روزنامه «فایننشال تایمز» در گزارشی به بررسی تأثیر جنگ ایران بر افزایش هزینه سوخت هواپیما، جهش قیمت بلیت پروازها، کاهش سودآوری شرکت‌های بزرگ هواپیمایی و چشم‌انداز ادامه گرانی سفرهای هوایی در سال آینده پرداخت و نوشت: شرکت هواپیمایی «امریکن ایرلاینز» (American Airlines)، بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی جهان، هشدار داده است که حتی در صورت آغاز روند نزولی قیمت نفت، نرخ بلیت پروازها احتمالاً کاهش نخواهد یافت. این شرکت همچنین اعلام کرده که افزایش چشمگیر هزینه سوخت، چشم‌انداز مالی آن را تغییر داده و اکنون انتظار دارد سال جاری را با زیان به پایان برساند. دوون مِی، مدیر مالی امریکن ایرلاینز، در گفت‌وگو با فایننشال تایمز تأکید کرد که کاهش احتمالی قیمت سوخت لزوماً به معنای ارزان‌تر شدن بلیت‌ها نخواهد بود.
او گفت: «اگر قیمت سوخت کاهش یابد، فکر می‌کنم نرخ بلیت‌ها احتمالاً در سطح فعلی باقی بماند. اگر قیمت سوخت افزایش پیدا کند، باید درآمد بیشتری به دست آوریم و برای جبران هزینه بالاتر سوخت، قیمت بلیت‌ها را افزایش دهیم.»
جنگ ایران و دو برابر شدن قیمت سوخت هواپیما
از زمان آغاز جنگ ایران و دو برابر شدن قیمت جهانی سوخت جت، شرکت‌های هواپیمایی نرخ بلیت‌های خود را به‌شدت افزایش داده‌اند. با این حال، مدیر مالی امریکن ایرلاینز معتقد است که قیمت واقعی بلیت‌ها، با در نظر گرفتن تورم، پس از همه‌گیری کرونا هنوز به‌طور کامل به سطح پیشین بازنگشته بود. به گفته مِی، بازگشت قیمت‌ها به سطحی که سودآوری مناسبی برای شرکت‌های هواپیمایی ایجاد کند، در حالت مطلوب باید در سال ۲۰۲۴ اتفاق می‌افتاد، اما عرضه بیش از اندازه ظرفیت پروازها مانع تحقق آن شد. او توضیح داد: «این نخستین سالی بود که شرایط به‌گونه‌ای فراهم شد که توانستیم بازدهی را از نظر واقعی به سطح هفت سال پیش بازگردانیم.»
افزایش ۱۹ درصدی درآمد؛ اما چشم‌انداز زیان‌دهی
امریکن ایرلاینز روز پنجشنبه اعلام کرد که درآمد این شرکت در سه‌ماهه سوم سال جاری نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است. یکی از عوامل اصلی این رشد، افزایش ۲۸ درصدی درآمد حاصل از سفرهای تجاری شرکت‌ها بوده است. با وجود این عملکرد درآمدی، جهش قیمت سوخت جت هزینه سنگینی به امریکن ایرلاینز تحمیل کرده است. این شرکت اعلام کرد که تنها در سه‌ماهه سوم، افزایش قیمت سوخت به تحمیل ۱.۹ میلیارد دلار هزینه اضافی منجر شده است. در نتیجه، امریکن ایرلاینز پیش‌بینی قبلی خود مبنی بر سودآوری سالانه را کنار گذاشته و اکنون انتظار دارد زیانی معادل یک تا ۱.۶۰ دلار به ازای هر سهم ثبت کند. این وضعیت تنها به امریکن ایرلاینز محدود نیست و سایر شرکت‌های بزرگ هواپیمایی آمریکا نیز با فشار مشابهی مواجه شده‌اند.
شرکت «دلتا ایرلاینز» (Delta Air Lines) اوایل ماه جاری اعلام کرد که با وجود افزایش ۱۶ درصدی درآمد سه‌ماهه سوم نسبت به سال گذشته، پیش‌بینی سود خود را کاهش داده است. شرکت «یونایتد ایرلاینز» (United Airlines) نیز از تحمیل ۱.۸ میلیارد دلار هزینه اضافی ناشی از افزایش قیمت سوخت خبر داد. با این حال، یونایتد توانسته است از طریق افزایش قیمت بلیت‌ها، حدود ۷۲ درصد این هزینه اضافی را جبران کند.
مسافران همچنان بلیت‌های گران‌تر می‌خرند
مدیران شرکت‌های هواپیمایی می‌گویند تقاضا برای سفرهای هوایی، برخلاف انتظار، در برابر افزایش قیمت بلیت‌ها مقاومت قابل‌توجهی نشان داده است. شرکت دلتا اعلام کرده که قیمت بلیت‌های خود را حدود ۲۰ درصد افزایش داده، بدون آنکه تغییر محسوسی در میزان فروش مشاهده کند. یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ درآمد شرکت‌های بزرگ هواپیمایی آمریکا، تقاضای بالای مسافران ثروتمند برای خدمات لوکس است؛ گروهی از مشتریان که افزایش هزینه سفر تأثیر چندانی بر تصمیم آن‌ها برای خرید بلیت ندارد. همین موضوع باعث شده شرکت‌های هواپیمایی رقابت گسترده‌تری برای توسعه خدمات ممتاز آغاز کنند. ارتقای کابین‌های پرواز، گسترش سالن‌های اختصاصی فرودگاهی و ارائه خدمات پذیرایی گران‌قیمت، از جمله شراب‌ها و شامپاین‌های مرغوب، بخشی از این رقابت است.
اندرو نوسلا، مدیر ارشد تجاری یونایتد ایرلاینز، روز چهارشنبه در گفت‌وگو با سرمایه‌گذاران اعلام کرد که مسافران و شرکت‌های تجاری، افزایش قیمت بلیت‌ها را پذیرفته‌اند. او گفت: «مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها افزایش قیمت‌ها را پذیرفته‌اند و به اعتقاد ما، این مسئله نتیجه آن است که نرخ بلیت هواپیما برای سال‌های طولانی از تورم سایر بخش‌ها و افزایش هزینه دیگر خدمات سفر عقب مانده بود.» با این حال، نشانه‌هایی از تأثیر گرانی بلیت‌ها بر رفتار برخی مسافران مشاهده می‌شود.
نوسلا اعلام کرد که نرخ اشغال صندلی‌ها در پروازهای تفریحی یونایتد طی سه‌ماهه سوم، ۱.۳ درصد کاهش یافته است. او این افت را نشانه‌ای محدود از حساسیت مسافران به افزایش قیمت‌ها توصیف کرد و افزود که این مسئله بخشی از موازنه‌ای است که شرکت هر روز میان قیمت بلیت و میزان تقاضا برقرار می‌کند.
افزایش آسیب‌پذیری شرکت‌های هواپیمایی در برابر قیمت سوخت
شرکت‌های هواپیمایی آمریکا در مقایسه با بسیاری از رقبای اروپایی و آسیایی خود، بیشتر در معرض نوسانات قیمت سوخت قرار گرفته‌اند. دلیل اصلی این تفاوت، استفاده گسترده‌تر شرکت‌های اروپایی و آسیایی از قراردادهای پوشش ریسک سوخت است؛ قراردادهایی که به شرکت‌ها امکان می‌دهد بخشی از سوخت موردنیاز آینده خود را با قیمت‌های از پیش تعیین‌شده تأمین کنند و تأثیر نوسانات شدید بازار را کاهش دهند. با این حال، صنعت هواپیمایی جهان در شرایطی به سال آینده نزدیک می‌شود که حجم این پوشش‌های ریسک کاهش یافته است. شرکت‌های هواپیمایی به دلیل تداوم قیمت‌های بالای سوخت جت، تمایل چندانی به انعقاد قراردادهای جدید با قیمت‌های فعلی ندارند. این وضعیت می‌تواند آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر افزایش مجدد قیمت انرژی بیشتر کند.
هشدار درباره افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت در سال آینده
برخی مدیران صنعت هواپیمایی هشدار داده‌اند که مسافران باید خود را برای افزایش بیشتر قیمت بلیت‌ها در سال آینده آماده کنند. مایکل اولری، مدیرعامل شرکت هواپیمایی ارزان‌قیمت «رایان‌ایر» (Ryanair)، ماه گذشته در گفت‌وگو با فایننشال تایمز اعلام کرد که قیمت بلیت‌های هواپیما ممکن است در تابستان آینده تا ۲۰ درصد افزایش یابد. همچنین شرکت «لاتام» (LATAM)، بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی آمریکای لاتین، و «آی‌تی‌ای ایرویز» (ITA Airways)، شرکت هواپیمایی ملی ایتالیا، هفته گذشته اعلام کردند که انتظار دارند قیمت بلیت‌ها در سال آینده نیز افزایش پیدا کند.
نقش کاهش رقابت در تداوم گرانی بلیت‌ها
در کنار افزایش هزینه سوخت، برخی کارشناسان معتقدند ساختار بازار هواپیمایی آمریکا و کاهش رقابت نیز به شرکت‌های بزرگ اجازه می‌دهد قیمت بلیت‌ها را در سطوح بالا حفظ کنند. دن آکینز، اقتصاددان حوزه هوانوردی در شرکت آمریکایی «فلایت‌پث اکونومیکس» (Flightpath Economics)، معتقد است شرکت‌های بزرگ هواپیمایی در شرایط کنونی از قدرت قیمت‌گذاری خود حداکثر استفاده را می‌برند. او با اشاره به محدود بودن رقابت در بازار آمریکا و فشارهای مالی بر شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت گفت که شرکت‌های پیشرو در تلاش هستند تا زمانی که تقاضای مسافران بالا باقی مانده، درآمد بیشتری از بازار کسب کنند. آکینز تأکید کرد: «این چهار شرکت بزرگ آمریکایی کاملاً خوشحال هستند که تا زمانی که تقاضا وجود دارد، همچنان هزینه بیشتری از مردم دریافت کنند.»
بر این اساس، حتی کاهش احتمالی قیمت جهانی نفت و فروکش کردن فشارهای ناشی از جنگ ایران نیز الزاماً به معنای کاهش قیمت سفرهای هوایی نخواهد بود؛ زیرا در کنار هزینه سوخت، عواملی همچون تقاضای پایدار، کاهش رقابت و تلاش شرکت‌های بزرگ برای حفظ سودآوری، به تداوم نرخ‌های بالای بلیت کمک می‌کنند.