به نقل از ایرنا، بهزاد رایگانی روز سه شنبه در بیست‌وچهارمین نشست ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار افزود: سامانه جهانی پایش کانون‌های گرد و غبار پیشینه‌ای در اقدامات دبیرخانه برای شناسایی و به‌روزرسانی کانون‌های گرد و غبار دارد، دبیرخانه همواره مطالعات مربوط به به‌روزرسانی این کانون‌ها را به‌صورت سنتی انجام داده است.
وی اظهار کرد: سال گذشته نیز تلاش شد با استفاده از اطلاعات موجود، کانون‌های گرد و غبار شناسایی شوند. در این فرایند، با جمع‌بندی اطلاعات دستگاه‌های مختلف، نقشه واحدی از کانون‌های گرد و غبار تهیه شد اما بررسی‌ها نشان داد که برای اولویت‌بندی این کانون‌ها، با توجه به پویایی سامانه‌ها و تغییرپذیری کانون‌های گرد و غبار، به یک سامانه برخط نیاز است تا بتواند کانون‌ها و میزان فعالیت آنها را در هر سال مشخص کند.
رایگانی ادامه داد: هدف از راه‌اندازی این سامانه آن است که تصمیم‌گیری درباره کانون‌های گرد و غبار با دقت بیشتری انجام شود، منابع به درستی تخصیص یابد و رویکردی یکپارچه میان دبیرخانه و اعضای ستاد ملی مقابله با پدیده گرد و غبار شکل بگیرد، همچنین این سامانه امکان اتخاذ اقدامات پیشگیرانه در مواقعی را فراهم می‌کند که احتمال وقوع گرد و غبار وجود دارد و می‌تواند به فعال تر شدن اقدامات در حوزه دیپلماسی محیط زیستی و مدیریت کانون‌های فرامرزی کمک کند.
بخش‌های اصلی و قابلیت‌های سامانه
وی با اشاره به اینکه این سامانه سه بخش اصلی دارد گفت: بخش نخست به شناسایی کانون‌های گرد و غبار اختصاص دارد و این قابلیت را فراهم می‌کند که کانون‌ها بر اساس سال انتخاب شده و به صورت به هنگام مشخص شوند، همچنین اطلاعاتی درباره نحوه فعالیت هر یک از کانون‌ها در طول زمان و چگونگی وقوع رخدادهای گرد و غباری ارائه می‌دهد و از این طریق می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی مؤثر باشد.
به گفته وی ، از دیگر قابلیت‌های آن، مشخص کردن جمعیت در معرض گرد و غبار و ارائه گزارش در این زمینه است، همچنین در حوزه تالاب‌ها، امکان برآورد میزان رطوبت مورد نیاز برای جلوگیری از گرد و غبارخیزی فراهم شده است، توسعه این سامانه با همکاری برنامه توسعه سازمان ملل متحد و در قالب اقدامات تکمیلی انجام‌شده در دبیرخانه پیش رفته است.
مراحل فعالیت سامانه و استفاده از تصاویر ماهواره‌ای
دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار افزود: این سامانه در مجموع شامل ۱۳ مرحله است که در سه بخش اصلی تنظیمات و تحلیل اولیه، شناسایی و پالایش کانون‌ها و تحلیل‌های مدیریتی قرار می‌گیرند که در بخش تنظیمات و تحلیل اولیه، امکان انتخاب محدوده مطالعاتی وجود دارد، عنوان جهانی برای این سامانه به این دلیل انتخاب شده است که قابلیت ارائه گزارش درباره مناطق مختلف در کشورهای گوناگون جهان را دارد، همچنین امکان انتخاب بازه زمانی، از جمله فصل‌های سال یا یک دوره زمانی سفارشی، در سامانه پیش‌بینی شده است.
وی با اشاره به اینکه برای تهیه خروجی‌ها از تصاویر ماهواره‌ای استفاده می‌شود گفت: با توجه به اینکه تحلیل‌های سنجش از دور ممکن است با خطا همراه باشند، بخشی برای ماسک‌گذاری و حذف خطاها و مناطقی که تولیدکننده گرد و غبار نیستند، در نظر گرفته شده است، در مرحله دوم، شناسایی و پالایش کانون‌ها انجام می‌شود، این بخش شامل استخراج مناطق بایر، اصلاح محدوده‌های شناسایی‌شده به‌عنوان کانون و تهیه خروجی‌های مورد نیاز است.
قابلیت‌های مدیریتی و ارزیابی خطر گرد و غبار
رایگانی اظهار کرد: در بخش مدیریتی سامانه، امکان بررسی وضعیت باد و تحلیل این موضوع وجود دارد که آیا رخداد گرد و غباری از یک کانون مشخص منشأ گرفته است یا خیر، سامانه می‌تواند گزارش‌هایی درباره جمعیت در معرض گرد و غبار ارائه دهد و مشخص کند که این پدیده در یک محدوده معین، در چه بازه زمانی و با چه شدتی رخ داده است، در محدوده‌هایی که تالاب وجود دارد، امکان برآورد حجم آب مورد نیاز برای تأمین رطوبت و جلوگیری از گرد و غبارخیزی نیز فراهم شده است، در نهایت، سامانه می‌تواند گزارش‌هایی درباره جمعیت در معرض گرد و غبار را در مقیاس‌های استانی و شهری ارائه دهد.
عملکرد سامانه جهانی پایش کانون‌های گرد و غبار
وی گفت: در گام نخست، سامانه محدوده‌های احتمالی گرد و غبار را مشخص می‌کند. این محدوده‌ها در مراحل بعدی پالایش می‌شوند تا کانون‌های شناسایی‌شده غربالگری و از مناطق غیرمرتبط تفکیک شوند، در مرحله بعد، تصاویر ماهواره‌ای مربوط به دوره مورد بررسی، مناطقی را که امکان تولید گرد و غبار ندارند، مشخص می‌کنند، این مناطق شامل محدوده‌های دارای پوشش گیاهی متراکم، پهنه‌های آبی، زمین‌های دارای شیب زیاد و توپوگرافی شدید و همچنین مناطق ساخته‌شده است.
رایگانی افزود: در مرحله بعد، نقشه شدت غبارخیزی محدوده‌های شناسایی‌شده تهیه می‌شود که می‌تواند برای اولویت‌بندی کانون‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
بررسی روند فعالیت کانون‌های گرد و غبار
دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار گفت: سامانه برای هر یک از کانون‌های شناسایی‌شده، آمار و اطلاعاتی ارائه می‌دهد که امکان بررسی روند غبارخیزی آنها را فراهم می‌کند، همچنین نمودارهایی در سامانه پیش‌بینی شده است که نشان می‌دهد هر کانون در چه بازه‌های زمانی فعال بوده است. این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند زمان فعالیت کانون‌ها را بهتر بشناسند و برای مقابله با پیامدهای احتمالی گرد و غبار، اقدامات پیش‌دستانه انجام دهند.
اولویت‌بندی کانون‌ها بر اساس جمعیت در معرض خطر
وی ادامه داد: یکی از قابلیت‌های مهم این سامانه برای مدیریت پدیده گرد و غبار، مشخص کردن جمعیتی است که تحت تأثیر هر کانون قرار می‌گیرد، برای اولویت‌بندی کانون‌ها، شاخص‌هایی مانند شدت غبارخیزی، فراوانی وقوع، جمعیت تحت تأثیر، مساحت محدوده و بادهای موجود در منطقه در نظر گرفته می‌شوند، ترکیب این شاخص‌ها به مدیران کمک می‌کند کانون‌های گرد و غبار را بر اساس میزان اهمیت و خطر آنها اولویت‌بندی کنند.
پایش جمعیت در معرض گرد و غبار
رایگانی اظهار کرد: یکی دیگر از قابلیت‌های پیش‌بینی‌شده در این سامانه، پایش جمعیت در معرض گرد و غبار مستقل از شناسایی کانون‌ها است، در این بخش، سامانه با کمک تصاویر ماهواره‌ای بررسی می‌کند که چه تعداد از جمعیت در معرض گرد و غبار قرار گرفته‌اند و گزارش‌های مربوط به آن را ارائه می‌دهد، این قابلیت به شناسایی استان‌های بحرانی در بازه‌های زمانی مختلف کمک می‌کند به‌گونه‌ای که بتوان وضعیت مناطق در معرض خطر را در هر ماه، فصل و سال بررسی و مقایسه کرد.
وی گفت: در مجموع، سامانه جهانی پایش کانون‌های گرد و غبار در شناسایی، اولویت‌بندی و پایش کانون‌ها نقش دارد و امکان بررسی کانون‌های جدید و همچنین کانون‌هایی را فراهم می‌کند که فعالیت آنها متوقف شده است، این قابلیت‌ها به مدیریت بهتر منابع و کاهش خطا در تصمیم‌گیری‌ها کمک می‌کند، همچنین با استفاده از اطلاعات مربوط به جمعیت در معرض خطر، امکان اولویت‌بندی کانون‌ها بر اساس میزان تأثیرگذاری آنها بر جمعیت فراهم می‌شود.
دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار افزود: از سوی دیگر، سامانه می‌تواند گزارش‌هایی درباره جمعیت تحت تأثیر گرد و غبار و میزان رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای مدیریت غبارخیزی ارائه دهد، مجموعه این اطلاعات، مبنایی برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر، تخصیص مناسب منابع و اتخاذ اقدامات پیشگیرانه در برابر پدیده گرد و غبار خواهد بود.