موضوع بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی بار دیگر به یکی از مسائل مهم حوزه بازنشستگی تبدیل شده است؛ بدهیای که بخش قابلتوجهی از آن به تعهدات دولت در اجرای طرح متناسبسازی حقوق بازنشستگان مربوط میشود.
بر اساس اظهارات مطرحشده، مجموع مطالبات سازمان تأمین اجتماعی از دولت بابت متناسبسازی به حدود ۳۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. با این حال، درباره این رقم میان سازمان تأمین اجتماعی و دولت اختلاف نظر وجود دارد و دولت تاکنون تمام این مبلغ را بهعنوان بدهی قطعی نپذیرفته است.
این اختلاف در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که منابع مالی سازمان تأمین اجتماعی مستقیماً با پرداخت مستمری میلیونها بازنشسته و مستمریبگیر ارتباط دارد و تأمین بهموقع منابع میتواند بر توان مالی سازمان برای انجام تعهدات خود اثرگذار باشد.
۱. رقم ۳۴۰ همت از کجا آمده است؟
بخش مهمی از اختلاف موجود به هزینههایی بازمیگردد که در جریان اجرای متناسبسازی حقوق بازنشستگان ایجاد شده است.
بر اساس اظهارات مطرحشده از سوی مسئولان، مطالبات تأمین اجتماعی از دولت بابت متناسبسازی حدود ۳۴۰ همت برآورد شده است. این رقم در واقع به هزینهها و تعهداتی مربوط میشود که سازمان تأمین اجتماعی آنها را ناشی از اجرای این طرح میداند.
با این حال، دولت این رقم را بهطور کامل قبول ندارد و همین موضوع باعث شده تعیین تکلیف نهایی بدهی همچنان در مسیر بررسی و مذاکره قرار داشته باشد.
اهمیت این مسئله برای بازنشستگان از آن جهت است که متناسبسازی با هدف کاهش فاصله میان حقوق بازنشستگان و شاغلان و بهبود سطح دریافتی مستمریبگیران اجرا شده است. بنابراین هرگونه اختلاف درباره منابع مالی این طرح میتواند به بحث درباره نحوه تأمین هزینهها و استمرار اجرای تعهدات دولت و سازمان منجر شود.
۲. بدهی دولت فقط ۳۴۰ همت نیست؛ ارقام بزرگتری هم مطرح شده است
رقم ۳۴۰ همت را نباید با کل بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی یکسان دانست.
مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی در تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که بر اساس محاسبات سازمان و فرمولهای قانونی، بدهی دولت به تأمین اجتماعی دستکم حدود ۷۵۰ هزار میلیارد تومان است. او همچنین توضیح داده بود که بخشی از این بدهی به سهم دولت در پرداخت حق بیمه گروههای خاص، سه درصد حق بیمه بیمهشدگان و تعهداتی مانند متناسبسازی مربوط میشود.
در مقابل، در برخی اظهارات دیگر رقمهای بالاتری نیز درباره مجموع بدهی دولت مطرح شده است. همین تفاوت ارقام نشان میدهد که تعیین رقم نهایی بدهی، به روش محاسبه، نوع تعهدات و مبنای زمانی مورد استفاده بستگی دارد.
از سوی دیگر، دولت طی سالهای اخیر بخشی از بدهی خود را از طریق واگذاری سهام، انتشار اوراق و پرداخت نقدی تسویه کرده است. طبق اعلام مدیرعامل تأمین اجتماعی، دولت چهاردهم طی دو سال بیش از ۳۲۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات این سازمان را در قالبهای مختلف پرداخت کرده است.
۳. ۲۷۷ همت برای تسویه بدهی دولت؛ آیا منابع به بازنشستگان میرسد؟
یکی از مهمترین اتفاقات در بودجه سال ۱۴۰۵، افزایش رقم پیشبینیشده برای پرداخت بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی بود.
طبق اعلام رسمی سازمان تأمین اجتماعی، ابتدا در جداول بودجه رقم ۱۷۰ همت برای تادیه دیون دولت در نظر گرفته شده بود؛ اما پس از پیگیریهای انجامشده، این رقم افزایش یافت و مبلغ ۲۷۷ هزار میلیارد تومان برای پرداخت بدهی دولت به تأمین اجتماعی در بودجه ۱۴۰۵ به تصویب مجلس رسید.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است که این رقم میتواند بخشی از مطالبات انباشتهشده را پوشش دهد. با این حال، فاصله میان رقم بدهیهای اعلامشده و منابع پیشبینیشده در بودجه همچنان قابلتوجه است.
از این منظر، پرداخت بدهی دولت تنها یک موضوع حسابداری میان دولت و سازمان تأمین اجتماعی نیست؛ بلکه مستقیماً با توان مالی سازمان برای پرداخت مستمریها، اجرای تعهدات بیمهای و تأمین هزینههای درمانی میلیونها بیمهشده و بازنشسته ارتباط دارد.
بنابراین برای بازنشستگان، مسئله اصلی این است که منابع حاصل از تسویه بدهی دولت چگونه و در چه زمانی به سازمان تأمین اجتماعی منتقل میشود و این منابع چه تأثیری بر اجرای متناسبسازی و سایر تعهدات مالی سازمان خواهد داشت.
در مجموع، رقم ۳۴۰ همتی مطرحشده، مشخصاً به مطالبات تأمین اجتماعی از دولت در ارتباط با متناسبسازی مربوط است و نباید آن را معادل کل بدهی دولت به سازمان دانست. در کنار این رقم، برآوردهای دیگری از بدهی کلی دولت وجود دارد و همزمان در بودجه ۱۴۰۵ نیز ۲۷۷ همت برای تادیه بخشی از دیون دولت به تأمین اجتماعی پیشبینی شده است. (