کمبود گواهی اسقاط؛ نشانه‌ای از شکست سیاست نوسازی ناوگان

به گزارش آخرین خودرو، در کشوری که ۷ میلیون و ۵۵۲ هزار خودروی سواری فرسوده دارد، کمبود گواهی اسقاط کار را به پرداخت ریالی عوارض شماره گذاری رسانده است؛ نشانه ای از ناکامی سیاست اسقاط.

گواهی کم است، خودروی فرسوده نه

به گزارش آخرین خودرو، ستاد نوسازی ناوگان روز ۱۲ آبان به خودروسازانی که گواهی اسقاط سواری در سامانه پیدا نمی کنند، اجازه داد عوارض شماره گذاری خودروهای نو را ریالی بپردازند. مبنای این تصمیم تبصره ۲ ماده ۱۰ اصلاحیه قانون ساماندهی صنعت خودرو است. خودروساز باید اخطار «عدم وجود گواهی» در سامانه را پیوست کند و با ستاد مکاتبه کند تا مجوز شماره گذاری صادر شود. مبلغ این عوارض ریالی و نحوه محاسبه آن هنوز اعلام نشده است.

این تصمیم شاید گره پلاک خودروهای نو را باز کند، اما پرسش بزرگ تری را پیش می کشد: چرا در کشوری که میلیون ها خودروی فرسوده در خیابان هایش تردد می کنند، گواهی اسقاط کم آمده است؟

۲۲ میلیون وسیله نقلیه فرسوده در خیابان

بر اساس آماری که آخرین خودرو در گزارش فرسودگی ۵۴ درصدی ناوگان منتشر کرد، از ۴۱ میلیون و ۲۰۶ هزار و ۱۴۸ وسیله نقلیه در حال تردد، ۲۲ میلیون و ۱۰۲ هزار و ۱۴۰ دستگاه فرسوده هستند؛ یعنی ۵۳.۶ درصد ناوگان. سهم خودروی سواری از این عدد ۷ میلیون و ۵۵۲ هزار و ۷۳۰ دستگاه است و از هر سه سواری در حال تردد، تقریبا یکی فرسوده است. مبنای این آمار اطلاعات ثبت شده در پلیس است.

در مقابل، آمار اسقاط ۱۹ ساله نشان می دهد از ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۴ در مجموع ۲ میلیون و ۶۲۱ هزار و ۲۲۲ خودرو اسقاط شده است. رکورد این دوره در ۱۴۰۳ با ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه ثبت شد و در ۱۴۰۴ این رقم به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه افت کرد.

این جدول محاسبه آخرین خودرو بر اساس همین دو گزارش است. حتی اگر هر سال به اندازه رکورد ۱۴۰۳ خودرو اسقاط شود، بیش از ۲۰ سال طول می کشد تا فقط سواری هایی که همین امروز فرسوده اند از چرخه خارج شوند؛ آن هم بدون حساب خودروهایی که هر سال به جمع فرسوده ها اضافه می شوند. با عملکرد سال گذشته، این زمان به حدود ۳۷ سال می رسد.

کمبود گواهی؛ کارنامه مشوق ها و محدودیت ها

با این حجم از خودروی فرسوده، منطقا نباید گواهی اسقاط کم بیاید. تا وقتی میلیون ها سواری فرسوده در خیابان هستند، کمبود گواهی یعنی صاحبان این خودروها برای اسقاط مراجعه نمی کنند. از این زاویه، کمبود گواهی و مجوز پرداخت ریالی به منزله شکست سیاست اسقاط تا امروز است: مشوق ها کافی نبوده، محدودیت ها اثر نکرده، قیمت گواهی برای دارنده خودرو جذاب نیست و دولت هم حمایت مستقیمی از این طرح نمی کند.

حسن کریمیان، رئیس انجمن صنفی مراکز اسقاط خودروهای کشور، پیش تر در اطلاعیه ۴ آبان انجمن گفته بود: «در حال حاضر آمار اسقاط خودرو روی رقم ۱۰۰ هزار دستگاه قرار دارد که این آمار نسبت به سال گذشته کاهشی است.»

۲۵۰ میلیون تومان؛ حتی یک موتورسیکلت هم نمی شود

نرخ رسمی هر گواهی اسقاط سواری از ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ با دو برابر شدن از ۳۰ میلیون تومان، به ۶۰ میلیون تومان رسیده است. بر اساس محاسبه آخرین خودرو، دارنده یک خودروی فرسوده با سه گواهی ۶۰ میلیون تومانی و ارزش لاشه، در نهایت حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان دریافت می کند.

کریمیان در گفت وگو با آخرین خودرو توضیح داد: بیشتر دارندگان خودروهای فرسوده از اقشار ضعیف یا متوسط رو به پایین جامعه هستند و این خودروها برای آن ها حکم وسیله امرار معاش را دارد. او گفت: با رقمی که در حال حاضر به این افراد پرداخت می شود، حتی نمی توانند یک موتورسیکلت بخرند، چه برسد به خودرو. به باور رئیس انجمن، حتی اگر نرخ تازه ای اعلام شود، باز هم متقاضی به اندازه لازم مراجعه نمی کند.

پول ریالی به جای اسقاط؛ خرج چه می شود؟

فلسفه گواهی اسقاط این بود که در برابر هر خودروی نو، خودروی فرسوده ای از خیابان خارج شود. با پرداخت ریالی، خودروی نو پلاک می گیرد، اما هیچ خودروی فرسوده ای اسقاط نمی شود. هزینه هم سر جایش است: خودروساز، مونتاژکار و واردکننده این مبلغ را می پردازند، اما در نهایت در قیمت تمام شده می نشیند و خریدار هر خودرویی، از کوییک تا لندکروز، آن را پرداخت می کند.

اینجا چند پرسش بی پاسخ مانده است. وقتی خودروی فرسوده ای اسقاط نمی شود، چرا باید پول ریالی جای گواهی را بگیرد؟ این پول قرار است صرف چه شود و آیا به حساب نوسازی ناوگان یا حمایت از دارندگان خودروهای فرسوده می رود؟ و دولت که تا امروز یارانه ای برای اسقاط نپرداخته، چه سهمی از هزینه نوسازی ناوگان را می پذیرد؟ تا وقتی این پرسش ها پاسخ نگیرد، پرداخت ریالی بیشتر شبیه یک عوارض تازه بر قیمت خودرو است تا راهی برای خروج خودروهای فرسوده.

کمبود گواهی و بازگشت بحث گرانی

همزمان با کمبود گواهی، بحث افزایش قیمت گواهی اسقاط هم دوباره داغ شده است. محمدصادق حاتمی، رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، روز ۱۲ آبان گفت: «تاکنون قیمت جدیدی در خصوص اسقاط اعلام و اعمال نشده است.» کریمیان هم تایید کرد که قیمت تا این لحظه تغییر نکرده، هرچند از صحبت های او برمی آید که افزایش در راه است.

شاید همین کمبود گواهی بوده که بحث گرانی را دوباره پیش کشیده است؛ هرچند هیچ مقام رسمی چنین ارتباطی را تایید نکرده است. اما اگر گواهی گران تر شود و دولت همچنان کنار بایستد، هزینه بیشتری به قیمت خودروی نو اضافه می شود، بی آنکه معلوم باشد خودروهای فرسوده بیشتری از خیابان خارج شوند.