ادغام سهمیه‌های بنزین؛ حذف یکی از سه نرخ و معرفی نرخ جدید ۲۵۰۰ تومانی

بر اساس شنیده های آخرین خودرو، ادغام سهمیه های بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی با میانگین وزنی احتمالا از سال ۱۴۰۶ و با نرخ ۲۵۰۰ تومان اجرا شود.

سه نرخ امروز و احتمال ادغام سهمیه های بنزین

بنزین در ایران اکنون سه نرخ دارد: ۶۰ لیتر سهمیه با نرخ ۱۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان و بنزین آزاد یا نرخ سوم با قیمت ۱۰ هزار تومان. سهمیه ماهانه هر کارت ۱۱۰ لیتر است و پر کردن کامل آن ۲۴۰ هزار تومان هزینه دارد.

بر اساس شنیده ها، فعلا تاکید بر این است که نرخ های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی تغییر نکند و ثبات قیمت سوخت حفظ شود. با این حال، پس از عادی شدن شرایط، احتمالا از سال ۱۴۰۶، دو نرخ سهمیه ای با میانگین وزنی در یک نرخ ادغام می شوند؛ میانگینی که سهم هر نرخ از حجم بنزین را در نظر می گیرد و طبق همین شنیده ها به ۲۵۰۰ تومان می رسد. دلیل این ادغام، طبق شنیده ها، پیچیدگی سیستمی و محاسباتی غیرضروری است که وجود دو نرخ سهمیه ای ایجاد کرده است؛ پیچیدگی ای که با ادغام دو سهمیه و محاسبه یک نرخ واحد با میانگین وزنی برطرف می شود. در این صورت، از سه نرخ فعلی بنزین یک نرخ حذف می شود و یک نرخ سهمیه ای در کنار نرخ آزاد ۱۰ هزار تومانی باقی می ماند. هنوز تصمیم رسمی درباره زمان اجرا، حجم سهمیه یا نرخ نهایی اعلام نشده است.

مجوز بازبینی قیمت و پیشنهاد نرخ چهارم

همزمان، دو خبر تازه نشان می دهد بحث تغییر قیمت و سهمیه بنزین روی میز سیاستگذار است. هیئت وزیران با پیشنهاد سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت مصوبه ای ابلاغ کرده که بر اساس آن، کارگروه تخصصی مجاز است قیمت و سهمیه فرآورده های نفتی و گاز طبیعی را با هدف مدیریت مصرف و جلوگیری از هدررفت منابع بازبینی کند. این مصوبه نرخ یا سهمیه جدیدی تعیین نکرده، اما ابزار قانونی تغییر آنها را در اختیار کارگروه قرار داده است.

از سوی دیگر، سخنگوی صنف جایگاه های سوخت کشور تعیین نرخ چهارم بنزین را راهکاری برای کنترل مصرف و توزیع عادلانه سوخت مطرح کرده است. بر اساس این پیشنهاد، مصرف کنندگانی که به بنزین بیشتری نیاز دارند می توانند سوخت مورد نیاز خود را با نرخ چهارم تهیه کنند و از نگاه این صنف، این نرخ لزوما تورم زا نیست. کنار هم قرار گرفتن این دو خبر با احتمال ادغام سهمیه های بنزین، دو مسیر متفاوت را نشان می دهد: افزودن یک پله گران تر برای پرمصرف ها یا کاهش تعداد نرخ ها با ادغام پله های سهمیه ای. مصوبه تازه هیئت وزیران از نظر قانونی راه هر دو مسیر را باز می گذارد.

عدد ۲۵۰۰ تومان از کجا می آید

میانگین وزنی یعنی هر نرخ به اندازه سهم حجمی خود در محاسبه وزن بگیرد. برای رسیدن به ۲۵۰۰ تومان، حجم بنزین ۳۰۰۰ تومانی باید دو برابر بنزین ۱۵۰۰ تومانی باشد؛ یعنی دو سوم با نرخ ۳۰۰۰ و یک سوم با نرخ ۱۵۰۰ تومان. اما ترکیب سهمیه روی کارت سوخت به این عدد نمی رسد:

هیچ ترکیب واقع بینانه ای از سهمیه کارت ها به ۲۵۰۰ تومان نمی رسد. وزن نرخ ارزان در سهمیه فعلی بیشتر است و میانگین را به حدود ۲۱۸۲ تومان پایین می کشد. بنابراین به نظر می رسد وزن های مورد نظر در این شنیده ها نه از سهمیه روی کارت، بلکه از حجم فروش واقعی هر نرخ در کشور گرفته شده باشد؛ به این معنا که احتمالا بنزین فروخته شده با نرخ ۳۰۰۰ تومان حدود دو برابر بنزین ۱۵۰۰ تومانی است. این برداشت تحلیلی است و تایید آن به آمار رسمی فروش هر نرخ نیاز دارد.

دو سناریوی ۱۱۰ و ۱۰۰ لیتری برای ادغام سهمیه های بنزین

افزایش سهمیه در شرایط فعلی دور از انتظار است؛ بنابراین برای ادغام دو نرخ، دو سناریو واقع بینانه تر است: ثابت ماندن سهمیه ۱۱۰ لیتری یا رند شدن آن به ۱۰۰ لیتر. سناریوهای آینده بنزین پیش از این نیز ادغام سهمیه ها را یکی از مسیرهای احتمالی نشان داده بود.

اگر سهمیه ۱۱۰ لیتر بماند، نرخی که هزینه کل سهمیه را تغییر ندهد همان میانگین وزنی ۲۱۸۱.۸ تومان است؛ رند کردن آن به ۲۲۰۰ تومان هزینه کل را به ۲۴۲ هزار تومان می رساند، یعنی ۲ هزار تومان بیشتر. با نرخ ۲۵۰۰ تومان، این هزینه به ۲۷۵ هزار تومان می رسد.

اگر سهمیه ۱۰۰ لیتر شود، پخش همان ۲۴۰ هزار تومان روی ۱۰۰ لیتر به نرخ ۲۴۰۰ تومان می رسد؛ اما این عدد میانگین وزنی نیست. میانگین وزنی سهمیه ۱۰۰ لیتری، بسته به اینکه ۱۰ لیتر از کدام پله کم شود، بین ۲۱۰۰ تا ۲۲۵۰ تومان است. با نرخ ۲۵۰۰ تومان، هزینه سهمیه ۱۰۰ لیتری ۲۵۰ هزار تومان خواهد بود.

نرخ ۲۵۰۰ تومان از هر دو عدد بدون تغییر هزینه بالاتر است. به بیان دیگر، اگر وزن ها از فروش کشوری گرفته شود، ادغام با «میانگین وزنی» برای دارنده کارت سوخت به معنای افزایش قیمت خواهد بود، نه جابه جایی خنثی میان دو نرخ.

کم مصرف ها بیشترین افزایش را می پردازند

اثر نرخ ۲۵۰۰ تومانی برای همه مصرف کنندگان یکسان نیست:

* ۱۰ لیتر مازاد بر سهمیه با نرخ آزاد ۱۰ هزار تومان محاسبه شده است. همه ارقام، محاسبات آخرین خودرو بر پایه نرخ های فعلی است و نرخ آزاد ثابت فرض شده است.

بیشترین افزایش درصدی سهم کم مصرف هاست. امروز ۶۰ لیتر اول مصرف هر خودرو با نرخ ۱۵۰۰ تومان تامین می شود و کسی که کمتر از این مقدار بنزین می زند، اساسا وارد پله ۳۰۰۰ تومانی نمی شود؛ با ادغام سهمیه ها، کل مصرف او به نرخ ۲۵۰۰ تومان منتقل می شود. در سناریوی ۱۰۰ لیتری، پرمصرف ها نیز آسیب جدی می بینند، چون ۱۰ لیتر حذف شده از سهمیه باید با نرخ آزاد ۱۰ هزار تومانی خریده شود؛ و اگر پیشنهاد نرخ چهارم هم اجرا شود، بخشی از مصرف مازاد آنها ممکن است با نرخی بالاتر از ۱۰ هزار تومان محاسبه شود.

نرخ نهایی به دو متغیر بستگی دارد

ادغام سهمیه های بنزین با نرخ ۲۵۰۰ تومان اگرچه تعداد نرخ های سهمیه ای را از دو به یک کاهش می دهد، اما در هر دو سناریوی ۱۰۰ و ۱۱۰ لیتری هزینه سوخت همه دارندگان کارت را بالا می برد و عملا به حذف بنزین ۱۵۰۰ تومانی منجر می شود. مجوز تازه هیئت وزیران برای بازبینی قیمت و سهمیه و طرح نرخ چهارم نیز نشان می دهد ساختار فعلی قیمت بنزین دیگر ثابت تلقی نمی شود. اینکه نرخ نهایی به ۲۵۰۰ تومان برسد یا به اعداد خنثی تری مانند ۲۲۰۰ یا ۲۴۰۰ تومان، به دو متغیر بستگی دارد: وزن ها از سهمیه کارت گرفته می شود یا از فروش واقعی، و سهمیه پس از ادغام چند لیتر باقی می ماند.