به نقل از برنا از زنجان؛ اینجا فقط یک سد در میان کوه و دره ساخته نمی‌شود؛ پشت نام سد خرمرود، چشم‌های ۵۵ روستا به آینده‌ای دوخته شده است که سال‌هاست در انتظار رسیدنش هستند؛ آینده‌ای که قرار است آب را از دل یک پروژه عمرانی به زندگی مردم برساند.
برای کسی که از کنار یک پروژه عمرانی عبور می‌کند، شاید آنچه دیده می‌شود چند دستگاه، جاده‌ای خاکی، سازه‌ای نیمه‌تمام و توده‌هایی از خاک و سنگ باشد؛ اما برای مردمی که سال‌ها در این منطقه زندگی کرده‌اند، هر گوشه از این پروژه معنای دیگری دارد و اینجا پای آب در میان است؛ پای زمین، کشاورزی، معیشت و ماندن.
۵۵ روستا، یعنی هزاران زندگی که هر کدام روایت خود را از آب دارند؛ روستاهایی که چشم‌انداز آینده‌شان را با میزان بارش، وضعیت رودخانه‌ها و امکان دسترسی به منابع آب تنظیم می‌کنند و حالا اجرای سد خرمرود را بخشی از مسیر توسعه منطقه می‌دانند.
در این میان، سد خرمرود سال‌هاست میان دو تصویر ایستاده است؛ تصویری از آینده‌ای که با اجرای کامل پروژه می‌تواند شکل بگیرد و تصویری از امروز که هنوز مردم را در انتظار نگه داشته است.
سد خرمرود تویسرکان
انتظار ۵۵ روستا برای یک پروژه
وقتی سخن از یک پروژه عمرانی در مقیاس یک روستا یا یک نقطه جغرافیایی است، شاید بتوان انتظار را در چند خانواده خلاصه کرد؛ اما وقتی ۵۵ روستا در ارتباط با یک پروژه قرار می‌گیرند، دیگر ماجرا فقط یک طرح عمرانی نیست و هر روز تاخیر، برای مردمی که منتظرند، بخشی از تقویم زندگی است.
مردم این روستاها فقط منتظر ساخته شدن یک سازه نیستند؛ آنها منتظرند آب، معنای واقعی خود را در زندگی‌شان پیدا کند.
انتظارشان را می‌توان در زمین‌هایی دید که چشم به باران دارند، در کشاورزی‌ای که با هر خشکسالی آسیب‌پذیرتر می‌شود و در روستاهایی که برای حفظ جمعیت و رونق اقتصادی، بیش از هر چیز به زیرساخت‌های پایدار نیاز دارند.
از همین رو، هر خبری درباره سد خرمرود برای مردم منطقه فقط یک خبر عمرانی نیست؛ خبری است درباره آینده خودشان.
فاصله میان وعده و واقعیت
پروژه‌های بزرگ عمرانی با وعده آغاز می‌شوند، اما با تکمیل و بهره‌برداری معنا پیدا می‌کنند و در چنین طرح‌هایی، درصد پیشرفت فیزیکی، میزان اعتبار یا تعداد جلسات، هرچقدر هم مهم باشد، برای مردم زمانی معنا پیدا می‌کند که نتیجه آن را در زندگی روزمره خود ببینند.
مردم ۵۵ روستا بیش از هر چیز به یک پاسخ روشن نیاز دارند؛ اینکه مسیر اجرای سد خرمرود به کجا رسیده، چه موانعی بر سر راه آن قرار دارد و چه زمانی می‌توان انتظار داشت این پروژه از مرحله ساخت و انتظار، به مرحله بهره‌مندی و استفاده برسد.
سد خرمرود؛ آزمون یک وعده برای توسعه روستاها
اگر سد خرمرود به سرانجام برسد، روایت آن فقط روایت ساخته شدن یک سد نخواهد بود؛ روایت ۵۵ روستایی است که سال‌ها چشم به این پروژه دوخته‌اند و امیدوارند آب بتواند بخشی از مشکلات معیشتی و توسعه‌ای منطقه را کاهش دهد.
تکمیل پروژه در انتظار تامین ۲۰۰ میلیارد تومان نقدینگی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان گفت: برای تکمیل تجهیزات هیدرومکانیکال و فراهم شدن شرایط لازم برای آغاز فرآیند آبگیری، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان نقدینگی مورد نیاز است.
منصور ستوده در تشریح روند اجرای این پروژه اظهار کرد: سد خرمرود در قالب ماده ۵۶ قانون الحاق و با مدل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حال اجراست؛ به این معنا که سرمایه‌گذار هزینه اجرای پروژه را تامین می‌کند و دولت نیز بازگشت اصل سرمایه و سود متعارف آن را مطابق قوانین و مقررات تضمین کرده است.
وی افزود: این پروژه از حدود سال ۱۳۹۶ آغاز شده و شرکت آب و خاک پارس به عنوان پیمانکار و سرمایه‌گذار اصلی، عملیات اجرایی آن را بر عهده دارد.
سد خرمرود ۹۱ درصد پیشرفت فیزیکی دارد
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان با اشاره به پیشرفت ۹۱ درصدی سد خرمرود بیان کرد: برای رسیدن پروژه به مرحله آبگیری، مجموعه‌ای از الزامات فنی باید رعایت شود که از جمله آنها می‌توان به تکمیل تراز خاکریزی بدنه سد، عملیات تزریق و تکمیل تجهیزات و ابزار دقیق و تجهیزات هیدرومکانیکال اشاره کرد.
وی ادامه داد: تجهیزات هیدرومکانیکال شامل دریچه‌ها، پمپ‌ها و تجهیزات مورد نیاز برای بهره‌برداری از سد است که بخشی از این تجهیزات خریداری شده، اما به دلیل مشکلات مالی و پرداخت نشدن هزینه آنها، بخشی از تجهیزات همچنان در کارخانه سازنده باقی مانده و تا زمان پرداخت مطالبات، امکان تحویل آنها وجود ندارد.
ستوده با اشاره به افزایش قابل توجه هزینه‌های اجرای پروژه از زمان آغاز آن گفت: از سال ۱۳۹۶ تاکنون قیمت تجهیزات و هزینه‌های اجرای پروژه افزایش زیادی داشته و دولت باید مابه‌التفاوت قیمت‌ها را مطابق ضوابط مربوط به سرمایه‌گذار پرداخت کند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان افزود: تاکنون بخشی از مطالبات مربوط به تعدیل قیمت‌ها پرداخت شده، اما از سال ۱۴۰۳ پرداخت تعدیل نرخ ارز با محدودیت‌هایی مواجه شده و در نتیجه سرمایه‌گذار اکنون حدود ۴۵۰ میلیارد تومان طلب از دولت دارد.
وی گفت: بخشی از این مطالبات مربوط به تجهیزات هیدرومکانیکال است که سرمایه‌گذار برای اجرای پروژه خریداری کرده، اما به دلیل پرداخت نشدن کامل هزینه‌ها، بخشی از تجهیزات در کارخانه‌ها باقی مانده و امکان انتقال آنها به کارگاه فراهم نشده است.
وی تاکید کرد: در شرایط فعلی، برای تکمیل تجهیزات، انتقال آنها به کارگاه و انجام عملیات نهایی، نیاز به تامین نقدینگی وجود دارد و برآورد می‌شود با پرداخت حدود ۲۰۰ میلیارد تومان، امکان تکمیل عملیات باقی‌مانده و رساندن پروژه به مرحله آبگیری در مدت حدود دو تا سه ماه فراهم شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان درباره فرآیند آبگیری سد نیز توضیح داد: آبگیری سد به معنای نصب تجهیزات و بستن مسیر آب به صورت مستقیم نیست، بلکه یک فرآیند فنی و کارشناسی است که پس از تکمیل عملیات، توسط کمیته آبگیری وزارت نیرو بررسی می‌شود.
وی افزود: این کمیته متشکل از مهندسان، کارشناسان و مدیران فنی حوزه سدسازی در وزارت نیرو و همچنین کارشناسان و مشاوران بخش خصوصی است که پس از بازدید از سد، تمامی المان‌ها و فعالیت‌های انجام شده را از نظر فنی بررسی می‌کنند.
وی ادامه داد: چنانچه الزامات فنی مورد نیاز رعایت شده باشد، کمیته آبگیری مجوز آغاز این فرآیند را صادر می‌کند و در صورت وجود نقص نیز مهلتی برای رفع نواقص به مجری پروژه داده خواهد شد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان اظهار کرد: پس از صدور مجوز آبگیری، تونل انحراف آب بسته می‌شود و آب به تدریج پشت سد جمع خواهد شد که این مرحله، فرآیند رسمی آبگیری سد محسوب می‌شود.
وی با تاکید بر اینکه مشکل فعلی سد خرمرود نبود تجهیزات خریداری‌شده یا امتناع پیمانکار از نصب آنها نیست، گفت: مساله اصلی در شرایط کنونی تامین نقدینگی برای خرید و انتقال تجهیزات هیدرومکانیکال و تکمیل بخش‌های باقی‌مانده سازه آبگیر است.
ستوده از پیگیری مسوولان برای حل مشکل مالی پروژه خبر داد و افزود: مفتح نماینده تویسرکان در مجلس از محل اجرای پروژه بازدید داشته و پیگیری‌های لازم برای تامین منابع مالی انجام شده است. همچنین جلسه‌ای با حضور دکتر یخ‌کشی، رئیس حوزه آبریز کرخه در تهران برگزار شد و موضوع تامین منابع و تعیین تکلیف مطالبات سرمایه‌گذار مورد بررسی قرار گرفت.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان گفت: پیگیری‌هایی برای پرداخت مابه‌التفاوت قیمت‌ها از طریق بخشنامه‌ها و سازوکارهای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در حال انجام است و امیدواریم شورای عالی فنی کشور با صدور مصوبه لازم، امکان پرداخت این مطالبات را فراهم کند.
وی اضافه کرد: بخشی از فرآیند پرداخت مطالبات نیز مستلزم تکمیل اسناد و مدارک از سوی پیمانکار، بررسی و تایید مشاور و ارسال مدارک به شرکت آب منطقه‌ای و سپس وزارت نیرو است که این روند در حال انجام است.
سد خرمرود با ۹۱ درصد پیشرفت فیزیکی دیگر در ابتدای راه نیست؛ گره اصلی پروژه اکنون تامین حدود ۲۰۰ میلیارد تومان نقدینگی برای تکمیل تجهیزات و رسیدن به مرحله آبگیری است. سرمایه‌گذار نیز حدود ۴۵۰ میلیارد تومان مطالبه دارد.
حالا پشت این اعداد، ۵۵ روستا چشم‌انتظارند؛ مردمی که تکمیل سد را نه در درصد پیشرفت، بلکه در رسیدن آب به زمین و زندگی خود معنا می‌کنند. خرمرود برای پایان راه، بیش از وعده به تصمیم و تامین اعتبار نیاز دارد.