گروه اقتصاد، یارانه نقدی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایتی دولت از خانوارها، هر ماه با هدف کمک به تأمین هزینه‌های معیشتی پرداخت می‌شود؛ با این حال، سیاست‌های حمایتی دولت در حال ورود به مرحله تازه‌ای است که هم شیوه پرداخت برخی کمک‌ها و هم نحوه شناسایی خانوارهای مشمول را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در همین راستا، طرح پرداخت از طریق «کیف پول ایران» در آستانه اجرای آزمایشی قرار گرفته و همزمان، سازوکار جدید گروه‌بندی اقتصادی خانوارها با هدف شناسایی دقیق‌تر مشمولان حمایت‌های دولتی دنبال می‌شود. در ادامه، جزئیات این طرح‌ها و آخرین تغییرات مربوط به پرداخت یارانه را بخوانید.
کیف پول یارانه چیست؟
کیف پول ایران یک ابزار پرداخت دیجیتال است که امکان انجام برخی تراکنش‌های مالی را از طریق کدهای دستوری تلفن همراه فراهم می‌کند. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی مسئولان، زیرساخت این سامانه با هدف تسهیل پرداخت‌های حمایتی و رفاهی در حال آماده‌سازی است و دولت نیز برنامه دارد بخشی از پرداخت‌های خود را در قالب شارژ این کیف پول انجام دهد.
در همین زمینه، علی‌اکبر حدادی هرندی، رئیس امور راهبری سامانه‌های ملی سازمان اداری و استخدامی، اعلام کرده است که پرداخت آزمایشی بخشی از کمک‌های رفاهی کارکنان دولت از طریق کیف پول ایران، با آماده‌شدن زیرساخت‌های فنی بانک مرکزی و اعلام آمادگی وزارتخانه‌های ارتباطات و کشور، در آستانه اجرا قرار گرفته است.
پیش از این نیز هیئت وزیران دستگاه‌های اجرایی را مکلف کرده بود بخشی از کمک‌های رفاهی کارکنان خود را از طریق شارژ کیف پول ایران پرداخت کنند. بر اساس این مصوبه، حداقل مبلغ شارژ ماهانه این کیف پول یک میلیون تومان تعیین شده است.
از سوی دیگر، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها نیز از انجام مکاتبات لازم با بانک مرکزی برای پیگیری طرح انتقال یارانه‌ها به کیف پول ایران خبر داده است. بر اساس توضیحات این سازمان، اطلاعات موردنیاز برای اجرای طرح، از جمله کد ملی افراد، در اختیار بانک مرکزی قرار می‌گیرد تا امکان انجام پرداخت‌ها با استفاده از اطلاعات هویتی و شماره شبای اعلام‌شده فراهم شود.
با این حال، باید توجه داشت که آماده‌سازی زیرساخت‌ها و اجرای آزمایشی پرداخت‌های رفاهی به معنای آغاز واریز عمومی یارانه نقدی همه خانوارها به کیف پول ایران نیست و زمان اجرای سراسری این طرح به اعلام رسمی جزئیات آن بستگی دارد.
مزایای واریز یارانه در کیف پول ایران
استفاده از کیف پول ایران می‌تواند شیوه دسترسی شهروندان به برخی پرداخت‌های حمایتی و خدمات مالی را تغییر دهد. یکی از ویژگی‌های اعلام‌شده این ابزار، امکان انجام تراکنش از طریق کد دستوری و بدون نیاز به اتصال اینترنت است؛ قابلیتی که می‌تواند در شرایط اختلال اینترنت نیز دسترسی کاربران به خدمات مشخص‌شده را تسهیل کند.
از دیگر قابلیت‌های اعلام‌شده برای این سامانه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-دسترسی بدون اینترنت: امکان استفاده از خدمات کیف پول از طریق کد دستوری تلفن همراه، بدون نیاز به اتصال اینترنت.
-مشاهده موجودی: امکان بررسی موجودی کیف پول از طریق خدمات پیش‌بینی‌شده در سامانه.
-شارژ کیف پول: فراهم‌شدن امکان افزایش موجودی کیف پول از مسیرهای تعیین‌شده.
-انتقال وجه: امکان انتقال وجه در چارچوب خدمات قابل ارائه در این ابزار پرداخت.
-خرید از فروشگاه‌های طرف قرارداد: استفاده از موجودی کیف پول برای خرید از مراکز پذیرنده و فروشگاه‌های مشمول طرح.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، برای شهروندان حدود ۹۰ میلیون کیف پول دیجیتال تعریف شده است. با این حال، جزئیات نحوه استفاده از این ظرفیت برای پرداخت یارانه نقدی، دامنه مشمولان و زمان آغاز اجرای عمومی طرح باید از طریق اطلاعیه‌های رسمی مشخص شود.
کد دستوری کیف پول ایران چیست؟
کد دستوری اعلام‌شده برای استفاده از کیف پول ایران، *۹۸# است. کاربران می‌توانند با شماره‌گیری این کد از طریق تلفن همراه، به خدمات پیش‌بینی‌شده برای این ابزار پرداخت دسترسی پیدا کنند.
قابلیت استفاده از کد دستوری بدون نیاز به اینترنت، از ویژگی‌های مهم کیف پول ایران محسوب می‌شود؛ زیرا امکان دسترسی به برخی خدمات پرداخت را در شرایطی که اتصال اینترنت با اختلال مواجه است، فراهم می‌کند.
با این حال، استفاده از کد دستوری کیف پول ایران را نباید با آغاز واریز یارانه نقدی به این سامانه یکسان دانست. تاکنون اطلاعات مربوط به آماده‌سازی زیرساخت‌ها و پیگیری اجرایی طرح اعلام شده است، اما برای مشخص‌شدن زمان انتقال یارانه نقدی خانوارها، نحوه فعال‌سازی کیف پول و شرایط استفاده از اعتبار، باید منتظر اعلام جزئیات رسمی اجرای طرح بود.
دهک‌بندی یارانه‌ها تغییر کرد؟
همزمان با پیگیری طرح کیف پول ایران، دولت سازوکار جدیدی را برای شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها دنبال می‌کند. بر اساس شیوه‌نامه مصوب هیئت وزیران، خانوارهای کشور در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند تا وضعیت اقتصادی آن‌ها با بررسی مجموعه‌ای از اطلاعات مالی و دارایی‌ها ارزیابی شود.
در این شیوه‌نامه، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مسئول شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی متوسط و پایین است. شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا نیز با همکاری دستگاه‌های مسئول و بر مبنای اطلاعات اقتصادی انجام می‌شود.
در روش جدید، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها صرفاً به یک شاخص محدود نیست و اطلاعاتی مانند ارزش املاک، خودرو، میزان مصرف انرژی، دارایی‌های بازار سرمایه و مانده تسهیلات بانکی در فرایند شناسایی مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین برخی معیارهای دیگر، از جمله داشتن کارت بازرگانی و اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور، در این ارزیابی لحاظ شده‌اند.
بنابراین، مصوبه جدید از تغییر در سازوکار گروه‌بندی اقتصادی خانوارها حکایت دارد؛ اما این موضوع به‌تنهایی به معنای حذف فوری یارانه نقدی گروهی از خانوارها یا تغییر قطعی مبلغ پرداختی به همه مشمولان نیست. آثار اجرایی این شیوه‌نامه بر پرداخت یارانه و سایر حمایت‌های معیشتی، به نحوه اجرای مصوبه و تصمیم‌های رسمی مربوط بستگی خواهد داشت.
ملاک‌های جدید دهک‌های یارانه‌ها چیست؟
بر اساس شیوه‌نامه مصوب هیئت وزیران، برای شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا، مجموعه‌ای از شاخص‌های مالی و دارایی در نظر گرفته شده است. مهم‌ترین این معیارها عبارت‌اند از:
۱. ارزش املاک و مستغلات
ارزش املاک خانوار یکی از شاخص‌های ارزیابی وضعیت اقتصادی است. بر اساس شیوه‌نامه، ارزش روز هر قطعه زمین با کاربری مسکونی، در صورتی که طبق آخرین ارزش معاملاتی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم بیش از ۵۰ میلیارد تومان باشد، در این ارزیابی مورد توجه قرار می‌گیرد. برای زمین‌های فاقد کاربری و زمین‌های دارای کاربری غیرمسکونی، آستانه بیش از ۷۵ میلیارد تومان تعیین شده است. همچنین ارزش هر واحد مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان، یکی دیگر از معیارهای پیش‌بینی‌شده محسوب می‌شود.
۲. ارزش خودروهای خانوار
مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت‌های دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی نیز در شناسایی خانوارهای برخوردار لحاظ می‌شود. بر اساس شیوه‌نامه، عبور مجموع ارزش این خودروها از ۷۵ میلیارد تومان یکی از معیارهای مربوط به وسع اقتصادی بالاست.
۳. میزان مصرف انرژی
خانوارهایی که در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین میزان مصرف انرژی قرار دارند، با استفاده از اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو شناسایی می‌شوند. این شاخص یکی از معیارهای تکمیلی برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارهاست.
۴. دارایی در بازار سرمایه
ارزش سبد سرمایه‌گذاری خانوار در بازار سرمایه نیز در گروه‌بندی اقتصادی مورد توجه قرار می‌گیرد. بر اساس مصوبه، قرارگرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری، یکی از معیارهای شناسایی گروه برخوردار محسوب می‌شود.
۵. مانده تسهیلات بانکی
اطلاعات مربوط به تسهیلات بانکی نیز در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها کاربرد دارد. بر اساس شیوه‌نامه، خانوارهایی که در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات قرار می‌گیرند، با تشخیص بانک مرکزی در این گروه‌بندی مورد توجه قرار خواهند گرفت.
۶. داشتن کارت بازرگانی
داشتن کارت بازرگانی یکی دیگر از معیارهای پیش‌بینی‌شده در شیوه‌نامه برای شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالاست.
۷. اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور
بر اساس مصوبه، افرادی که با تشخیص فرماندهی کل انتظامی، بیش از ۱۸۲ روز در طول یک سال خارج از کشور حضور داشته باشند، مشمول معیار مربوط به اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور خواهند بود.
در مجموع، این شاخص‌ها برای ارزیابی جامع‌تر وضعیت اقتصادی خانوارها در نظر گرفته شده‌اند. با این حال، تشخیص وضعیت اقتصادی و تعیین گروه هر خانوار باید مطابق ضوابط مصوب و بر اساس اطلاعات مورد تأیید دستگاه‌های مسئول انجام شود.