به گزارش آخرین خودرو، مدیرعامل بورس انرژی ایران ۱۰ آبان پیشنهاد کرد بخشی از بنزین کشور در تابلوهای این بورس عرضه شود و جایگاه داران به عنوان خریدار عمده، قیمت آن را کشف کنند.
یک سازوکار برای ۱۴۰ میلیون لیتر کافی نیست
«نمی توان تمام ۱۴۰ میلیون لیتر بنزین مصرفی کشور را با یک سازوکار واحد مدیریت کرد و باید از ابزارهای متنوع بازار بهره گرفت.»
او توضیح داد: می توان بخشی از بازار را با سازوکارهای واقعی بازار و کشف قیمت مدیریت کرد و برای بخش دیگر از ابزارهای اصلاح سیاست های یارانه ای بهره گرفت. این پیشنهاد هنوز در حد طرح بورس انرژی است و تا امروز تصمیمی از سوی وزارت نفت یا دولت درباره آن گزارش نشده است.
زنجیره پیشنهادی از پالایشگاه تا باک خودرو
بر اساس پیشنهاد نظیفی، در سمت عرضه شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی، پالایشگاه ها و واردکنندگان در چارچوب مقررات محصولات خود را روی تابلوی بورس انرژی می گذارند. در سمت تقاضا، جایگاه داران به عنوان خریدار عمده وارد می شوند.
| حلقه زنجیره | چه کسی | نقش در طرح پیشنهادی |
| عرضه کننده | شرکت ملی پخش، پالایشگاه ها، واردکنندگان | عرضه بنزین روی تابلوهای بورس انرژی |
| محل معامله | بورس انرژی ایران | کشف قیمت عمده و اعلام شفاف قیمت و حجم معاملات |
| خریدار عمده | جایگاه داران | خرید عمده در بورس |
| مصرف کننده | رانندگان | خرید از جایگاه |
این جدول نشان می دهد تغییر اصلی در میانه زنجیره رخ می دهد: در طرح پیشنهادی، جایگاه دار برای بخشی از بنزین خودش در بورس خریدار است و قیمت عمده از معامله میان عرضه کنندگان و خریداران شکل می گیرد. به گفته نظیفی، بورس انرژی این الگو را پیش تر در حوزه برق اجرا کرده است. اینکه قیمت کشف شده در بورس به چه شکل به قیمت پمپ برسد و سهم این بخش از کل بازار چقدر باشد، در این پیشنهاد مشخص نشده است.
بنزین سوپر وارداتی و طیف قیمت
نظیفی عرضه بنزین سوپر وارداتی با اکتان ۹۵ را اقدامی برای تنوع عرضه و افزایش حق انتخاب مصرف کننده دانست و گفت: «این اقدام به تنهایی مسئله مصرف بنزین کشور را حل نمی کند، اما می تواند با ایجاد طیفی از قیمت ها، علامت های دقیق تری از شرایط اقتصادی بازار ارائه دهد.»
او افزود: عرضه محصولات متنوع با منشا تولید و برند مشخص، علاوه بر کمک به شکل گیری قیمت مرجع، می تواند زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت تولید داخلی پالایشگاه ها را فراهم کند. واردات بنزین سوپر توسط بخش خصوصی از آبان ۱۴۰۳ مجاز شده است. مدیرعامل بورس انرژی همچنین گفت: «نمی توان برای مدت طولانی قیمت ها را سرکوب کرد و مانع انعکاس واقعیت های اقتصادی شد.» به گفته او، امنیت انرژی علاوه بر دسترسی مستمر به سوخت، به توان پرداخت هزینه آن نیز وابسته است.
فاصله مصرف و تولید بنزین
نکته قابل توجه این است که عدد ۱۴۰ میلیون لیتری که آقای نظیفی اعلام کرده است؛ از آمارهایی که پیش تر در رسانه ها و گزارش های رسمی منتشر شده بالاتر است.
| دوره | مصرف روزانه بنزین |
| ۱۴۰۲ (مدت مشابه) | ۱۱۵.۴ میلیون لیتر |
| دی ۱۴۰۳ | ۱۲۴ میلیون لیتر |
| میانگین پنج ماه نخست ۱۴۰۵ | حدود ۱۳۲ میلیون لیتر |
| هشت روز نخست شهریور ۱۴۰۵ | حدود ۱۴۸ میلیون لیتر |
| ادعای مدیرعامل بورس انرژی (آبان ۱۴۰۵) | ۱۴۰ میلیون لیتر |
این جدول نشان می دهد مصرف روزانه بنزین در حدود سه سال پیوسته بالا رفته و میانگین پنج ماه نخست ۱۴۰۵ حدود ۱۷ میلیون لیتر از ۱۴۰۲ بیشتر است. در همین دوره، تولید روزانه بنزین حدود ۱۲۲ میلیون لیتر گزارش شده؛ یعنی حتی با میانگین ۱۳۲ میلیون لیتری، حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز باید از واردات یا ذخایر تامین شود. رقم ۱۴۰ میلیون لیتر میان میانگین پنج ماهه و اوج شهریور قرار می گیرد. شهریور معمولا با سفرهای تابستانی و استفاده بیشتر از کولر خودرو از ماه های پرمصرف است؛ این برداشت تحلیلی است و مبنای دقیق رقم ۱۴۰ میلیون لیتر (میانگین، اوج یا برآورد) در سخنان نظیفی روشن نشده است.
پیشنهاد بورس در کنار تغییرات اخیر سوخت
این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان رسیده و سهمیه هر کارت ۶۰ لیتر ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر ۳۰۰۰ تومانی است. پیش تر آخرین خودرو درباره ادغام سهمیه های بنزین با میانگین وزنی گزارش داده بود. خرید بنزین آزاد در بیشتر جایگاه های تهران نیز به صورت آزمایشی توکنی شده است.
آینده این پیشنهاد به دو متغیر بستگی دارد: نخست، موضع وزارت نفت و شرکت ملی پخش درباره واگذاری بخشی از عرضه به بورس؛ و دوم، سهمی از بازار که قرار است با قیمت کشف شده معامله شود و اینکه این قیمت چگونه و با چه فاصله ای به قیمت پمپ بنزین منتقل شود.