علیرضا کربلایی، عضو شورای عالی آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا با اشاره به پیام رهبر انقلاب به مناسبت ۱۳ آبان و تأکید بر نقش جوانان، دانشجویان و دانش‌آموزان به‌عنوان پیشگامان ساخت آینده کشور اظهار کرد: فرمایشات رهبر انقلاب در مناسبت روز دانش‌آموز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. ۱۳ آبان علاوه بر اینکه روز دانش‌آموز است، به‌نوعی با روز دانشجو و هویت دانشجویی نیز ارتباط دارد و تناسب میان این دو قشر در مسیر پیشرفت کشور ناگسستنی است.
وی با بیان اینکه موتور پیشران هر کشوری، نظام تربیتی و آموزشی و میزان بار علمی است که دانش‌آموزان در دوران تحصیل کسب می‌کنند، افزود: آنچه دانش‌آموز از لحاظ علمی با خود به همراه می‌برد، در آینده می‌تواند پشتوانه رشد شخصیتی و علمی او باشد. هر اندازه این پشتوانه عمیق‌تر، محتوایی‌تر و نافع‌تر باشد، در آینده خیر و منفعت بیشتری به کشور خواهد رساند.
عضو شورای عالی آموزش و پرورش با اشاره به مفهوم علم نافع در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ادامه داد: در سند تحول بنیادین به دنبال علمی هستیم که منفعت آن به همه برسد؛ یعنی دانش‌آموزی تربیت کنیم که پس از کسب علم، بتواند نفع دانش خود را به خلق خدا برساند. بنابراین، منفعت علم نباید صرفاً به شخص دانش‌آموز محدود شود، بلکه باید محیط پیرامون و جامعه‌ای را که در آن زندگی می‌کند نیز در مسیر عبودیت و بندگی خدا منتفع کند.
کربلایی با تأکید بر اینکه دستیابی به چنین هدفی نیازمند بازنگری در فرایند یاددهی و یادگیری است، تصریح کرد: باید بررسی کنیم که تا چه اندازه با تحقق علم نافع در نظام آموزشی فاصله داریم. از سوی دیگر، در سند تحول بنیادین به دنبال تحقق حیات طیبه هستیم؛ یعنی رسیدن به سبک زندگی همراه با عزت که آثار و منافع آن برای جامعه نیز قابل مشاهده باشد.
وی با بیان اینکه دانش‌آموز محور اصلی تحقق اهداف سند تحول بنیادین است، گفت: اگر نتوانیم مهارت‌های لازم، آموزش‌های مؤثر و تربیت موردنیاز را از دوره ابتدایی و حتی پیش از آن در دانش‌آموزان نهادینه و ساختارمند کنیم، قطعاً به افق ترسیم‌شده در نظام تعلیم و تربیت نخواهیم رسید. در کنار این موضوع، به معلمان، مدرسان و مربیانی نیاز داریم که توانایی کمک به تحقق این مأموریت تربیتی را داشته باشند.
تربیت دانش‌آموز نباید به کنکور و کسب رتبه محدود شود
عضو شورای عالی آموزش و پرورش با اشاره به اهمیت جایگاه علم در اقتدار و عزت کشور اظهار کرد: جمله العلم السلطان که بر اهمیت و قدرت علم تأکید دارد، بیانگر این واقعیت است که انسان برخوردار از دانش و آگاهی روز بشریت می‌تواند در عرصه حکمرانی و پیشرفت، جایگاهی عزتمند داشته باشد. اتفاقات و تحولات چند سال اخیر نیز نشان داده است هر اندازه در حوزه فناوری، دانش و علوم منحصر‌به‌فرد توانمندتر و متکی به ظرفیت‌های داخلی خود باشیم، امکان درخشش و پیشرفت بیشتری خواهیم داشت.
وی با اشاره به دستاورد‌های علمی کشور افزود: دانش هسته‌ای ایران، دانشی اجاره‌ای نیست و برآمده از افکار و توانمندی‌های دانشمندان بومی کشور است؛ به همین دلیل نیز از بین رفتنی نیست. دانش سلول‌های بنیادی و سایر دستاورد‌های علمی کشور نیز از همین ظرفیت و توانمندی داخلی سرچشمه گرفته‌اند.
کربلایی با بیان اینکه پیام رهبر انقلاب در امتداد اهداف سند تحول بنیادین و تحقق علم نافع قابل ارزیابی است، تأکید کرد: وظیفه ما تربیت دانش‌آموزانی است که دغدغه اصلی آنها صرفاً کنکور و ورود به دانشگاه یا کسب یک عدد و رتبه مشخص نباشد. دانش‌آموز باید به انسانی فرهیخته تبدیل شود که مهارت گفت‌و‌گو، مهارت زندگی، مهارت عبودیت، مهارت حل مسئله و مفید بودن برای جامعه را آموخته و این توانمندی‌ها را در عمل تمرین کرده باشد.
فاصله آموزش‌های مدرسه با واقعیت‌های جامعه باید کاهش یابد
وی در ادامه با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر ضرورت ویران‌سازی لانه یأس و ناامیدی و تقویت روحیه امید و خودباوری در نسل جوان و نوجوان اظهار کرد: نکته بسیار مهمی در این زمینه مطرح شده است. در آموزه‌های دینی نیز بر آثار مخرب ناامیدی تأکید شده و ناامیدی می‌تواند انسان را از حرکت و تلاش بازدارد.
عضو شورای عالی آموزش و پرورش با اشاره به نقش محیط‌های آموزشی در امیدآفرینی افزود: رهبر انقلاب بر این موضوع تأکید داشته‌اند که هر فرد باید جایگاهی را که در آن قرار دارد، مبدأ تحول و نقطه اثرگذاری خود بداند. اگر هر فرد بتواند از موقعیت و مسئولیتی که در اختیار دارد برای ایجاد تحول و امیدآفرینی استفاده کند، بسیاری از مسائل و مشکلات قابل حل خواهد بود.
کربلایی با اشاره به شرایط دشوار کشور و ضرورت تقویت روحیه امید در میان دانش‌آموزان ادامه داد: در شرایطی که بمباران یأس، ناامیدی و القای ناتوانی و نشدن‌ها در فضای جامعه و ذهن افراد صورت می‌گیرد، باید بتوانیم با ایجاد امید و تقویت خودباوری در نسل نوجوان و جوان، در برابر این جریان ایستادگی کنیم.
وی یکی از راهکار‌های تقویت امید را معرفی دستاورد‌ها و ظرفیت‌های کشور دانست و گفت: یکی از راه‌های امیدآفرینی این است که داشته‌های خود را به نمایش بگذاریم، آنها را به‌صورت شفاف معرفی کنیم و ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور را به جامعه نشان دهیم. نسل جوان باید بداند کشور از چه ظرفیت‌های علمی، فناوری و انسانی برخوردار است و چه دستاورد‌هایی با اتکا به توان داخلی حاصل شده است.
عضو شورای عالی آموزش و پرورش با اشاره به یکی از چالش‌های گذشته نظام آموزشی کشور بیان کرد: یکی از موضوعاتی که طی سال‌های گذشته در آموزش و پرورش مغفول مانده بود، فاصله میان علوم کاربردی و واقعیت‌های جامعه بود. تلاش‌هایی صورت گرفت تا با تغییر و تحول در دروس فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش، نیاز‌های واقعی جامعه و اقتضائات بازار کار در برنامه‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
همه دانش‌آموزان نباید به سمت رشته تجربی هدایت شوند
کربلایی با انتقاد از برخی جهت‌گیری‌های نادرست در انتخاب رشته دانش‌آموزان تصریح کرد: چه ضرورتی دارد که همه دانش‌آموزان را به سمت رشته تجربی سوق دهیم، در حالی که ممکن است کشور به تعداد مشخصی از نیرو‌های متخصص در برخی حوزه‌ها نیاز داشته باشد و ظرفیت‌های موجود نیز پاسخگوی این نیاز باشد؟ در مقابل، امروز با این مسئله مواجه هستیم که رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و مهارتی با کمبود ظرفیت دانش‌آموزی روبه‌رو هستند و استقبال لازم از آنها صورت نمی‌گیرد.
وی با اشاره به وضعیت سایر رشته‌های تحصیلی افزود: در حوزه علوم انسانی نیز همچنان با شرایط مطلوب فاصله داریم و باید برای متناسب‌سازی انتخاب رشته دانش‌آموزان با نیاز‌های واقعی کشور برنامه‌ریزی بیشتری انجام شود.
عضو شورای عالی آموزش و پرورش با بیان اینکه نقشه راه تحول در آموزش و پرورش از چند سال قبل تدوین شده است، گفت: خوشبختانه مسیر حرکت نظام آموزشی در راستای عملیاتی‌سازی گام‌به‌گام سند تحول بنیادین و نزدیک شدن به اهداف آن مشخص شده است، اما نباید فراموش کنیم که اجرای این نقشه راه و تحقق تحول موردنظر، به نیروی انسانی متخصص و متناسب با مأموریت‌های جدید نیاز دارد.
تحول آموزشی بدون معلم و مربی توانمند محقق نمی‌شود
کربلایی با تأکید بر اهمیت تربیت نیروی انسانی متناسب با اهداف سند تحول بنیادین خاطرنشان کرد: برای تحقق تحول در نظام آموزشی باید افرادی را در اختیار داشته باشیم که متناسب با این مأموریت تربیت شده باشند. در حوزه تربیت معلمان و مربیان توانمند و اثرگذار همچنان جای کار وجود دارد و برای رسیدن به شرایط مطلوب باید فرایند‌ها و زمان‌بندی‌های بیشتری طی شود.
وی با اشاره به ضرورت تداوم اصلاحات در برنامه‌های آموزشی و محتوای کتاب‌های درسی اظهار کرد: تغییر و تحول کتاب‌های درسی از دوره ابتدایی آغاز شده و امسال در پایه‌های اول، دوم و سوم ابتدایی، تغییرات ماهوی در محتوای کتاب‌ها، شیوه نگارش و موضوع هویت‌یابی پایه‌های تحصیلی انجام شده است.
عضو شورای عالی آموزش و پرورش در پایان تأکید کرد: اگر این روند اصلاح و تحول در کتاب‌های درسی ادامه پیدا کند و تغییر نقش‌ها و ساماندهی برنامه‌های آموزشی و تربیتی متناسب با نیاز‌های نسل آینده دنبال شود، می‌تواند در شکل‌گیری هویت دانش‌آموزان و تربیت نسلی توانمند، امیدوار و اثرگذار بسیار مثمرثمر باشد.