در مردادماه، تورم نقطهبهنقطه بخش مسکن به ۳۲.۵ درصد و تورم اجارهبها به ۳۱.۸ درصد رسید، اما رشد درآمد بسیاری از خانوارها با افزایش هزینههای مسکن همگام نشده است. این وضعیت، فشار معیشتی بر مستأجران و متقاضیان خرید مسکن را افزایش داده است.
بحران مسکن در ایران دیگر فقط محدود به افزایش قیمت خانه نیست؛ بلکه افزایش مداوم اجارهبها، هزینههای بالای ساخت، کاهش قدرت خرید خانوارها و طولانی شدن روند طرحهای حمایتی، مجموعهای از چالشها را به بازار مسکن و مردم وارد کردهاند.
آخرین آمارها نشان میدهد که تورم نقطهبهنقطه مسکن در مرداد به ۳۲.۵ درصد و تورم سالانه این بخش به ۳۲.۷ درصد رسیده است. همچنین در بازار اجاره، تورم نقطهبهنقطه ۳۱.۸ درصد و تورم سالانه ۳۲.۳ درصد ثبت شده است.
مسکن؛ هزینهای ضروری و غیرقابل حذف
در مقابل بسیاری از کالاهای مصرفی، مسکن یک نیاز اساسی خانوار است و نمیتوان آن را از سبد هزینه حذف کرد. از این رو، افزایش اجارهبها به طور مستقیم سایر هزینههای زندگی خانوادهها را تحت تأثیر قرار میدهد.
برای خانوارهایی که درآمدشان با افزایش هزینههای مسکن هماهنگ نشده، رشد بیش از ۳۰ درصدی اجارهبها تنها باعث پرداخت مبلغ بیشتر برای خانه نمیشود؛ بلکه سهم بیشتری از درآمدشان را به خود اختصاص میدهد و منابع باقیمانده برای خوراک، درمان، آموزش، حملونقل و سایر نیازهای ضروری کاهش مییابد.
افزایش اجاره؛ موانع پیش روی خانهدار شدن
افزایش هزینه اجارهها، مسیر خانهدار شدن را نیز دشوارتر کرده است. خانوادههایی که بخش زیادی از درآمدشان را صرف اجارهبها میکنند، فرصت کمتری برای پسانداز و تأمین هزینه اولیه خرید خانه دارند.
این موضوع به ویژه برای جوانانی که قصد ازدواج و تشکیل خانواده دارند اهمیت زیادی دارد؛ چرا که افزایش همزمان اجارهبها و قیمت مسکن ورود آنها به بازار خرید را پیچیدهتر کرده است.
طرحهای حمایتی مسکن؛ از وعده تا واقعیت
در سالهای اخیر، طرحهایی مانند مسکن مهر و نهضت ملی مسکن با هدف افزایش عرضه و کمک به خانهدار شدن اقشار مختلف اجرا شدهاند. با این همه، مشکلاتی همچون تأمین مالی، افزایش هزینههای ساخت، میزان آورده متقاضیان و طولانی شدن اجرای برخی پروژهها باعث شده تا بخشی از متقاضیان هنوز در انتظار تحویل واحدهای خود باشند.
در این شرایط، شفافسازی درباره زمان تحویل، میزان آورده لازم و تعهدات دولت و متقاضی، اهمیت زیادی دارد.
منصور علیمردانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، ضمن انتقاد از شرایط معیشتی خانوارها بر این نکته تأکید کرده که مردم انتظار معجزه ندارند بلکه خواهان کار، عدالت و امنیت اقتصادی هستند. وی همچنین اشاره کرده است که جوانان با اجارههای سنگین و هزینههای بالای زندگی مواجهاند و برخی متقاضیان نهضت ملی مسکن هنوز در انتظار تعیین وضعیت پروژههای خود هستند.
بحران مسکن؛ بیش از ساخت خانه
یکی از مسائل مهم در بازار مسکن، توجه همزمان به درآمد خانوار و هزینه مسکن است. افزایش ساختوساز به تنهایی نمیتواند مشکل خانهدار شدن را حل کند، زیرا بدون افزایش قدرت خرید خانوار، بخش قابل توجهی از جامعه همچنان قادر به خرید واحدهای مسکونی نخواهد بود.
از سوی دیگر، کنترل بازار اجاره مستلزم افزایش عرضه، کاهش هزینه ساخت، تأمین مالی مناسب و ایجاد ثبات اقتصادی است.
فاصله درآمد و هزینه؛ محور اصلی چالشهای بازار مسکن
تورم ۳۲.۵ درصدی مسکن و ۳۱.۸ درصدی اجارهبها نشان میدهد که هزینه تأمین مسکن با سرعت قابل توجهی افزایش یافته است. برای خانوارهایی که درآمدشان به همان سرعت رشد نداشته، حتی کاهش سرعت افزایش قیمت مسکن هم بهبود شرایط را تضمین نمیکند.
برای حل بحران مسکن، مجموعهای از سیاستها لازم است؛ از افزایش عرضه واقعی و قابل تحویل تا حمایت هدفمند از مستأجران، تأمین مالی پایدار، کنترل هزینه ساخت و افزایش قدرت خرید خانوار.
در نهایت، مسئله اصلی بازار مسکن فقط درصد افزایش قیمت خانه نیست، بلکه میزان توانایی درآمد خانوار در پرداخت هزینه مسکن است. هرچه این فاصله بیشتر شود، خانهدار شدن برای بخش بزرگی از جامعه به رؤیایی دورتر تبدیل خواهد شد.