بازماندگان و مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی در تماس با عصر همگرایی پرسش‌های زیادی درباره کاهش برخی ردیف‌های حقوقی، حذف حق عائله‌مندی، وضعیت کمک معیشت، حق اولاد و مبلغ حفظ قدرت خرید روبه‌رو شده‌اند. بررسی توضیحات رسمی سازمان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد این مزایا هرکدام مبنای قانونی و شرایط متفاوتی دارند و حذف یا کاهش یک ردیف به معنای قطع همه مزایای بازماندگان نیست.
طبق اعلام تأمین اجتماعی، حق عائله‌مندی برای برخی همسران بازمانده به دلیل نبود مستند قانونی در تفسیر فعلی سازمان پرداخت نمی‌شود، اما موضوع بازگشت یا جبران این مزایا همچنان در مراجع تصمیم‌گیر در حال بررسی است. از سوی دیگر، کمک معیشت به‌طور عمومی حذف نشده و برای گروه‌های مشمول همچنان پرداخت می‌شود، هرچند میزان آن بسته به وضعیت مستمری‌بگیر می‌تواند متفاوت باشد. مبلغ موسوم به حفظ قدرت خرید نیز با کمک معیشت تفاوت دارد و ادامه پرداخت آن در سال ۱۴۰۵ به دلیل نبود مجوز قانونی در بودجه متوقف شده است.
حق اولاد برای فرزندان بازمانده واجد شرایط نیز همچنان برقرار است. مستمری‌بگیرانی که با کاهش حقوق خود مواجه شده‌اند باید فیش حقوقی جدید را با ماه‌های گذشته مقایسه کنند تا مشخص شود کدام ردیف کاهش یافته یا حذف شده است. جزئیات مربوط به حق عائله‌مندی بازماندگان، کمک معیشت ۶۰۰ هزار تومانی، حفظ قدرت خرید، حق اولاد و آخرین وضعیت پیگیری برای بازگشت برخی مزایای حذف‌شده تأمین اجتماعی را در این گزارش بخوانید.کاهش برخی ردیف‌های حقوقی در احکام سال ۱۴۰۵، به‌ویژه برای بازماندگان، باعث شده شماری از مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی از کاهش دریافتی خود گلایه کنند و بپرسند چرا حق عائله‌مندی و کمک‌های معیشتی که پیش‌تر دریافت می‌کردند، حذف یا کاهش یافته است.
بررسی توضیحات رسمی سازمان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد برای پاسخ به این پرسش باید میان چند مزیت مختلف تفاوت قائل شد؛ زیرا کمک‌هزینه عائله‌مندی، کمک به تأمین معیشت و مبلغ موسوم به «حفظ قدرت خرید» احکام و شرایط متفاوتی دارند.
حق عائله‌مندی بازماندگان چرا پرداخت نمی‌شود؟
سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ رسمی به یکی از پرسش‌های پرتکرار سال ۱۴۰۵ صراحتاً به وضعیت همسران بازمانده تک‌نفره پرداخته است.
براساس توضیح این سازمان، کمک‌هزینه عائله‌مندی در مقررات برای مردان مستمری‌بگیر بازنشسته‌ای پیش‌بینی شده که همسر تحت تکفل دارند. تأمین اجتماعی بر همین اساس اعلام کرده است که پرداخت این مزیت به همسر فرد بیمه‌شده متوفی که خود مستمری بازماندگان دریافت می‌کند، از نظر این سازمان مستند قانونی ندارد.
بنابراین اگر پرسش بازماندگان مشخصاً درباره قطع حق عائله‌مندی همسر بازمانده باشد، پاسخ فعلی تأمین اجتماعی این است که سازمان خود را از نظر قانونی مکلف به پرداخت این ردیف نمی‌داند.
این تصمیم البته بدون حاشیه نبوده است. علی نصیری‌اقدم، دبیر هیئت امنای سازمان تأمین اجتماعی، اخیراً اعلام کرده موضوع حق عائله‌مندی و حق اولاد و تأمین منابع برای ادامه یا جبران این پرداخت‌ها، به‌ویژه برای مستمری‌بگیران کم‌درآمد، همچنان در مراجع تصمیم‌گیر در دست بررسی است.
آیا کمک معیشت بازنشستگان و بازماندگان هم قطع شده است؟
در مورد کمک به تأمین معیشت وضعیت متفاوت است.
براساس آخرین توضیح رسمی سازمان تأمین اجتماعی، کمک معیشت در سال ۱۴۰۵ به‌طور عمومی حذف نشده است. مبلغ این کمک برای مشمولان ماهانه ۶ میلیون ریال، معادل ۶۰۰ هزار تومان اعلام شده و سازمان تأکید کرده این پرداخت ادامه دارد، هرچند رقم آن نسبت به سال گذشته افزایش پیدا نکرده است.
بنابراین نمی‌توان گفت «کمک معیشت همه بازماندگان قطع شده است». اگر این ردیف در فیش یک مستمری‌بگیر مشخص حذف شده یا مبلغ دریافتی او کاهش پیدا کرده، باید وضعیت همان پرونده و نوع مستمری بررسی شود.
چرا کمک معیشت بعضی افراد کمتر شده است؟
برای گروهی از مستمری‌بگیران دولتی تحت پوشش تأمین اجتماعی، مبلغ کمک معیشت حتی ممکن است با دیگران متفاوت باشد.
طبق اعلام سازمان، اگر مستمری‌بگیر دولتی حق عائله‌مندی دریافت کند، کمک معیشت او به یک میلیون و ۷۹۸ هزار و ۶۲۵ ریال کاهش می‌یابد؛ اما اگر همسر نداشته و مشمول عائله‌مندی نباشد، مبلغ کمک معیشت ۶ میلیون ریال در نظر گرفته می‌شود. سازمان علت این تفاوت را افزایش حق عائله‌مندی و تلاش برای متعادل نگه داشتن مجموع مزایای دریافتی عنوان کرده است.
«حفظ قدرت خرید» با کمک معیشت فرق دارد
یکی از دلایل سردرگمی مستمری‌بگیران این است که مبلغ دیگری با عنوان «حفظ قدرت خرید» نیز در سال‌های گذشته در فیش‌ها وجود داشته است.
این مبلغ با کمک معیشت ۶۰۰ هزار تومانی متفاوت است.
تأمین اجتماعی اعلام کرده مبلغ حفظ قدرت خرید، پرداختی موقت بود که براساس قانون بودجه سال ۱۴۰۳ برقرار شده بود، اما چون در قانون بودجه ۱۴۰۵ مجوز قانونی آن تکرار نشد، پرداخت این ردیف در سال جاری ادامه پیدا نکرده است.
بنابراین ممکن است بخشی از کاهش دریافتی که مستمری‌بگیران آن را «قطع معیشت» تلقی می‌کنند، در واقع مربوط به حذف ردیف حفظ قدرت خرید باشد، نه کمک به تأمین معیشت.
حق اولاد بازماندگان کاملاً حذف نشده است
وضعیت کمک‌هزینه اولاد نیز با عائله‌مندی همسر بازمانده متفاوت است.
براساس اطلاعات رسمی سال ۱۴۰۵، برای فرزندان بازمانده واجد شرایط همچنان کمک‌هزینه اولاد در نظر گرفته شده است. مبلغ آن برای فرزندان بازمانده مشمول غیردولتی یک میلیون و ۷۱۹ هزار و ۳۷۶ تومان به ازای هر فرزند و برای گروه دولتی حدود دو میلیون و ۶۳ هزار تومان اعلام شده است.
بنابراین حذف یک ردیف از فیش حقوقی به معنای حذف تمامی مزایای بازماندگان نیست و وضعیت هر یک باید جداگانه بررسی شود.
مستمری‌بگیری که حقوقش کم شده چه کند؟
اگر مبلغ حقوق یک بازمانده در سال ۱۴۰۵ نسبت به ماه‌های قبل کاهش محسوسی داشته است، نخست باید فیش جدید را با فیش ماه قبل مقایسه و مشخص کند دقیقاً کدام ردیف حذف یا کم شده است: عائله‌مندی، کمک معیشت، حق اولاد یا حفظ قدرت خرید.
احکام و فیش‌های حقوقی از طریق سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی و برنامه «تأمین من» قابل مشاهده است و در صورت وجود ابهام در پرونده فردی، مستمری‌بگیر می‌تواند موضوع را از طریق مرکز پاسخگویی ۱۴۲۰ یا شعبه تأمین اجتماعی پیگیری کند.
آیا احتمال بازگشت حق عائله‌مندی وجود دارد؟
در شرایط فعلی نمی‌توان وعده داد که حق عائله‌مندی حذف‌شده در چه تاریخی دوباره برقرار خواهد شد.
با این حال، آخرین اظهارات دبیر هیئت امنای تأمین اجتماعی نشان می‌دهد پرونده این موضوع بسته نشده است و امکان تأمین منابع برای تداوم یا جبران این پرداخت‌ها، به‌خصوص برای بازنشستگان و مستمری‌بگیران کم‌درآمد، در حال بررسی است.
گلایه بازماندگانی که می‌گویند با حذف چند ردیف، دریافتی آنها کاهش یافته نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ زیرا برای خانواری که تنها منبع درآمدش مستمری بازماندگان است، حتی چند صد هزار تومان کاهش ماهانه می‌تواند مستقیماً بر هزینه‌های ضروری زندگی اثر بگذارد.
در نتیجه، کمک معیشت به‌طور عمومی حذف نشده، اما حق عائله‌مندی همسران بازمانده طبق تفسیر فعلی تأمین اجتماعی قابل پرداخت شناخته نشده و «حفظ قدرت خرید» نیز در سال ۱۴۰۵ به دلیل نبود مجوز قانونی ادامه پیدا نکرده است. در عین حال، بازگشت یا جبران بخشی از مزایای حذف‌شده همچنان در سطح تصمیم‌گیری و تأمین منابع در دست پیگیری است.