به نقل از همشهری آنلاین، محمود مولایی: غار وانیا برزک با تشکیلات آهکی چشم‌نواز و یک سفره آب زیرزمینی، امروز به یکی از نمونه‌های گردشگری خصوصی غار تبدیل شده؛ تجربه‌ای که هم‌زمان با فرصت گردشگری، دغدغه حفاظت از یک زیست‌بوم شکننده را نیز به همراه دارد.
ماجرای کشف
۴ سال پیش بود که رضا محلوجی، صاحب خانه روستایی و کاشف غار از طریق همسایه‌ها متوجه ترکیدگی لوله و جمع شدن آب در حیاط خانه شد. او پس از اطلاع از ماجرا، قصد مهار آب در حیاط خانه را داشت که متوجه شد ناگهان آب به طور مرموزی فروکش کرد. محلوجی با دنبال کردن مسیر آب، متوجه حفره کوچکی شد که آب به آن می‌ریخت. پس از بررسی مسیر، نشانه‌هایی از یک حفره بزرگ آشکار شد و بعد از پیگیری و جست و جوی بیشتر و برداشتن خاک و سنگ‌های اطراف با یک اکتشاف هیجان‌انگیز، دهانه غار آهکی کشف شد. غار وانیا برزک حالا با مدیریت مالک خانه، میزبان گردشگران است.
یک عضو کارگروه غارشناسی ایران با بیان اینکه این غار در همان زمان شناسایی و نقشه‌برداری شد به همشهری می‌گوید: «بررسی‌ها وجود یک سفره آب زیرزمینی را در این غار نشان داد.»
میزبانی از گردشگران
جواد نظام‌دوست با بیان اینکه این غار از نظر عمق و طول بزرگ نیست، اما به دلیل تشکیلات آهکی زیبا و قابل توجه، ارزش زمین‌شناسی و غارنوردی دارد، می‌افزاید: «بعد از شناسایی غار، مالک برای پیگیری مشکلاتی که با میراث فرهنگی داشت، به کارگروه غارشناسی مراجعه کرد. بر اساس ضوابط و مقررات مربوط به حفاظت از غارها، اگر غاری در ملک شخصی کشف شود، مالک می‌تواند با رعایت ضوابط، برای سرمایه‌گذاری، حفاظت و بهره‌برداری اصولی از آن اقدام و به‌عنوان متولی غار فعالیت کند. با این حال، میراث فرهنگی این موضوع را نپذیرفته و پیشنهاد خرید زمین و خانه مالک و واگذاری بهره‌برداری گردشگری از غار را مطرح کرده بود.»
او با بیان اینکه مالک با هزینه شخصی و به‌صورت انفرادی، پس از مشاهده چاه حدود سه‌متری، عملیات آماده‌سازی مسیر برای دسترسی به بخش‌های عمیق‌تر غار را آغاز کرد و برای عبور و دسترسی، پله‌هایی ساخت، ادامه می‌دهد: «سال گذشته از طریق کارگروه غارشناسی مجوزهایی برای این غار صادر شد که بر اساس آن، مالک می‌توانست برای غار نام انتخاب کند و به‌عنوان متولی آن فعالیت داشته باشد؛ البته مشروط بر اینکه دوره‌های اولیه مربوط به حفاظت از غار را بگذراند تا فعالیت‌های گردشگری و عمرانی بدون دانش و اطلاعات کافی موجب تخریب غار نشود.»
نظام‌دوست با تاکید بر اینکه مالک علاقه‌مند به تکمیل اطلاعات خود در این زمینه بوده است، توضیح می‌دهد: «اینکه مالک دوره‌های آموزشی را به‌طور کامل گذرانده یا نه، اطلاعی ندارم، اما حدود ۶ ماه است که شخصاً مدیریت غار را بر عهده دارد و گردشگران را پذیرش می‌کند. با توجه به فضای محدود غار، توصیه ما این بود که بازدید با حداقل ظرفیت انجام شود. این تجربه از آن جهت اهمیت دارد که می‌تواند یکی از نخستین نمونه‌های گردشگری خصوصی غار با سرمایه‌گذاری و مدیریت شخصی باشد و امیدواریم در نهایت نتیجه خوبی داشته باشد.»
تجربه جالب از مدیریت خصوصی یک غار
عضو کارگروه غارشناسی درباره غارهایی که با سرمایه‌گذاری دولتی یا نیمه‌دولتی مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند، تأکید می‌کند: «متأسفانه در مواردی این غارها را از دست داده‌ایم، زیرا نگاه سیستمی و حفاظتی به آنها وجود نداشته و گاهی مانند یک پاساژ یا بنگاه اقتصادی با آنها برخورد شده است. در چنین شرایطی، اگر ارزش اقتصادی غار در نظر گرفته نشود، میزان تخریب آن نیز مورد توجه قرار نمی‌گیرد.»
او با اشاره به نمونه‌هایی از غارهای کشور یادآور می‌شود: «غار علیصدر و برخی دیگر از غارها با آسیب‌های جدی مواجه شده‌اند. در طبس نیز در منطقه‌ای که با کمبود آب مواجه است و غار دارای سفره آب زیرزمینی بود، فعالیت‌های معدنی موجب تخریب و شکافتن غار شد و بخش‌هایی از آن از بین رفت.»
جواد نظام‌دوست اضافه می‌کند: «تجربه غار وانیا برزک می‌تواند از این نظر اهمیت داشته باشد که یک نمونه از سرمایه‌گذاری و مدیریت خصوصی در حوزه گردشگری غار است و باید با رویکرد حفاظتی و ظرفیت محدود بازدید، از این تجربه استفاده کرد.»