همشهری آنلاین – مریم سرخوش: محمدباقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، در هشتمین کنگره بین‌المللی مدیریت دیابت با اشاره به روند افزایشی شیوع این بیماری در جهان و ایران گفت: با وجود تمام تلاش‌های انجام‌شده در سطح بین‌المللی، کشورها نتوانسته‌اند روند افزایش چاقی و دیابت را به‌درستی مدیریت کنند و پیش‌بینی‌ها نیز از تداوم این روند صعودی در سال‌های آینده حکایت دارد.
او با اشاره به نتایج مطالعات انجام‌شده روی حدود ۳۰ هزار نفر در ایران اظهار کرد: مقایسه داده‌های سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۲۱ نشان می‌دهد شیوع دیابت در کشور از ۱۰ به ۱۴ درصد رسیده است. البته میزان شیوع این بیماری در استان‌های مختلف متفاوت است، اما در مجموع تنها حدود ۳۰ درصد بیماران دیابتی در کشور به کنترل مطلوب بیماری دست پیدا کرده‌اند.
لاریجانی با بیان اینکه حدود ۸۰ درصد جمعیت کشور به نوعی با اختلالات متابولیک مواجه هستند، افزود: ۳۰ تا ۴۰ درصد جمعیت نیز با هایپرلیپیدمی یا اختلال چربی خون دست‌وپنجه نرم می‌کنند. کنترل چربی خون یکی از اقدامات مهم برای کاهش مرگ‌ومیر در کشور است.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به وضعیت کنترل فشار خون نیز گفت: مقایسه داده‌های دو سال اخیر نشان می‌دهد آگاهی مردم درباره فشار خون از ۶۰ به ۷۰ درصد افزایش یافته، اما میزان کنترل این بیماری همچنان حدود ۴۰ درصد است.
او با اشاره به اهداف جهانی برای کنترل بیماری‌های غیرواگیر بیان کرد: در برنامه‌های بین‌المللی، دستیابی به ۸۰ درصد تشخیص و کنترل دیابت، ۸۰ درصد کنترل فشار خون و ۶۰ درصد کنترل اختلالات چربی خون هدفگذاری شده بود، اما تحقق این اهداف که قرار بود طی یک دهه انجام شود، اکنون به ۵ سال آینده موکول شده است. در ایران نیز حدود ۷۰ درصد بیماران دیابتی شناسایی شده‌اند، اما در زمینه کنترل بیماری و درمان مؤثر همچنان فاصله قابل‌توجهی با اهداف تعیین‌شده داریم. همچنین حدود نیمی از بیماران واجد شرایط، استاتین دریافت می‌کنند.
هدفگذاری برای مهار دیابت و چاقی در ۵ سال آینده
لاریجانی با اشاره به مصوبات شورای عالی سلامت کشور با حضور رئیس‌جمهور گفت: یکی از اهداف مهم این است که شیوع دیابت و چاقی در کشور طی ۵ سال آینده در همین سطح فعلی تثبیت شود. این هدفگذاری کار دشواری است، اما باید برای تحقق آن برنامه‌ریزی کنیم.
او ادامه داد: بر اساس این برنامه، باید میزان تشخیص دیابت به ۸۰ درصد برسد و کنترل بیماری نیز از حدود ۳۰ درصد فعلی به ۸۰ درصد افزایش پیدا کند. در حوزه فشار خون نیز هدف، دستیابی به ۸۰ درصد کنترل بیماری است. همچنین باید میزان مصرف استاتین در بیماران واجد شرایط از حدود ۴۰ درصد به ۶۰ درصد برسد و دسترسی بیماران به داروها و انسولین بهبود پیدا کند.
به گفته رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، شناسایی ۸۰ درصد بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی و توجه به وضعیت کبد چرب نیز از دیگر اهداف این برنامه است؛ چراکه حدود ۴۰ درصد جمعیت کشور با کبد چرب مواجه هستند.
هوش مصنوعی؛ راهی برای عبور از روش‌های سنتی کنترل دیابت
لاریجانی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردهای درمانی در حوزه دیابت گفت: برای بهبود وضعیت بیماران باید از روش‌ها و ابزارهای جدید استفاده کنیم. مدیریت بیماران در نقاط مختلف کشور با کمک هوش مصنوعی می‌تواند دستخوش تغییرات جدی شود. نباید تصور کنیم درمان دیابت برای همه بیماران یکسان است؛ بلکه باید به سمت درمان شخصی‌محور حرکت کنیم.
او افزود: در مدیریت دیابت باید علاوه بر اثربخشی درمان، هزینه‌ای را که به بیمار تحمیل می‌شود نیز در نظر بگیریم. کار تیمی در مراقبت از بیماران اهمیت زیادی دارد و باید مجموعه‌ای از اهداف شامل درمان دقیق، کاهش هزینه‌ها، بهبود کیفیت زندگی بیمار و حتی حفظ سلامت کادر درمان را دنبال کنیم.
این متخصص با اشاره به اهمیت شناسایی افراد در معرض خطر گفت: مدیریت پیش‌دیابت برای جلوگیری از ابتلای افراد به دیابت اهمیت زیادی دارد. باید بیماران پرخطر را شناسایی کنیم، درمان مناسب را در اختیار آنها قرار دهیم و روند درمان و وضعیت سلامتشان را به‌صورت مستمر پیگیری کنیم.
کاهش ۲۵ درصدی مرگ‌های زودرس در برنامه بیماری‌های غیرواگیر
لاریجانی با اشاره به برنامه‌ریزی‌های بین‌المللی برای مدیریت بیماری‌های غیرواگیر اظهار کرد: طی ۱۰ سال گذشته اقدامات مهمی در این حوزه انجام شده و امسال نیز این برنامه‌ها مورد بازبینی قرار گرفته‌اند. در برنامه جدید، پنج محور مهم برای مداخله و کنترل در نظر گرفته شده که هدف اصلی آن کاهش ۲۵ درصدی مرگ‌های زیر ۷۰ سال است.
او با بیان اینکه علاوه بر دیابت، سرطان، تصادفات و سلامت روان نیز باید در این برنامه مورد توجه قرار گیرند، افزود: حدود ۲۵ درصد جامعه به نوعی اختلال سلامت روان مبتلا هستند و ۶ تا ۷ درصد نیز شرایط حاد دارند. با پیشنهاد ایران، سلامت روان نیز در چارچوب بیماری‌های غیرواگیر سازمان جهانی بهداشت مورد توجه قرار گرفته است.
نبود نظام ثبت دقیق بیماران؛ مانعی برای کنترل دیابت
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر ضرورت توسعه نظام ثبت بیماری‌ها گفت: باید مشخص کنیم در کدام بخش‌ها با مشکل مواجه هستیم و برای اصلاح آنها اقدام کنیم. توسعه تحقیقات داخلی و ساماندهی ثبت بیماری‌های غیرواگیر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر بیماران بر اساس استانداردها و هشدارهای بین‌المللی به‌درستی شناسایی و ثبت نشوند، امکان کنترل مؤثر بیماری نیز وجود نخواهد داشت.
او ادامه داد: در حال حاضر ثبت دقیقی از بیماران دیابتی در کشور نداریم و همین مسئله یکی از موانع مدیریت مناسب بیماری است. در پژوهشگاه غدد و متابولیسم حرکت بزرگی برای ساماندهی این موضوع آغاز شده است. البته در کنار ثبت اطلاعات روزانه بیماران، نمی‌توان تنها به داده‌های عمومی اکتفا کرد و باید از ظرفیت هوش مصنوعی برای تحلیل‌های تخصصی‌تر استفاده کنیم.
دستیار هوش مصنوعی دیابت برای ارتباط ۲۴ ساعته پزشک و بیمار
لاریجانی سلامت دیجیتال را یکی از ابزارهای مهم برای پایش مستمر بیماران و حرکت به سمت درمان شخصی‌محور دانست و گفت: با روش‌های معمول نمی‌توان میزان کنترل دیابت را از حدود ۴۰ درصد به ۸۰ درصد رساند و برای تحقق این هدف به روش‌های جدید نیاز داریم. هوش مصنوعی می‌تواند در تشخیص دقیق‌تر، انتخاب درمان مناسب و کاهش خطاهای پزشکی به ما کمک کند.
او با اشاره به آغاز طراحی دستیار هوش مصنوعی دیابت برای پزشکان در کشور افزود: این فناوری به بیمار امکان می‌دهد به‌صورت ۲۴ ساعته با سامانه در ارتباط باشد و وضعیت، علائم و مشکلات خود را ثبت کند. به این ترتیب، بیمار مجبور نیست تمام اطلاعات را تنها در زمان کوتاه ویزیت به پزشک منتقل کند، بلکه می‌تواند از قبل شرح کاملی از وضعیت خود ارائه دهد.
به گفته لاریجانی، پزشک هنگام مراجعه بیمار می‌تواند خلاصه‌ای از اطلاعات ثبت‌شده را دریافت کند و در صورت نیاز، پرسش‌های تکمیلی را مطرح کند. این سامانه با استفاده از راهنماهای بالینی موجود، به پزشک در تصمیم‌گیری و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار کمک می‌کند.
او تأکید کرد: این اپلیکیشن می‌تواند به شخصی‌سازی درمان، کاهش خطاها و اصلاح روند مدیریت بیماران کمک کند و در واقع نوعی پشتیبانی تکمیلی در اختیار پزشکان قرار دهد. این پروژه طی یکی دو سال گذشته در حوزه دیابت در کشور دنبال شده است.