این سه قایق را مؤسسه باستان‌شناسی شهرداری پکن در اواخر سال ۲۰۲۵، هنگام کاوش در منطقه فنگتای کشف کرد. نتایج این کشف در مارس ۲۰۲۶ به اطلاع عموم رسید و دینگ لینا، پژوهشگر این مجموعه، در مراسم اختتامیه فصل باستان‌شناسی مردمی پکن در ۳۱ اکتبر، یافته‌ها را بار دیگر بررسی کرد.
به گزارش خبرکده به نقل از فرادید؛؛ این کشف تصویری متفاوت از گذشته پکن به دست می‌دهد. امروزه منطقه فنگتای بخشی از کلان‌شهری پرجمعیت و توسعه‌یافته است، اما حدود ۱۸۰۰ سال پیش، یکی از مسیرهای مهم رودخانه‌ای از این ناحیه می‌گذشت. به گفته دینگ لینا، رودخانه باستانی یونگ‌دینگ شمال چین را به دشت‌های مرکزی این سرزمین متصل می‌کرد و در دوره هان و جین برای رفت‌وآمد شناورها اهمیت داشت.
سه قایق در بستر رودخانه‌ای باستانی
کاوش‌ها در چارچوب طرح توسعه شهری در روستای وان‌چوان‌سی، واقع در منطقه فنگتای پکن انجام شد. باستان‌شناسان سه قایق را که در کنار یکدیگر و در پیچ بستر قدیمی رودخانه یونگ‌دینگ قرار داشتند، به‌ترتیب یونگ‌دینگ ۱، یونگ‌دینگ ۲ و یونگ‌دینگ ۳ نام‌گذاری کردند.
این کشف نخستین شواهد مستقیم باستان‌شناختی از کشتیرانی باستانی در آبراه‌های داخلی منطقه پکن را فراهم کرده است؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد رودخانه‌ها احتمالاً نقشی مهم‌تر از آنچه پیش‌تر مستند شده بود، در حمل‌ونقل این منطقه داشتند.
هر سه قایق از چوب ساخته شده‌اند و کف صاف دارند. دماغه آن‌ها رو به جنوب غربی است و طولشان از ۱۰ متر بیشتر است. قایق سوم با طول ۱۵ متر، بزرگ‌ترین نمونه این مجموعه است. قایق دوم که بهتر از دو نمونه دیگر حفظ شده، ۱۴ متر طول دارد. بدنه آن با ۱۰ عضو سازه‌ای عرضی به ۹ محفظه مجزا تقسیم شده است.
تاریخ‌گذاری مقدماتی به روش کربن ۱۴ نشان می‌دهد که این قایق‌ها به اواخر دوره هان شرقی و دوره‌های وی و جین تعلق دارند؛ دوره‌هایی که قدمت آن‌ها به حدود ۱۸۰۰ سال پیش می‌رسد.
۱۰ نشان حکومتی بر بدنه چوبی قایق
مهم‌ترین یافته این کاوش، نشان‌هایی است که روی بخش‌های چوبی قایق دوم شناسایی شده‌اند. باستان‌شناسان در مجموع ۱۰ نمونه از نویسه چینی «官» را روی چوب‌ها پیدا کردند. این نویسه که به امور دولتی، مقامات رسمی یا نهادهای حکومتی اشاره دارد، احتمال استفاده از قایق در فعالیت‌های عمومی یا تحت نظارت حکومت را مطرح می‌کند.
نشان باقی مانده روی بدنه یکی از قایق‌ها
گروه کاوش این نشان‌ها را شواهدی مهم برای اثبات ماهیت رسمی قایق می‌داند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که شناور مستقیماً به سفارش حکومت ساخته شده بود یا در فعالیت‌های حمل‌ونقلی تحت نظارت دولت به کار می‌رفت.
این علامت‌ها ممکن است به پژوهشگران کمک کنند تا سازمان‌دهی حمل‌ونقل رودخانه‌ای در دوره هان و جین را بهتر بشناسند؛ زمانی که آبراه‌ها برای جابه‌جایی مسافران، غلات و دیگر کالاهای ضروری مورد استفاده قرار می‌گرفتند. این کشف نمونه‌ای ملموس برای بررسی شیوه نظارت حکومت بر چنین فعالیت‌هایی فراهم می‌کند.
بقایای انسانی و استخوان‌های حیوانات در اطراف قایق‌ها
یافته‌های محوطه کاوش به قایق‌های چوبی محدود نمی‌شود. باستان‌شناسان در محدوده اطراف آن‌ها بقایای انسانی و استخوان‌های حیواناتی مانند اسب، گاو، گوسفند، خوک و سگ را نیز شناسایی کرده‌اند.
بررسی این بقایا ممکن است اطلاعات بیشتری درباره فعالیت‌های انجام‌شده در حاشیه رودخانه و سابقه استفاده از این محوطه در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
تحلیل گونه‌های چوبی به‌کاررفته در ساخت شناورها نیز نتایج جالبی داشته است. مشخص شده که برای ساخت بدنه قایق‌ها عمدتاً از انواع کاج استفاده شده، درحالی‌که چوب درختان توت در برخی اتصالات و اجزای نگهدارنده به کار رفته است.
پژوهشگران معتقدند این تفاوت نشان می‌دهد که سازندگان قایق بر اساس میزان دوام و کاربرد موردنظر، چوب‌های متفاوتی را انتخاب می‌کردند. بررسی‌های فنی این آثار، علاوه بر روشن کردن شیوه‌های نجاری و قایق‌سازی، می‌تواند به شناخت نیازهای حمل‌ونقل در آن دوره نیز کمک کند.
حفاظت از قایق‌های باستانی
پس از پایان کاوش، هر سه قایق با استفاده از سازه‌های نگهدارنده فولادی تقویت شدند و با دقت از محل کشف بیرون آورده شدند تا مراحل حفاظت و مرمت روی آن‌ها انجام شود.
حفاظت از قایق با اضافه کردن پوشش فولادی
چوب این شناورها پس از نزدیک به ۱۸۰۰ سال مدفون ماندن در رسوبات رودخانه، همچنان از آب اشباع است. چنین چوبی برای جلوگیری از تخریب به روش‌های تخصصی حفاظت نیاز دارد؛ زیرا خشک شدن کنترل‌نشده می‌تواند موجب تغییر شکل و آسیب جدی به ساختار آن شود.
در مراحل بعدی، پژوهشگران بر بررسی شیوه ساخت قایق‌ها، گونه‌های چوبی به‌کاررفته و نشان‌های حکومتی حک‌شده روی یکی از آن‌ها تمرکز خواهند کرد. آن‌ها همچنین امیدوارند مشخص کنند این شناورها دقیقاً چه کاربردی داشته‌اند و آیا طراحی آن‌ها می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره سازمان‌دهی حمل‌ونقل رودخانه‌ای در دوره هان و جین آشکار کند یا نه.