این روزها کافی است چند بار درباره وام، تسهیلات بانکی یا خرید خودرو در فضای مجازی جست‌وجو کنید تا با انبوهی از تبلیغات مواجه شوید؛ از «وام فوری بدون ضامن» و «وام ۴ درصدی» گرفته تا «وام با سیم‌کارت»، «وام طلا»، «وام خرید خودرو» و حتی خرید و فروش امتیاز تسهیلات.
بازنشستگان، مستمری‌بگیران و یارانه‌بگیران نیز یکی از گروه‌هایی هستند که به دلیل انتشار گسترده تبلیغات مربوط به وام بازنشستگان، وام با کارت یارانه، تسهیلات بدون ضامن و پرداخت وام بر اساس حقوق یا مستمری، ممکن است بیش از دیگران در معرض چنین پیام‌هایی قرار بگیرند.
در برخی از این تبلیغات از مخاطب خواسته می‌شود برای استعلام، تکمیل پرونده یا فعال‌سازی وام روی یک لینک کلیک کند یا با شماره‌ای تماس بگیرد. پس از آن نیز ممکن است درخواست اطلاعات هویتی، تصویر کارت ملی و شناسنامه، اطلاعات کارت بانکی، رمز پویا یا پرداخت مبالغی با عنوان کارمزد، تشکیل پرونده، بیمه و آزادسازی تسهیلات مطرح شود.
همین مرحله می‌تواند یک پیام وسوسه‌کننده درباره وام را به نقطه آغاز یک پرونده کلاهبرداری یا دردسر بانکی و قضایی تبدیل کند؛ موضوعی که بازنشستگان و یارانه‌بگیران نیز باید در مواجهه با تبلیغات تسهیلات فوری نسبت به آن حساس باشند.
هشدار بانک مرکزی درباره خرید و فروش وام
بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای که ۹ مهرماه منتشر کرد، نسبت به تبلیغات مربوط به واگذاری، خرید و فروش تسهیلات بانکی هشدار داد و اعلام کرد چنین اقداماتی غیرقانونی است و می‌تواند برای تبلیغ‌کنندگان پیگرد قانونی داشته باشد.
این بانک همچنین تأکید کرده است تبلیغات منتشرشده در فضای مجازی و پیامک‌ها درباره اعطای وام و خرید و فروش تسهیلات ممکن است با هدف کلاهبرداری و سوءاستفاده از اطلاعات شهروندان انجام شود.
این هشدار برای افرادی که به دنبال وام بازنشستگان، وام یارانه‌بگیران، تسهیلات فوری یا وام بدون ضامن هستند نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا استفاده از عنوان‌هایی مانند «وام با کارت یارانه» یا «وام ویژه بازنشستگان» به‌تنهایی به معنای رسمی یا معتبر بودن یک پیشنهاد نیست.
موضوع تنها به از دست رفتن یک مبلغ پول محدود نمی‌شود. در اختیار گذاشتن مدارک هویتی یا حساب بانکی به افراد ناشناس، با وعده دریافت یا فروش وام، می‌تواند برای صاحب حساب تبعات حقوقی ایجاد کند و حتی در برخی موارد، او را در برابر تراکنش‌های مالی مشکوک و جرائم مرتبط با پولشویی با مسئولیت مواجه کند.
چرا تبلیغ «وام ۴ درصدی» این‌قدر جذاب است؟
افزایش هزینه‌های زندگی، دشواری تأمین مسکن، رشد هزینه‌های خودرو، درمان و آموزش و نیاز بسیاری از خانوارها به نقدینگی، تقاضا برای تسهیلات بانکی را افزایش داده است.
این نیاز برای بسیاری از بازنشستگان، مستمری‌بگیران و خانوارهای یارانه‌بگیر که بخش مهمی از درآمد ماهانه آنها صرف هزینه‌های ثابت زندگی می‌شود، می‌تواند جدی‌تر باشد.
در چنین شرایطی، عباراتی مانند «بدون ضامن»، «غیرحضوری»، «فوری»، «۴ درصد»، «وام ویژه بازنشستگان»، «وام با یارانه» و «۴۰۰ میلیون تومان» دقیقاً روی نیاز اصلی متقاضیان دست می‌گذارند.
فردی که مدت‌ها در انتظار دریافت تسهیلات بوده یا امکان معرفی ضامن ندارد، ممکن است با دیدن چنین تبلیغی تصور کند راهی سریع برای عبور از فرایندهای بانکی پیدا کرده است. سودجویان نیز دقیقاً از همین نیاز و عجله استفاده می‌کنند.
در حالی که تسهیلات بانکی کالایی نیست که مانند خودرو یا سایر کالاها در بازار آزاد خرید و فروش شود. وام بانکی بر اساس ضوابط و مقررات شبکه بانکی و پس از بررسی شرایط متقاضی پرداخت می‌شود و اصولاً قابلیت خرید، فروش یا انتقال به غیر را ندارد؛ مگر در موارد خاصی که قانون و مقررات اجازه داده باشد.
ترفند از «وام» شروع می‌شود، اما هدف می‌تواند اطلاعات بانکی باشد
تمام کلاهبرداری‌های مرتبط با وام از درخواست مستقیم پول شروع نمی‌شوند. گاهی ابتدا پیامی کاملاً حرفه‌ای برای مخاطب ارسال می‌شود که در آن نام یک بانک، لوگوی یک مؤسسه، شماره پرونده، کد رهگیری یا حتی عبارت‌هایی مانند «تأیید بانک مرکزی» دیده می‌شود.
گاهی نیز برای جلب اعتماد مخاطب از عبارت‌هایی مانند «وام ویژه بازنشستگان»، «تسهیلات حمایتی یارانه‌بگیران»، «وام با کارت مستمری» یا «وام با تضمین یارانه» استفاده می‌شود.
هدف این مرحله، ایجاد اعتماد است.
پس از آن ممکن است از فرد خواسته شود برای «احراز هویت» اطلاعات شخصی خود را ارسال کند یا وارد لینکی شود که ظاهری مشابه صفحات رسمی بانک‌ها دارد.
در مرحله بعد نیز درخواست پرداخت مبلغی با عناوینی مانند کارمزد، هزینه تشکیل پرونده، بیمه تسهیلات، آزادسازی اعتبار یا تضمین مطرح می‌شود.
در چنین شرایطی، متقاضی ممکن است به جای دریافت پول از بانک، خودش مبلغی را به حساب کلاهبردار واریز کند.
حتی در صورت خودداری از پرداخت وجه، ارسال تصویر مدارک هویتی یا اطلاعات حساب بانکی برای افراد ناشناس می‌تواند خطرناک باشد.
«وام فوری» با یک پیامک واقعی نمی‌شود
یکی از نشانه‌های تبلیغات مشکوک، اعلام قطعی واجد شرایط بودن فرد برای دریافت تسهیلات است؛ بدون آنکه خبری از اعتبارسنجی، بررسی سابقه بانکی یا اعلام شرایط رسمی بانک باشد.
عبارت‌هایی مانند:
- «شما واجد شرایط دریافت وام هستید»
- «وام شما تأیید شده است»
- «وام ویژه بازنشستگان برای شما فعال شد»
- «یارانه‌بگیران مشمول دریافت وام شدند»
- «سهمیه شما فعال شده»
- «برای تکمیل ثبت‌نام روی لینک زیر کلیک کنید»
باید برای مخاطب یک زنگ خطر جدی باشد.
بازنشسته یا یارانه‌بگیر بودن نیز به این معنا نیست که هر پیام یا تبلیغی با عنوان تسهیلات حمایتی معتبر است.
دریافت یک پیامک، پیام تلگرامی یا دایرکت اینستاگرام به معنای تصویب وام به نام فرد نیست. فرایند دریافت تسهیلات باید از طریق کانال‌های رسمی بانک یا مؤسسه اعتباری مجاز انجام شود، نه شماره شخصی، صفحه ناشناس، کانال تلگرامی یا لینکی که فردی در فضای مجازی ارسال کرده است.
حساب بانکی را اجاره ندهید
یکی دیگر از ترفندهای رایج، پیشنهاد استفاده از حساب بانکی افراد در ازای پرداخت مبلغی به عنوان «حق حساب» است.
ممکن است فردی ادعا کند حساب شما برای دریافت وام مناسب است یا پیشنهاد دهد در ازای در اختیار گذاشتن حساب، مبلغی به شما پرداخت خواهد کرد. بازنشستگان و یارانه‌بگیران نیز ممکن است با پیشنهادهایی مانند استفاده از حساب حقوق، حساب مستمری یا حساب دریافت یارانه مواجه شوند.
چنین پیشنهادی را نباید یک درآمد آسان و بدون دردسر تلقی کرد.
حساب بانکی متعلق به شماست و تراکنش‌هایی که از آن عبور می‌کنند می‌توانند برای صاحب حساب تبعات حقوقی داشته باشند.
بانک مرکزی نیز در اطلاعیه اخیر خود، تبلیغ خرید و فروش تسهیلات و اجاره حساب را ممنوع اعلام کرده و نسبت به پیامدهای در اختیار گذاشتن حساب و مدارک هویتی برای افراد ناشناس هشدار داده است.
بنابراین دریافت چند میلیون تومان به عنوان «حق حساب» ارزش آن را ندارد که فرد، حساب بانکی و هویت خود را در اختیار شخصی قرار دهد که از فعالیت‌های مالی او اطلاعی ندارد.
از «وام خودرو» تا «وام طلا»؛ ترفندها تغییر می‌کنند
تبلیغات غیررسمی تسهیلات معمولاً خود را با نیاز روز جامعه تطبیق می‌دهند. یک روز عنوان «وام فوری» پررنگ است و روز دیگر تبلیغاتی مانند «وام خرید خودرو»، «وام با ضمانت طلا»، «وام با سیم‌کارت»، «وام بازنشستگان»، «وام یارانه‌بگیران» یا «وام بدون ضامن» در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود.
وجه مشترک بسیاری از این تبلیغات، وعده دریافت پول سریع‌تر و آسان‌تر از مسیر رسمی بانک است.
در همین روزها، بانک مرکزی درباره جهت‌دهی تسهیلات به خرید طلا، ارز و رمزارز نیز هشدار داده و بر ممنوعیت اعطای تسهیلات بانکی برای چنین مقاصدی تأکید کرده است.
به همین دلیل، متقاضیان باید میان تبلیغ یک خدمت بانکی واقعی و تبلیغ فردی که خود را واسطه دریافت تسهیلات معرفی می‌کند، تفاوت قائل شوند.
بازنشستگان و یارانه‌بگیران چگونه اعتبار یک وام را بررسی کنند؟
صرف استفاده از عنوان «وام بازنشستگان» یا «وام یارانه‌بگیران» نباید مبنای اعتماد قرار گیرد.
اگر تسهیلاتی واقعاً برای بازنشستگان یک صندوق، مستمری‌بگیران یا گروهی از یارانه‌بگیران در نظر گرفته شده باشد، شرایط ثبت‌نام و پرداخت آن باید از مسیر رسمی نهاد مربوط، بانک عامل یا سامانه معرفی‌شده از سوی مرجع رسمی قابل پیگیری باشد.
بازنشستگان بهتر است اخبار مربوط به وام‌های صندوق بازنشستگی یا سازمان مربوط به خود را مستقیماً از درگاه رسمی همان مجموعه بررسی کنند. یارانه‌بگیران نیز در مواجهه با پیام‌هایی که مدعی پرداخت وام بر اساس یارانه هستند، پیش از ارائه هرگونه اطلاعات باید اعتبار طرح و بانک عامل را بررسی کنند.
هیچ عنوان جذابی مانند «وام حمایتی»، «وام معیشتی»، «تسهیلات ویژه بازنشستگان» یا «وام با کارت یارانه» جایگزین استعلام از منبع رسمی نیست.
اگر پیام «وام فوری» دریافت کردید، چه کار کنید؟
اولین اقدام، عجله نکردن است. روی لینک‌های ناشناس کلیک نکنید و اطلاعات بانکی و هویتی خود را برای فرستنده ارسال نکنید.
این توصیه به‌ویژه برای بازنشستگان، مستمری‌بگیران و یارانه‌بگیرانی اهمیت دارد که ممکن است پیام‌هایی با عنوان پرداخت تسهیلات حمایتی یا وام ویژه دریافت کنند.
اگر نام یک بانک در پیام آمده است، موضوع را مستقیماً از طریق وب‌سایت رسمی، شماره‌های رسمی یا شعب همان بانک پیگیری کنید؛ نه از طریق شماره‌ای که در پیام برای شما ارسال شده است.
اگر فردی ادعا می‌کند «وام شما قطعی شده»، از او بخواهید مسیر رسمی و قابل استعلام بانک را معرفی کند. درخواست‌هایی مانند موارد زیر باید با حساسیت جدی بررسی شوند:
- واریز وجه پیش از دریافت وام
- ارسال مدارک از طریق واتساپ یا پیام‌رسان‌ها
- کلیک روی لینک‌های ناشناس
- ارائه اطلاعات کارت بانکی
- ارائه رمز پویا یا کد پیامکی
- پرداخت هزینه برای «آزادسازی اعتبار»
- در اختیار گذاشتن حساب بانکی
- درخواست اطلاعات حساب حقوق، مستمری یا یارانه
مهم‌تر از همه، رمز کارت، رمز پویا، کدهای پیامکی ورود به همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک و سایر اطلاعات امنیتی را هرگز در اختیار دیگران قرار ندهید.
چرا بازار غیررسمی وام داغ شده است؟
گسترش تبلیغات وام در فضای مجازی را می‌توان در ارتباط با فاصله میان نیاز مردم به نقدینگی و دسترسی آنها به تسهیلات بانکی بررسی کرد. هرچه این فاصله بیشتر باشد، زمینه برای فعالیت واسطه‌ها و سودجویان نیز فراهم‌تر می‌شود.
برای بازنشستگان و یارانه‌بگیران، افزایش هزینه‌های روزمره، درمان، اجاره مسکن و سایر مخارج خانوار می‌تواند نیاز به منابع مالی را افزایش دهد و همین موضوع تبلیغات مربوط به «وام فوری بازنشستگان» یا «وام یارانه‌بگیران» را جذاب‌تر کند.
با این حال، راه‌حل کمبود نقدینگی، واگذاری هویت یا حساب بانکی به افراد ناشناس نیست.
هشدار بانک مرکزی را باید از همین منظر جدی گرفت. پیام اصلی این هشدار آن است که هر تبلیغ جذابی که در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود، الزاماً یک فرصت مالی نیست؛ گاهی خود تبلیغ می‌تواند نقطه شروع یک سوءاستفاده باشد.
در نهایت، یک قاعده ساده می‌تواند از بخش قابل توجهی از این دردسرها جلوگیری کند:
وام بانکی را از بانک و مسیر رسمی نهاد مربوط دریافت کنید، نه از دایرکت اینستاگرام و کانال تلگرامی.
بازنشستگان و یارانه‌بگیران نیز هرجا با وعده دریافت پول قابل توجه با نرخ غیرعادی، بدون ضامن، بدون اعتبارسنجی و در کوتاه‌ترین زمان مواجه شدند، پیش از آنکه آن را یک «فرصت» بدانند، احتمال یک «دام» را هم جدی بگیرند.