به نقل از راهبرد معاصر؛ فوق‌العاده حقوق کارمندان همواره یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال اثرگذارترین بخش‌های فیش حقوقی بوده است. در سال ۱۴۰۵، دو مصوبه جداگانه مسیر پرداخت این مزایا را بازتعریف کرده‌اند. نخست، شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی در مهرماه ۱۴۰۵ تکلیف فوق‌العاده ویژه را روشن کرد و دوم، هیئت وزیران در اردیبهشت‌ماه فوق‌العاده خاص را با امتیاز مشخص به احکام کارگزینی تزریق کرد. نتیجه این دو تصمیم، ایجاد یک نظام پرداخت شفاف‌تر، اما در عین حال سخت‌گیرانه‌تر برای فوق‌العاده حقوق کارمندان است که در ادامه جزئیات دقیق آن تشریح می‌شود.
فوق‌العاده ویژه حقوق کارمندان؛ سه مزایا ملاک است
بر اساس مصوبه جلسه هفتم مهرماه ۱۴۰۵ شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی، از این پس فوق‌العاده حقوق کارمندان تحت عنوان فوق‌العاده ویژه تنها بر مبنای حقوق ثابت به‌علاوه سه مؤلفه مشخص محاسبه می‌شود. این سه مؤلفه عبارت‌اند از فوق‌العاده ایثارگری (بند ۲ ماده ۶۸)، فوق‌العاده سختی کار و کار در محیط‌های غیرمتعارف (بند ۳ ماده ۶۸) و فوق‌العاده شغل (بند ۵ ماده ۶۸) قانون مدیریت خدمات کشوری.
تغییر در فوق‌العاده سمت تخصصی حقوقی
مهم‌ترین پیامد این مصوبه برای فوق‌العاده حقوق کارمندان، حذف فوق‌العاده سمت یا پست تخصصی حقوقی از مبنای محاسبه فوق‌العاده ویژه است. پیش از این، دستگاه‌های اجرایی مکرراً استعلام می‌کردند که آیا کارمندان دارای پست حقوقی می‌توانند این فوق‌العاده را نیز در محاسبه فوق‌العاده ویژه لحاظ کنند؛ پاسخ شورا صریحاً منفی است. البته این به معنای قطع خودِ فوق‌العاده سمت حقوقی نیست، بلکه تنها اثر آن در محاسبه فوق‌العاده حقوق کارمندان (فوق‌العاده ویژه) حذف شده است.
فوق‌العاده خاص؛ چاشنی ثابت ۳ میلیون تومانی در فوق‌العاده حقوق کارمندان
در کنار اصلاح فوق‌العاده ویژه، مصوبه هیئت وزیران در فروردین ۱۴۰۵ رقم ثابتی را تحت عنوان فوق‌العاده خاص به فوق‌العاده حقوق کارمندان اضافه کرده است. بر این اساس، برای مشمولان قانون مدیریت خدمات کشوری ۴۴۰۰ امتیاز و معادل ریالی آن ۳۰ میلیون و ۵۹۷ هزار و ۶۰۰ ریال (حدود ۳ میلیون و ۶۰ هزار تومان) در احکام برقرار می‌شود. این مبلغ مشمول کسور بازنشستگی است و در محاسبه حقوق بازنشستگی، پاداش پایان خدمت و ذخیره مرخصی استحقاقی نیز اعمال می‌شود.
کف حمایتی برای بازنشستگان جدید
نکته کلیدی درباره فوق‌العاده حقوق کارمندان برای افرادی که در سال ۱۴۰۵ بازنشسته می‌شوند، وجود یک کف حمایتی است. بر اساس اصلاحیه ابلاغی معاون اول رئیس‌جمهور، اگر اثر ریالی فوق‌العاده خاص در اولین حقوق بازنشستگی فرد کمتر از ۲۷ میلیون و ۵۴۰ هزار ریال (حدود ۲ میلیون و ۷۵۴ هزار تومان) باشد، مابه‌التفاوت تا این سقف پرداخت می‌شود. این تبصره عملاً تضمین می‌کند که فوق‌العاده حقوق کارمندان در لحظه بازنشستگی برای گروه‌های پایین‌تر از یک حد مشخص، بی‌اثر نشود.
فوق‌العاده حقوق کارمندان و تأثیر آن بر کف و سقف دریافتی
ترکیب افزایش ۲۰ درصدی ضریب ریالی حقوق با فوق‌العاده خاص ۴۴۰۰ امتیازی، کف دریافتی کارمندان دولت در سال ۱۴۰۵ را به ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسانده است. این رقم نسبت به کف ۱۳ میلیون تومانی سال ۱۴۰۴، رشدی حدود ۴۳ تا ۴۴ درصد را نشان می‌دهد. در سوی دیگر، سقف پرداختی نیز به ۱۳۰ میلیون تومان افزایش یافته است. اما نکته مهم برای تحلیل فوق‌العاده حقوق کارمندان این است که بخش قابل توجهی از این رشد کف، ناشی از همین فوق‌العاده خاص ثابت است که به صورت پلکانی معکوس، سهم بیشتری از افزایش را به دهک‌های پایین‌تر اختصاص می‌دهد.
جمع‌بندی؛ فوق‌العاده حقوق کارمندان شفاف، اما محدودتر شد
آنچه در سال ۱۴۰۵ برای فوق‌العاده حقوق کارمندان رقم خورده، حرکت به سمت شفافیت در مبنای محاسبه و کاهش انعطاف دستگاه‌ها در افزودن اقلام فراقانونی به مزایای کارکنان است. حذف فوق‌العاده سمت حقوقی و هر پرداخت غیرمستمر دیگر از مبنای فوق‌العاده ویژه، به معنای پایان دوره‌ای است که برخی دستگاه‌ها می‌توانستند با ترکیب مزایای مختلف، فوق‌العاده حقوق کارمندان را برای گروه‌های خاصی بالا ببرند. در مقابل، فوق‌العاده خاص ۴۴۰۰ امتیازی اگرچه رقم قابل توجهی نیست، اما به دلیل ثابت بودن و اثر پلکانی، به نفع حقوق‌بگیران سطوح پایین‌تر عمل می‌کند.