونی، مهمترین متغیر برای بازار خودرو میزان شفافیت سیاستهای واردات است. هرچه ابهام درباره تعرفه، ثبت سفارش، ترخیص و هزینههای واردات بیشتر باشد، احتمال شکلگیری قیمتهای هیجانی نیز افزایش مییابد.
اگر وزارت صمت و سایر نهادهای تصمیمگیر موضع نهایی خود را به صورت شفاف اعلام کنند، میتوان انتظار داشت که بخشی از هیجان بازار کاهش یابد.