امیرعباس آذرم‌وند: پس از جهش کم‌سابقه نرخ ارز و ثبت رکوردهای پی‌درپی قیمتی تا پیش از ۱۱ مهرماه، بانک مرکزی با عرضه اسکناس دلار به متقاضیان وارد عمل شد. روند فزاینده قیمت دلار به نحوی بود که در مدت زمانی کوتاه بیش از ۸۰ هزار تومان بر قیمت هر دلار افزوده شد. دلار که در ۱۹ مرداد ماه به ۱۸۵ هزار تومان رسیده بود در ۱۱ مهر ماه با نرخ ۲۶۷ هزار تومان معامله می‌شد.
از آن زمان، نرخ ارز در محدوده ۲۶۰ هزار تومان باقی مانده است؛ اتفاقی که ارزیابی‌های متفاوتی درباره میزان اثرگذاری سیاست ارزی دولت به دنبال داشته است. کامران ندری، کارشناس حوزه بانکی و پولی، در گفت‌وگو با معتقد است نمی‌توان نقش مداخله بانک مرکزی را در توقف روند افزایشی قیمت‌ها نادیده گرفت؛ هرچند به گفته او، با توجه به نااطمینانی‌های موجود و نامشخص بودن وضعیت ذخایر ارزی، هنوز نمی‌توان درباره تداوم این وضعیت اطمینان داشت.
ندری معتقد است مداخله اخیر بانک مرکزی در بازار ارز، دست‌کم در کوتاه‌مدت توانسته است روند افزایش قیمت دلار را متوقف کند؛ هرچند به گفته او، مشخص نیست این سیاست تا چه زمانی قابلیت ادامه داشته باشد و آیا می‌توان به تثبیت نرخ ارز در شرایط فعلی امیدوار بود.
او با اشاره به عرضه اسکناس دلار از سوی بانک مرکزی می‌گوید نمی‌توان اثر این اقدام را در توقف روند صعودی نرخ ارز نادیده گرفت. به گفته ندری، تا پیش از ۱۱ مهرماه که مداخله بانک مرکزی انجام شد، قیمت ارز با شدتی بی‌سابقه افزایش می‌یافت و رکوردهای قیمتی پی‌درپی شکسته می‌شد.
این تحلیل‌گر حوزه پولی و بانکی معتقد است اگر آن روند ادامه پیدا می‌کرد، احتمالاً نرخ ارز اکنون در سطوح بالاتری قرار داشت. از نظر این کارشناس، هرچند نمی‌توان تمام تغییرات بازار را صرفاً به سیاست بانک مرکزی نسبت داد، هم‌زمانی مداخله ارزی با توقف افزایش قیمت‌ها، دلیلی است که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت.
ندری با اشاره به ماهیت تقاضا در بازار ارز توضیح می‌دهد که بخش قابل توجهی از تقاضا جنبه سوداگرانه دارد و بسیاری از مردم نیز برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز مراجعه می‌کنند. در چنین شرایطی، تقاضا برای اسکناس اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و عرضه مستقیم آن می‌تواند بر روند معاملات و قیمت‌ها اثر بگذارد.
تزریق ارز چگونه جلوی افزایش قیمت را گرفت؟
این کارشناس حوزه پولی با اشاره به شواهد موجود در بازار می‌گوید: «این اقدامات مؤثر بودند. یعنی شواهدی که ما داریم چیزی جز قیمت‌های بازار نیست که نشان می‌دهد اهداف بسنت محقق نشده و بانک مرکزی هم اقدام دیگری جز تزریق ارز به بازار را نداشته است.»
او با اشاره به اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره تشدید فشارهای اقتصادی علیه ایران می‌گوید نمی‌توان تحولات بازار ارز را جدا از این شرایط بررسی کرد. با این حال، به اعتقاد ندری، آنچه در عمل مشاهده می‌شود، توقف روند افزایشی نرخ ارز پس از مداخله بانک مرکزی است.
عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق تأکید می‌کند که نمی‌توان ادعای بانک مرکزی درباره اثرگذاری این سیاست را به‌کلی نادیده گرفت. به گفته ندری، از نظر نظری نیز افزایش عرضه در بازار می‌تواند به کنترل قیمت‌ها منجر شود و آنچه در هفته‌های اخیر رخ داده، با همین منطق سازگار است.
ندری در این باره می‌گوید نرخ ارز طی حدود دو ماه افزایش قابل توجهی را تجربه کرد، اما در سه هفته اخیر قیمت‌ها در محدوده‌ای نسبتاً ثابت باقی مانده‌اند. از نظر او، این تغییر روند نشان می‌دهد که تزریق ارز دست‌کم در کوتاه‌مدت توانسته از ادامه افزایش قیمت‌ها جلوگیری کند.
با این حال، او میان اثرگذاری کوتاه‌مدت و امکان حفظ این وضعیت در آینده تفاوت قائل است و معتقد است هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که نرخ ارز در همین محدوده باقی خواهد ماند.
نااطمینانی؛ مسئله اصلی اقتصاد ایران
ندری در ادامه، نااطمینانی را یکی از مهم‌ترین مشکلات کنونی اقتصاد ایران می‌داند و می‌گوید چشم‌انداز تحولات پیش رو روشن نیست. به اعتقاد او، در شرایطی که تحریم‌ها، محاصره دریایی و خطر درگیری نظامی همچنان بر فضای اقتصادی سایه انداخته‌اند، انتظار تثبیت پایدار نرخ ارز چندان واقع‌بینانه نیست.
او تأکید می‌کند که بانک مرکزی باید مدیریت انتظارات روانی را در اولویت قرار دهد و متناسب با ذخایر ارزی در اختیار خود، درباره زمان و میزان مداخله در بازار تصمیم بگیرد.
به گفته این کارشناس، حتی اگر امکان تثبیت نرخ ارز در شرایط فعلی وجود نداشته باشد، می‌توان با مداخله‌های به‌موقع و حساب‌شده از شدت نوسانات کاست. چنین اقدامی می‌تواند مانع وارد شدن شوک‌های اضافی به اقتصاد شود و از انتقال بخشی از فشارهای بازار ارز به سطح عمومی قیمت‌ها جلوگیری کند.
تداوم مداخله ارزی به ذخایر بانک مرکزی بستگی دارد
یکی از پرسش‌های اصلی درباره سیاست اخیر بانک مرکزی، امکان تداوم عرضه ارز در صورت ادامه فشارهاست. ندری در این باره می‌گوید اطلاعات دقیقی درباره میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی در دست نیست و به همین دلیل نمی‌توان مشخص کرد که این سیاست تا چه زمانی قابلیت ادامه خواهد داشت.
او معتقد است بانک مرکزی نمی‌تواند بدون توجه به منابع در اختیار خود، به مداخله در بازار ادامه دهد. به گفته ندری، تصمیم‌گیری درباره تزریق ارز باید با در نظر گرفتن میزان ذخایر و احتمال تداوم فشارهای اقتصادی انجام شود.
این کارشناس در عین حال تأکید می‌کند که هدف مداخله ارزی لزوماً نباید تثبیت دائمی قیمت‌ها باشد. در شرایطی که عوامل سیاسی و اقتصادی همچنان بر بازار اثر می‌گذارند، کاهش دامنه نوسانات و جلوگیری از جهش‌های ناگهانی نیز اهمیت دارد.
از نگاه ندری، مداخله اخیر بانک مرکزی فعلاً توانسته است روند صعودی نرخ ارز را متوقف کند، اما مسئله اصلی این است که آیا سیاستگذار می‌تواند با توجه به منابع ارزی موجود و شرایط پیش رو، این روند را مدیریت کند یا خیر. او معتقد است پاسخ به این پرسش، بیش از هر چیز به میزان ذخایر بانک مرکزی، تداوم فشارهای خارجی و کیفیت مدیریت انتظارات در ماه‌های آینده بستگی دارد.
۲۲۳۲۲۹