به نقل از خبرنگار گروه جامعه آنا، در دنیای امروز که فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به یکی از مهم‌ترین بسترهای تبادل اطلاعات و شکل‌دهی به افکار عمومی تبدیل شده‌اند، مقابله با تهدیدات اطلاعاتی و رسانه‌ای، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.
در این میان، پدافند غیرعامل به‌عنوان مجموعه‌ای از اقدامات غیرمسلحانه برای کاهش آسیب‌پذیری‌ها و افزایش تاب‌آوری جامعه در برابر تهدیدات، بر ضرورت آگاهی‌بخشی، پیشگیری و مصون‌سازی در برابر تهدیدات نوین تأکید دارد. یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تحقق این هدف، ارتقای سواد رسانه‌ای است؛ مهارتی که به افراد کمک می‌کند در برابر اخبار جعلی، شایعات، عملیات روانی، فریب‌های سایبری و جریان‌های هدفمند انتشار اطلاعات، هوشیارانه عمل کنند.
در شرایطی که انتشار گسترده و سریع اطلاعات می‌تواند زمینه‌ساز انحراف افکار عمومی، نقض حریم خصوصی و افزایش جرایم سایبری شود، تقویت سواد رسانه‌ای نه‌تنها یک ضرورت آموزشی، بلکه بخشی از راهبرد پیشگیرانه پدافند غیرعامل برای کاهش آسیب‌پذیری‌های انسانی و اجتماعی و افزایش امنیت و تاب‌آوری جامعه در فضای مجازی به شمار می‌رود.
فرشاد ولدبیگی، کارشناس حوزه اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار آنا با اشاره به مفهوم سواد رسانه‌ای اظهار داشت: سواد رسانه‌ای توانایی و مهارت دسترسی، ارزیابی، تحلیل و تولید پیام در قالب‌های مختلف است. وی افزود: در گذشته سواد رسانه‌ای به معنای تشخیص خبر درست از نادرست بود، اما امروز این مهارت باید به مخاطب کمک کند تا دریابد یک پیام با چه هدفی برای او ارسال شده است.
وی با بیان اینکه جامعه امروز در عصر «سرریز اطلاعاتی» (Information Overload) زندگی می‌کند، تصریح کرد: وقتی این وضعیت را در کنار الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی قرار می‌دهیم، مخاطب در یک «حباب اطلاعاتی» اسیر می‌شود و بدون سواد رسانه‌ای به کالایی بی‌اراده در ویترین رسانه‌ها تبدیل می‌شود.
هر چه سواد رسانه‌ای در جامعه بالا برود، جرایم کاهش می‌یابد. افرادی که سواد رسانه‌ای پایینی دارند، هم به لحاظ سادگی و هم به لحاظ اعتماد آسیب‌پذیرترند و بیشتر در معرض جرایمی نظیر پولشویی، فیشینگ، سرقت اطلاعات شخصی، هک گوشی و آزارهای سایبری قرار می‌گیرند.
ولدبیگی در خصوص راهکارهای پیشگیری از قربانی شدن کاربران خاطرنشان کرد: سواد رسانه‌ای مهارت «تفکر نقادانه» را در فرد ایجاد می‌کند تا پیش از باور یک پیام، به راستی‌آزمایی (Fact-Checking) بپردازد، لینک‌ها و صفحات جعلی را تشخیص دهد و از اطلاعات شخصی و رمزهای عبور خود محافظت کند.
سواد رسانه‌ای یک کار همه‌جانبه است و خانواده، مدرسه، صدا و سیما و حتی شرکت‌های تولیدکننده نرم‌افزار باید در این زمینه مشارکت کنند. خانواده می‌تواند از childhood آموزش حریم خصوصی را آغاز کند و مدرسه متناسب با سن، آموزش‌های مرتبط را ارائه دهد.
این کارشناس حوزه اجتماعی در پاسخ به این پرسش که آیا سواد رسانه‌ای جایگزین مسائل فنی و امنیتی می‌شود، تأکید کرد: این دو مکمل یکدیگرند و هیچ‌کدام جایگزین دیگری نیست. لایه‌های امنیتی شامل بخش‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است، اما اگر بخش انسانی آموزش نبیند، فرد به دلیل سادگی، عجله، هیجان یا سهل‌انگاری ضربه خواهد خورد.
ناهماهنگی سرعت پیشرفت تکنولوژی با به‌روزرسانی متون آموزشی، «توهم دانایی» (تصور اینکه حضور در شبکه‌های اجتماعی به معنای سواد رسانه‌ای است)، شکاف نسلی، مقاومت در پذیرش آموزش و ساده‌انگاری در حفظ حریم خصوصی و رمزهای عبور، از مهم‌ترین موانع در این حوزه است.
وی در پایان بر لزوم آموزش مستمر و هماهنگ میان نهادهای مختلف برای مقابله با تهدیدات فضای مجازی تأکید کرد.