بازار ارز در روزهای اخیر شاهد ایجاد فاصله قابلتوجهی بین نرخ دلار آزاد و نرخ اسکناس عرضهشده در شبکه رسمی بوده است. دلار آزاد و تتر به محدوده ۲۰۹ هزار تومان رسیدهاند، در حالی که دلار سهمیهای در حدود ۲۰۰ تا ۲۰۲ هزار تومان معامله میشود.
در معاملات دوشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، نرخ دلار در بازار آزاد و معاملات فردایی به حوالی ۲۰۹ هزار تومان رسید و تتر نیز در همین دامنه معامله شد. در مقابل، اسکناس دلار عرضهشده توسط بانکها و صرافیها با نرخ حدود ۲۰۰ تا ۲۰۲ هزار تومان به متقاضیان ارائه شد که اختلافی بیش از ۷۰۰۰ تومان بین دلار آزاد و سهمیهای ایجاد کرده است.
افزایش این شکاف در حالی است که بازار ارز تحت تأثیر افزایش انتظارات تورمی و تحولات سیاسی با تقاضای احتیاطی بیشتری روبهرو شده است.
عرضه ۵۰۰ میلیون دلار و تأثیر آن بر بازار
بانک مرکزی هفته گذشته اعلام کرد که ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی عرضه کرده تا بازار را مدیریت و هیجانات را کاهش دهد. این اقدام در ابتدا موجب کاهش نرخ دلار شد و قیمت ارز از بیش از ۲۰۰ هزار تومان تا حدود ۱۹۶ هزار تومان پایین آمد. نرخ اسکناس عرضهشده نیز بعداً به حوالی ۱۹۳ هزار تومان رسید.
با این وجود، این کاهش قیمت پایدار نبود. از روز پنجشنبه، در حالی که نرخ اسکناس رسمی کاهش مییافت، قیمت دلار در معاملات غیرحضوری و فردایی دوباره افزایش یافت. این موضوع نشان میدهد که افزایش عرضه ارز به تنهایی نتوانسته انتظارات معاملهگران در بازار آزاد را تغییر دهد.
خرید اندک اسکناس از سوی متقاضیان
بر اساس اعلام بانک مرکزی، در سه روز نخست اجرای طرح عرضه اسکناس تنها حدود ۲۰ میلیون دلار از مجموع ۵۰۰ میلیون دلار عرضهشده توسط متقاضیان خریداری شد که معادل حدود ۴ درصد از حجم اعلامشده است. این آمار نشان میدهد کمبود اسکناس تنها عامل افزایش نرخ ارز نیست و نگرانی فعالان اقتصادی نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی آینده نقش مهمی در تعیین قیمتها دارد.
علت فاصله نرخ دلار آزاد و رسمی
افزایش فاصله میان نرخهای مختلف ارز، بار دیگر موضوع کارآمدی سیاست ارز چندنرخی را مطرح کرده است. وقتی دلار با نرخ پایینتر در شبکه رسمی عرضه میشود، اما نرخ آن در بازار آزاد چند هزار تومان بالاتر است، اختلاف به وجود آمده میتواند تقاضا برای خرید ارز به منظور حفظ ارزش داراییها را افزایش دهد.
اگر فعالان بازار انتظار داشته باشند که نرخ دلار در آینده افزایش یابد، حتی عرضه بیشتر ارز نیز نمیتواند به سرعت این انتظارات را تغییر دهد.
تأثیر تنشهای سیاسی بر بازار ارز
یکی از عوامل مهم افزایش نرخ دلار در روزهای اخیر، افزایش تنشهای سیاسی و نظامی بوده است. همزمان با انتشار اخبار درگیریهای نظامی و افزایش نگرانیها از ادامه تنشها، نرخ تتر نیز به طور قابلتوجهی افزایش یافت و از حدود ۲۰۷ هزار تومان به نزدیک ۲۰۹ هزار تومان رسید.
تتر به دلیل نزدیکی قیمتش به دلار، در بازار ایران از شاخصهای مهم برای ارزیابی انتظارات کوتاهمدت بازار ارز به شمار میرود. رشد همزمان قیمت تتر و معاملات فردایی نشاندهنده این است که بخشی از فعالان بازار هنوز انتظار ادامه روند صعودی نرخ ارز را دارند.
افزایش فاصله نرخ دلار آزاد و مرکز مبادله
علاوه بر اختلاف نرخ دلار آزاد و اسکناس رسمی، فاصله میان نرخ اسکناس در بازار آزاد و حواله مرکز مبادله نیز افزایش یافته است. با رسیدن دلار آزاد به حدود ۲۰۹ هزار تومان، اختلاف نرخ بازار آزاد و حواله مرکز مبادله از ۳۱ درصد گذشت.
افزایش این فاصله میتواند انتقال سیگنالهای قیمتی در بازار را دشوار کند و در صورت تداوم، انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی برای ارز را افزایش دهد.
رشد قیمت طلا و سکه
رشد نرخ ارز در بازار داخلی بر بازار طلا و سکه نیز تأثیرگذار بوده است. در معاملات دوشنبه، قیمتها به شرح زیر بودهاند:
- سکه طرح جدید: ۲۲۲,۵۰۰,۰۰۰ تومان
- نیمسکه: ۱۱۳,۵۰۰,۰۰۰ تومان
- ربعسکه: ۶۱,۵۰۰,۰۰۰ تومان
- هر گرم طلای ۱۸ عیار: ۲۲,۲۵۴,۰۰۰ تومان
علیرغم افزایش قیمت طلا و سکه در بازار داخلی، قیمت جهانی طلا همچنان تأثیرگذار است. اونس جهانی طلا در معاملات روز دوشنبه در حدود ۴۴۴۰ دلار بود که نزدیک به پایینترین سطح دو هفته اخیر قرار گرفت. بنابراین، رشد دلار داخلی تا حدی فشار کاهشی بازار جهانی طلا را در بازار داخلی خنثی کرده است.
چشمانداز بازار ارز
وضعیت فعلی بازار نشان میدهد که سیاستگذار ارزی با وجود افزایش عرضه اسکناس، هنوز با چالش تغییر انتظارات بازار روبهروست. اگر شکاف بین نرخ رسمی و آزاد افزایش یابد، سیاست عرضه ارز با نرخهای پایین ممکن است تنها اثر کوتاهمدت داشته باشد.
کاهش پایدار نرخ دلار بیش از هر چیز به کاهش انتظارات تورمی، ثبات شرایط سیاسی و اقتصادی و افزایش اعتماد فعالان بازار وابسته است. در چنین شرایطی، اختلاف قیمت بین دلار رسمی و آزاد از مهمترین متغیرهای بازار ارز در روزهای آینده خواهد بود.