با نزدیک شدن به فصل سرما، تأمین پایدار گاز در کشور بار دیگر به یکی از موضوعات مهم حوزه انرژی تبدیل شده است. افزایش مصرف گاز در روزهای سرد، در کنار محدودیت‌های احتمالی در تولید و انتقال، ضرورت برنامه‌ریزی برای مدیریت شبکه و جلوگیری از افت فشار را افزایش می‌دهد.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از آماده‌سازی شبکه برای ورود به ماه‌های سرد سال خبر داده و اعلام کرده است که تعمیرات اساسی و اقدامات موردنیاز برای افزایش پایداری در پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال، ایستگاه‌های تقویت فشار و شبکه توزیع انجام شده است. با این حال، احتمال بروز ناترازی در روزهای اوج مصرف همچنان یکی از چالش‌های پیش‌روی شبکه گاز کشور است.
کدام استان‌ها در اولویت محدودیت گاز قرار دارند؟
بر اساس توضیحات مسئولان شرکت ملی گاز، تعدادی از استان‌ها ممکن است در روزهای اوج مصرف، به‌صورت پراکنده با تنش گازی و افت فشار مواجه شوند. در این میان، سه استان شرایط دشوارتری دارند؛ با این حال، نام این سه استان در اظهارات منتشرشده به‌طور مشخص اعلام نشده است.
استان‌های شمالی کشور نیز به دلیل قرار گرفتن در انتهای زنجیره تأمین گاز، از مناطق حساس در شرایط ناترازی به شمار می‌روند. در چنین شرایطی، افزایش مصرف در مناطق سردسیر و محدودیت انتقال گاز می‌تواند حفظ فشار شبکه را دشوارتر کند.
به همین دلیل، شرکت ملی گاز از هماهنگی با استانداری‌ها و دستگاه‌های مسئول برای مدیریت شرایط احتمالی خبر داده است. تغییر آرایش شبکه، ایجاد مسیرهای جایگزین و استفاده از مسیرهای بای‌پس از جمله اقداماتی است که برای کاهش دامنه تأثیر افت فشار در مناطق مختلف در نظر گرفته شده است.
آیا احتمال قطع گاز منازل در زمستان وجود دارد؟
محدودیت گاز در روزهای اوج مصرف به میزان ناترازی، وضعیت شبکه و نحوه مدیریت تقاضا بستگی دارد. در شرایط کمبود، حفظ پایداری شبکه و تأمین گاز بخش خانگی از اولویت‌های مهم مدیریت مصرف به شمار می‌رود؛ با این حال، شدت گرفتن ناترازی می‌تواند محدودیت‌هایی را برای سایر گروه‌های مصرف‌کننده به دنبال داشته باشد.
تاکنون در اظهارات مطرح‌شده درباره آمادگی شبکه گاز، از تدوین سناریوهای مختلف برای مواجهه با شرایط بحرانی خبر داده شده است؛ اما اعلام آمادگی برای سناریوهای اضطراری به معنای قطعی بودن قطع گاز منازل یا اعلام برنامه قطعی برای استان‌های مشخص نیست.
از این رو، شهروندان باید میان احتمال بروز محدودیت در شرایط بحرانی و اعلام رسمی برنامه قطع گاز تفاوت قائل شوند. هرگونه تصمیم درباره محدودیت‌های منطقه‌ای باید از طریق اطلاعیه‌های رسمی شرکت‌های گاز استانی و دستگاه‌های مسئول پیگیری شود.
نخستین گروه‌های مشمول محدودیت مصرف گاز کدام‌اند؟
در صورت تشدید ناترازی، نیروگاه‌ها و صنایع پرمصرف از جمله بخش‌هایی هستند که ممکن است با محدودیت تأمین گاز مواجه شوند. هدف از این اقدام، مدیریت منابع موجود و جلوگیری از اختلال گسترده در شبکه انرژی کشور است.
نیروگاه‌ها در برخی شرایط امکان استفاده از سوخت جایگزین را دارند و پیش‌بینی ذخایر سوخت مایع برای این بخش، یکی از محورهای برنامه‌ریزی پیش از زمستان محسوب می‌شود. در بخش صنعت نیز اعمال محدودیت می‌تواند با توجه به میزان کمبود و شرایط شبکه، به‌صورت مرحله‌ای انجام شود.
در سناریوهای شدیدتر ناترازی، دامنه محدودیت‌ها ممکن است گسترش یابد؛ ازاین‌رو، آماده‌سازی از پیش و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مصرف‌کنندگان عمده اهمیت زیادی دارد.
کاهش یک درجه‌ای دمای خانه‌ها چه تأثیری بر مصرف گاز دارد؟
مدیریت مصرف در بخش خانگی یکی از راهکارهای مهم برای کاهش فشار بر شبکه گاز است. به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اگر هر خانوار در روزهای اوج مصرف، دمای محیط منزل را تنها یک درجه سانتی‌گراد کاهش دهد، در مجموع حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به پایداری شبکه گاز کشور کمک می‌شود.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف گاز در بخش خانگی به گرمایش محیط اختصاص دارد. به همین دلیل، تنظیم دمای وسایل گرمایشی، جلوگیری از هدررفت حرارت و استفاده بهینه از تجهیزات می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مصرف داشته باشد.
دمای ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد به‌عنوان محدوده مناسب برای مصرف بهینه در محیط‌های مسکونی مطرح شده است. رعایت این محدوده، در کنار عایق‌بندی مناسب درها و پنجره‌ها و سرویس تجهیزات گرمایشی، می‌تواند بدون کاهش محسوس آسایش خانوارها، میزان مصرف انرژی را کنترل کند.
برنامه جایگزینی بخاری‌های کم‌بازده چیست؟
یکی دیگر از برنامه‌های مطرح‌شده برای کاهش مصرف گاز، جایگزینی بخاری‌های کم‌بازده با تجهیزات گرمایشی پربازده است. برآوردهای اعلام‌شده از وجود حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بخاری کم‌بازده در کشور حکایت دارد؛ تجهیزاتی که اصلاح و جایگزینی آنها می‌تواند در کاهش مصرف گاز نقش داشته باشد.
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، هر بخاری پربازده می‌تواند سالانه حدود ۴۶۶ مترمکعب گاز کمتر مصرف کند. توسعه این طرح، در کنار بهینه‌سازی موتورخانه‌ها و اصلاح سیستم‌های گرمایشی، بخشی از برنامه بلندمدت مدیریت مصرف انرژی محسوب می‌شود.
در حوزه مدارس نیز بهینه‌سازی موتورخانه‌ها، تنظیم مشعل‌ها و اصلاح تجهیزات گرمایشی در دستور کار قرار گرفته است. در برنامه‌های اعلام‌شده، مدارس دارای تجهیزات کم‌بازده در استان‌های تهران، البرز و سمنان در اولویت برخی اقدامات بهینه‌سازی قرار دارند؛ موضوعی که با اولویت‌بندی استان‌ها برای قطع گاز در روزهای سرد تفاوت دارد.
مردم چگونه از بروز بحران گاز جلوگیری کنند؟
کاهش مصرف غیرضروری، تنظیم دمای وسایل گرمایشی، جلوگیری از اتلاف حرارت و رسیدگی به وضعیت تجهیزات، از اقداماتی است که می‌تواند به حفظ پایداری شبکه کمک کند. همچنین، شناسایی و جمع‌آوری انشعاب‌های غیرمجاز و جلوگیری از استفاده غیرقانونی از شبکه گاز، در مدیریت منابع انرژی اهمیت دارد.
شرکت ملی گاز از شهروندان خواسته است موارد مشکوک به سرقت گاز یا انشعاب غیرمجاز را از طریق شماره امداد گاز ۱۹۴ گزارش کنند.
جمع‌بندی؛ آیا باید منتظر قطعی گاز در استان‌ها بود؟
شرکت ملی گاز ایران برای مواجهه با روزهای سرد و احتمال افزایش ناترازی، سناریوهای مختلفی را در نظر گرفته است. استان‌های شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط زنجیره تأمین، از مناطق حساس شبکه محسوب می‌شوند و سه استان نیز با شرایط دشوارتری روبه‌رو هستند؛ اما نام این سه استان در اظهارات منتشرشده مشخص نشده است.
در شرایط فعلی، نمی‌توان از قطعی قطعی گاز در استان‌های مشخص سخن گفت. نحوه مدیریت شبکه، میزان مصرف، شرایط تولید و انتقال و اجرای برنامه‌های صرفه‌جویی، عوامل تعیین‌کننده در چگونگی تأمین گاز طی ماه‌های سرد سال خواهند بود.